Μια νέα, συνεκτική στρατηγική για την πρόληψη και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του βίαιου εξτρεμισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ανακοίνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η πρωτοβουλία, που εντάσσεται στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής Εσωτερικής Ασφάλειας ProtectEU, στοχεύει στην ενδυνάμωση της κοινής ετοιμότητας και αποτελεσματικότητας των κρατών – μελών απέναντι σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον ασφάλειας, όπου οι κίνδυνοι συνδέονται ολοένα και περισσότερο με την ψηφιακή σφαίρα και τα φαινόμενα κοινωνικής ριζοσπαστικοποίησης.

Η νέα ατζέντα υπογραμμίζει την ανάγκη για πιο δυναμική και ολιστική παρέμβαση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, αντανακλώντας τη διάχυτη ανησυχία των πολιτών ότι οι σύγχρονες μορφές τρομοκρατίας και εξτρεμισμού απαιτούν στοχευμένες και προσαρμοστικές πολιτικές. Προς τούτο προτείνει ένα ολοκληρωμένο πλέγμα διατομεακών μέτρων για την ενίσχυση της ετοιμότητας και της ανταπόκρισης, με στόχο την καλύτερη προστασία των πολιτών και των επιχειρήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Νέες μορφές απειλής: Τεχνητή Νοημοσύνη, drones και κοινωνικά δίκτυα

Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η ταχεία εξάπλωση των αναδυόμενων τεχνολογιών μετασχηματίζει ριζικά τον τρόπο δράσης των τρομοκρατικών δικτύων. Η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης και των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης για σκοπούς προπαγάνδας και στρατολόγησης, σε συνδυασμό με την εμφάνιση τρισδιάστατα εκτυπωμένων όπλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, διαμορφώνει ένα πολυεπίπεδο και πιο απαιτητικό πεδίο απειλών.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο φαινόμενο της αυξανόμενης ριζοσπαστικοποίησης ανηλίκων, με τους νέους να αποτελούν ολοένα συχνότερα στόχο στο διαδικτυακό περιβάλλον. Οι εξελίξεις αυτές, σε συνδυασμό με τις γεωπολιτικές μεταβολές και τη δράση κρατικών και μη κρατικών παραγόντων, επιβαρύνουν περαιτέρω το τοπίο απειλών και αναδεικνύουν την ανάγκη για μια συντονισμένη και προσανατολισμένη στο μέλλον ευρωπαϊκή απάντηση.

Αποτύπωση της απειλής: Τα δεδομένα που προκαλούν ανησυχία

Η αναγκαιότητα της ατζέντας ProtectEU δεν στηρίζεται αποκλειστικά σε πολιτικές εκτιμήσεις, αλλά κυρίως τεκμηριώνεται από ανησυχητικά στατιστικά στοιχεία, τα οποία αποκαλύπτουν την ένταση και τη δυναμική εξέλιξη της τρομοκρατικής απειλής στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια.

• Δικαστική και αστυνομική κινητοποίηση

Την τελευταία πενταετία, η ενισχυμένη ευρωπαϊκή σύμπραξη οδήγησε σε:

–   Πάνω από 2.000 συλλήψεις για υποθέσεις τρομοκρατίας

– Περισσότερες από 1.800 καταδίκες, γεγονός που αναδεικνύει τη λειτουργικότητα και την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών απονομής δικαιοσύνης

• Ανησυχητική στροφή προς νεότερες ηλικίες

Στο ψηφιακό περιβάλλον, η τρομοκρατική προπαγάνδα φαίνεται να προσεγγίζει ολοένα και μικρότερες ηλικίες:

– Ένας στους τρεις υπόπτους για τρομοκρατία στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι κάτω των 20 ετών

– Το 2024 καταγράφηκαν περιστατικά υπόπτων ακόμη και σε ηλικίες μόλις 12 ετών, στοιχείο που καταδεικνύει τη διείσδυση της ριζοσπαστικοποίησης στον ανήλικο πληθυσμό

• Η ψηφιακή σύγκρουση με την προπαγάνδα

Η ανταπόκριση των κρατών-μελών καταγράφεται ιδιαίτερα δυναμική:

– Έχουν υποβληθεί σχεδόν 98.000 αναφορές για την εθελοντική απομάκρυνση παράνομου περιεχομένου

– Έχουν εκδοθεί περισσότερες από 2.000 επίσημες εντολές αφαίρεσης (removal orders) από τις αρμόδιες εθνικές αρχές, περιορίζοντας αισθητά τη διαδικτυακή παρουσία τρομοκρατικών δικτύων

Έξι πυλώνες για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασφάλειας

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την ενίσχυση της ικανότητας πρόβλεψης και ανθεκτικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τη βελτίωση της ασφάλειας των πολιτών τόσο στον ψηφιακό όσο και στον φυσικό χώρο, καθώς και την ενδυνάμωση της συνεργασίας με διεθνείς εταίρους.

Η νέα ατζέντα περιλαμβάνει ένα συνεκτικό πακέτο μέτρων που αναπτύσσεται γύρω από έξι βασικούς πυλώνες.

1. Έγκαιρη πρόβλεψη και αξιοποίηση πληροφοριών

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί την ενίσχυση της ικανότητας συλλογικής πρόβλεψης και έγκαιρου εντοπισμού κινδύνων μέσω της αναβάθμισης της Single Intelligence Analysis Capacity (SIAC) ως επίσης της ενίσχυσης των αναλυτικών εργαλείων της Europol για την αξιοποίηση ανοιχτών πηγών (Open Source Intelligence – OSINT).

Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην έρευνα και ανάπτυξη μηχανισμών προστασίας έναντι τεχνολογικών εξελίξεων, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα κρυπτονομίσματα, τα μη επανδρωμένα συστήματα και τα τρισδιάστατα εκτυπωμένα όπλα.

2. Πρόληψη της ριζοσπαστικοποίησης

Κεντρική προτεραιότητα αποτελεί η αντιμετώπιση των αιτίων της ριζοσπαστικοποίησης, με ιδιαίτερη στόχευση στους νέους και τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.

Προβλέπεται η ανάπτυξη ειδικής εργαλειοθήκης πρόληψης με πρακτικές παρεμβάσεις σε τοπικό επίπεδο, καθώς και η υλοποίηση προγράμματος χρηματοδότησης ύψους 5 εκατ. ευρώ για δράσεις που ενισχύουν την κοινωνική συνοχή, την ψηφιακή ανθεκτικότητα και την έγκαιρη παρέμβαση.

3. Προστασία στον ψηφιακό χώρο

Το διαδίκτυο αναδεικνύεται σε βασικό πεδίο δράσης εξτρεμιστικών δικτύων, με προπαγάνδα, στρατολόγηση και χρηματοδότηση να πραγματοποιούνται πλέον διαδικτυακά.

Η ΕΕ προσανατολίζεται στην επικαιροποίηση του πλαισίου κατά του τρομοκρατικού περιεχομένου online, στην εντατικοποίηση της συνεργασίας με παρόχους ψηφιακών υπηρεσιών μέσω του EU Internet Forum και στη μετατροπή του υφιστάμενου μηχανισμού διαχείρισης κρίσεων σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα ψηφιακής αντίδρασης.

4. Θωράκιση δημόσιων χώρων και υποδομών

Για την ενίσχυση της ασφάλειας στον φυσικό χώρο, η στρατηγική προβλέπει επενδύσεις της τάξης των 30 εκατ. ευρώ για την προστασία δημόσιων χώρων και κρίσιμων εγκαταστάσεων, καθώς και την αναβάθμιση των διαδικασιών εντοπισμού και παρακολούθησης προσώπων που ενδέχεται να συνιστούν απειλή.

Ταυτόχρονα, εξετάζεται η διεύρυνση των συστημάτων ανταλλαγής πληροφοριών ώστε να καλύπτουν και τις χερσαίες, θαλάσσιες και ιδιωτικές μετακινήσεις.

5. Αντιμετώπιση επιθέσεων και οικονομικών δικτύων

Η στρατηγική στοχεύει στη βελτίωση της επιχειρησιακής αντίδρασης μέσω της ενίσχυσης της συνεργασίας με την Eurojust και της επικαιροποίησης των εντολών των ευρωπαϊκών υπηρεσιών ασφαλείας.

Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην παρακολούθηση των χρηματοοικονομικών ροών που ενδέχεται να συνδέονται με τρομοκρατική δραστηριότητα και στην ανάπτυξη ευρωπαϊκού συστήματος ανάκτησης και ανάλυσης οικονομικών δεδομένων.

6. Διεθνής διάσταση της ασφάλειας

Η νέα προσέγγιση ενισχύει τη συνεργασία με τρίτες χώρες και αξιόπιστους εταίρους, ιδίως στην περιοχή της Μεσογείου και στα Δυτικά Βαλκάνια, με στόχο τη διαμόρφωση κοινών δράσεων πρόληψης και καταπολέμησης της τρομοκρατίας και του βίαιου εξτρεμισμού πέρα από τα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η σημασία της πρωτοβουλίας για την Ευρώπη

Η νέα πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εντάσσεται στην συνολικότερη προσπάθεια για την ενίσχυση της εσωτερικής ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι σε ένα περιβάλλον απειλών που μεταβάλλεται διαρκώς.

Συνδυάζει τα κλασικά ζητήματα ασφάλειας με τις νέες προκλήσεις της ψηφιακής εποχής και τις κοινωνικές εξελίξεις, επιχειρώντας να καλύψει ολόκληρο το φάσμα των σύγχρονων κινδύνων. Αποτελεί δε βασικό σκέλος της στρατηγικής ProtectEU, η οποία φιλοδοξεί να θεμελιώσει ένα πιο ενιαίο και λειτουργικό πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ των κρατών-μελών για την προστασία τόσο των πολιτών όσο και της οικονομικής δραστηριότητας από τρομοκρατικές και εξτρεμιστικές απειλές.

Η πρόταση εισέρχεται στη διαδικασία της διαβούλευσης με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου αναμένεται να λάβει την έγκριση για να προχωρήσει στο στάδιο της υλοποίησης.

Εντασσόμενη στο θεσμικό ευρωπαϊκό “οπλοστάσιο“, θα ενισχύσει ουσιαστικά τη συλλογική ικανότητα της Ένωσης να αντιμετωπίζει ένα ευρύ φάσμα απειλών – από τη διαδικτυακή προπαγάνδα και τη ριζοσπαστικοποίηση έως τις παραδοσιακές μορφές τρομοκρατίας – αξιοποιώντας συνδυαστικά τεχνολογικά εργαλεία, δικαστικούς μηχανισμούς και κοινωνικές πολιτικές.

Πηγή: European Commission