Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών αναταράξεων, η Ετήσια Έκθεση του Περιβαλλοντικού Προγράμματος Ηνωμένων Εθνών (United Nations Environment Programme) προβάλλει τη διεθνή περιβαλλοντική συνεργασία ως τον βασικό μοχλό σύγκλισης των κρατών, στέλνοντας ένα ηχηρό μήνυμα: Ο δρόμος προς τα εμπρός είναι μόνο κοινός. Παρά τα εμπόδια, το 2025 επιβεβαίωσε πως η πολυμερής δράση παραμένει ενεργή και αποτελεσματική, προσφέροντας απαντήσεις στην κλιματική κρίση, τη μείωση της βιοποικιλότητας και τη ρύπανση.

Το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών παραμένει στον πυρήνα της περιβαλλοντικής πολυμέρειας, στηρίζοντας τις παγκόσμιες προσπάθειες για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, της απώλειας βιοποικιλότητας, της υποβάθμισης της γης και της ερημοποίησης, ως επίσης της ρύπανσης και των αποβλήτων. Με τον τρόπο αυτό συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός καλύτερου και πιο ανθεκτικού μέλλοντος για τους ανθρώπους και τον πλανήτη.

Τα αριθμητικά στοιχεία που αποτυπώνουν τα πεπραγμένα του 2025

Η ετήσια έκθεση παρουσιάζει συγκεκριμένα και μετρήσιμα αποτελέσματα της διεθνούς δράσης με τη στήριξη του Περιβαλλοντικού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών.

Ειδικότερα καταγράφεται ότι:

• 151 χώρες υλοποίησαν περιβαλλοντικές παρεμβάσεις με τη συνδρομή του Οργανισμού

• 170.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα φυσικών εκτάσεων τέθηκαν υπό προστασία ή αναβαθμισμένη διαχείριση

• 2,3 εκατομμύρια πολίτες ωφελήθηκαν άμεσα από προγράμματα διατήρησης της φύσης

• 54 χώρες ενίσχυσαν τις πολιτικές προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή

• 90 έργα προσαρμογής σε 54 χώρες στοχεύουν στη βελτίωση της ζωής 4,6 εκατομμυρίων ανθρώπων

• 7 εκατομμύρια άτομα προβλέπεται να καλυφθούν από συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης

• 22.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιων οικοσυστημάτων προστατεύθηκαν ή αποκαταστάθηκαν

• 140 χώρες έλαβαν τεχνική και θεσμική υποστήριξη για την αντιμετώπιση της ερημοποίησης

Οι αριθμοί αυτοί σκιαγραφούν τη μετάβαση από τις εξαγγελίες στη δράση, με αποτελέσματα που αγγίζουν ανθρώπους και οικοσυστήματα σε όλο τον κόσμο.

Κλίμα: Η προειδοποίηση των επιστημόνων

Σύμφωνα με την Emissions Gap Report 2025, ακόμη και αν οι χώρες τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους, η παγκόσμια θερμοκρασία προβλέπεται να αυξηθεί κατά 2,3–2,5°C έως το 2100, ξεπερνώντας το όριο του 1,5°C μέσα στην επόμενη δεκαετία.

Η έκθεση του UNEP υπογραμμίζει την ανάγκη για δραστική επιτάχυνση της μείωσης εκπομπών, καθώς οι συνέπειες είναι ήδη εμφανείς: καύσωνες, ξηρασίες, πλημμύρες και ακραία καιρικά φαινόμενα πλήττουν εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Παράλληλα, η δράση επικεντρώθηκε και στο μεθάνιο:

• 36 χώρες εντόπισαν διαρροές μεθανίου, οδηγώντας στην αποκατάσταση 19 μεγάλων διαρροών (1.200 τόνους ημερησίως)

• 35 χώρες ανέπτυξαν εθνικούς οδικούς χάρτες για τη μείωση των εκπομπών μεθανίου

• Το UNEP κινητοποίησε 170 εκατ. δολάρια για την ανάπτυξη συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης

Κεντρικό ζήτημα παραμένει η απόσταση ανάμεσα στους διακηρυγμένους στόχους και στα μέτρα που υλοποιούνται στην πράξη. Σύμφωνα με την έκθεση, χωρίς ουσιαστική επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης και ταχύτερη απανθρακοποίηση της βιομηχανίας και των μεταφορών, η επίτευξη των στόχων της Συμφωνία των Παρισίων συνεχίζει να τίθεται εν αμφιβόλω. Με τούτο να συνεπάγεται αύξηση των κινδύνων για τον πλανήτη και τις κοινωνίες.

Φύση & Βιοποικιλότητα: Η οικονομία της προστασίας

Η επένδυση στην περιβαλλοντική δράση μπορεί να αποφέρει πάνω από 20 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως σε πρόσθετο παγκόσμιο ΑΕΠ, να αποτρέψει εκατομμύρια πρόωρους θανάτους και να μειώσει τη φτώχεια και την πείνα.

Την προηγούμενη χρονιά το UNEP στήριξε 70 χώρες στην ανάπτυξη εθνικών στρατηγικών βιοποικιλότητας και στην ευθυγράμμισή τους με το Παγκόσμιο Πλαίσιο Βιοποικιλότητας Kunming-Montreal, μια συμφωνία που στοχεύει στην προστασία της φύσης και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τον στόχο 30% προστασίας της ξηράς και των θαλασσών έως το 2030.

Παράλληλα, παρείχε τεχνική και οικονομική υποστήριξη σε 112 χώρες για την προετοιμασία των εθνικών εκθέσεων προς τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης (UN Convention to Combat Desertification), καταγράφοντας τις δράσεις αντιμετώπισης ξηρασίας, ερημοποίησης και υποβάθμισης της γης, που επηρεάζουν 3 δισεκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως.

Στήριξε 148 χώρες στις προσπάθειες διατήρησης, αποκατάστασης και βιώσιμης διαχείρισης των οικοσυστημάτων ενώ παρείχε τεχνικές συμβουλές στο G20 για χωρικό σχεδιασμό των θαλασσών, αποκατάσταση παράκτιων περιοχών και μείωση ρύπανσης, επηρεάζοντας περίπου 45% των παγκόσμιων ακτογραμμών και 85% του παγκόσμιου ΑΕΠ.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στη διακυβέρνηση των ωκεανών, οι οποίοι δέχονται αυξανόμενες πιέσεις από την κλιματική αλλαγή, την υπεραλίευση και τη ρύπανση. Το UNEP συνεργάστηκε με δεκάδες χώρες για την επιτάχυνση της κύρωσης της Συμφωνίας για τη Βιολογική Ποικιλότητα των Ανοιχτών Θαλασσών (BBNJ), η οποία τίθεται σε ισχύ το 2026, προστατεύοντας για πρώτη φορά τη βιοποικιλότητα στις διεθνείς θάλασσες. Το UNEP παρέχει τεχνική υποστήριξη σε 29 χώρες για την ευθυγράμμιση της νομοθεσίας τους με τη συμφωνία και την προετοιμασία για την εφαρμογή της.

Ρύπανση: Η αόρατη κρίση που πλήττει τον πλανήτη

Η ρύπανση αποτελεί μια σιωπηλή αλλά θανατηφόρα απειλή: το 90% του παγκόσμιου πληθυσμού εκτίθεται σε επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης πάνω από τα όρια που συνιστά ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, με αποτέλεσμα 7 εκατομμύρια πρόωρους θανάτους ετησίως.

Παράλληλα, η παγκόσμια παραγωγή πλαστικού παραμένει σταθερά υψηλή, περίπου 400 εκατομμύρια τόνοι ετησίως, ενώ ο τομέας της κλωστοϋφαντουργίας ευθύνεται για 2-8% των παγκόσμιων εκπομπών.

Το 2025, το UNEP:

• Υποστήριξε 41 χώρες στην ανάπτυξη πολιτικών κατά της πλαστικής ρύπανσης,

• Δημιούργησε ένα νέο Διακυβερνητικό Επιστημονικό Πάνελ για Χημικά, Απόβλητα και Ρύπανση,

• Βοήθησε 68 χώρες να υιοθετήσουν πολιτικές για τη μείωση των υπερρύπων

• Στήριξε πάνω από 50 χώρες στην προώθηση της ηλεκτροκίνησης και της χρήσης μέσων όπως το περπάτημα και η ποδηλασία

• Εγκαινίασε τη συμμαχία Deliver-E, που υποστηρίζει μεγάλες εταιρείες διανομής τροφίμων και εμπορευμάτων στον κόσμο στην μετάβαση σε ηλεκτρικές μοτοσικλέτες και άλλα οχήματα μηδενικών εκπομπών. Οι πλατφόρμες της συμμαχίας λειτουργούν σε 96 χώρες και πραγματοποιούν 6 δισεκατομμύρια παραδόσεις ετησίως.

Το UNEP εργάζεται σε όλο τον τομέα των ορυκτών για να προστατεύσει τις κοινότητες από τη ρύπανση, να περιορίσει τα απόβλητα και να προωθήσει υπεύθυνες πρακτικές. Πολλές εξορυκτικές δραστηριότητες παράγουν απορρίμματα (tailings), τα υπολείμματα μετά την εξαγωγή των ορυκτών, που συχνά είναι τοξικά. Το UNEP και εταίροι δημιούργησαν το Global Tailings Management Institute, έναν ανεξάρτητο φορέα που διασφαλίζει ότι οι εταιρείες εξόρυξης διαχειρίζονται με ασφάλεια τα απόβλητα, μειώνοντας τον κίνδυνο ατυχημάτων.

Στοχεύοντας στη βελτίωση των πρακτικών παραγωγής και των συνθηκών εργασίας σε μικρές εξορυκτικές μονάδες, όπου εργάζεται το 80% των μεταλλωρύχων, το UNEP δημιούργησε το πρόγραμμα planetGOLD, το οποίο μέχρι σήμερα έχει υποστηρίξει πάνω από 13.700 μεταλλωρύχους και έχει αποτρέψει την απελευθέρωση σχεδόν 38 τόνων υδραργύρου.

Βιοποικιλότητα: Το οικοσύστημα σε κρίση

Η ταχεία απώλεια ειδών και η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων θέτουν σε κίνδυνο την επισιτιστική ασφάλεια, την ανθρώπινη υγεία και τη σταθερότητα των οικονομιών. Η αποψίλωση δασών, η υπεραλίευση και η αστική επέκταση μειώνουν την φυσική ανθεκτικότητα του πλανήτη.

Όπως υπογραμμίζεται στην έκθεση η προστασία της φύσης δεν είναι πολυτέλεια, αλλά θεμέλιο για τη μακροπρόθεσμη ευημερία των κοινωνιών, προτρέποντας τις κυβερνήσεις να ενσωματώσουν τη βιοποικιλότητα στον πυρήνα των πολιτικών ανάπτυξης και διαχείρισης φυσικών πόρων.

Χρηματοδότηση και Παγκόσμια Συνεργασία

Το 2025 σημειώθηκε ρεκόρ συμμετοχής στο Environment Fund, με 106 κράτη-μέλη να συνεισφέρουν ενεργά.

Το UNEP συνεργάστηκε με το Global Environment Facility σε 302 έργα σε 148 χώρες, συνολικής αξίας 1,3 δισ. δολαρίων. Παράλληλα, μέσω του Green Climate Fund υλοποιούνται 100 έργα σε 78 χώρες, με συνολική χρηματοδότηση 504 εκατ. δολαρίων.

Συνολικά, οι πολιτικές και τα προγράμματα που υποστηρίζονται παγκοσμίως φτάνουν σε αξία τα 3,3 δισ. δολάρια, ενισχύοντας τη συνεργασία και την αποτελεσματικότητα σε παγκόσμιο επίπεδο για την προστασία του περιβάλλοντος.

Οι προτάσεις για το μέλλον του πλανήτη

Η έκθεση απευθύνει ξεκάθαρη έκκληση για δράση σε κρίσιμους τομείς:

• Επιτάχυνση της μετάβασης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

• Ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας για τη μείωση της ρύπανσης

• Προστασία κρίσιμων οικοσυστημάτων

• Αύξηση της περιβαλλοντικής χρηματοδότησης

• Ενσωμάτωση της βιωσιμότητας σε όλες τις δημόσιες πολιτικές

Το μήνυμα είναι αδιαμφισβήτητο: οι επόμενες δεκαετίες θα καθορίσουν αν η ανθρωπότητα θα μπορέσει να αναστρέψει την περιβαλλοντική υποβάθμιση ή αν οι συνέπειες θα γίνουν μη αναστρέψιμες.

Πηγή: United Nations Environment Program (UNEP)