Υπάρχει ένα αντικείμενο που βρίσκεται σχεδόν σε κάθε σπίτι: ένα παλιό κινητό τηλέφωνο. Συχνά δεν είναι μόνο ένα αλλά δύο ή περισσότερα. Συσκευές που αντικαταστάθηκαν, μπήκαν σε ένα συρτάρι “για ώρα ανάγκης” και τελικά ξεχάστηκαν.

Αυτή η καθημερινή συνήθεια, ωστόσο, αποκτά τεράστιες διαστάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο με πολλαπλές επιπτώσεις. Πάνω από 700 εκατομμύρια αχρησιμοποίητα κινητά “κοιμούνται” σε νοικοκυριά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σχεδόν δύο για κάθε πολίτη. Και όμως, λιγότερο από το 5% αυτών επιστρέφεται για ανακύκλωση ή επαναχρησιμοποίηση. Το αποτέλεσμα, εκατοντάδες εκατομμύρια συσκευές παραμένουν ανενεργές, ενώ μόλις μία στις είκοσι επιστρέφει στην οικονομία.

Η αντίφαση είναι αποκαλυπτική: πολύτιμες πρώτες ύλες μένουν ανεκμετάλλευτες, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα διογκώνεται και ένα τεράστιο οικονομικό δυναμικό χάνεται. Απέναντι σε αυτή την εικόνα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχώρησε σε μια πρωτόγνωρη παρέμβαση.

Από τις 20 Ιουνίου 2025, τέθηκαν σε ισχύ νέοι υποχρεωτικοί κανόνες Ecodesign και Energy Labelling για smartphones, tablets και ασύρματα τηλέφωνα. Για πρώτη φορά, η ευρωπαϊκή αγορά αποκτά δεσμευτικά πρότυπα για την ανθεκτικότητα, την επισκευασιμότητα και την ενεργειακή απόδοση των συσκευών, επιχειρώντας να αλλάξει όχι μόνο τον τρόπο παραγωγής, αλλά και τον κύκλο ζωής τους.

Το πρόβλημα: Μια ήπειρος με “παγωμένο” ηλεκτρονικό πλούτο

Τα κινητά τηλέφωνα δεν είναι απλώς καθημερινές συσκευές, αποτελούν μικρά “ορυχεία” πολύτιμων υλικών. Κάθε smartphone περιέχει σπάνιες γαίες, κοβάλτιο, ίνδιο και πολύτιμα μέταλλα, των οποίων η εξόρυξη είναι ενεργοβόρα, περιβαλλοντικά επιβαρυντική και γεωπολιτικά ευαίσθητη. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές αυτών των πόρων, η αξιοποίησή τους δεν είναι απλώς περιβαλλοντικό ζήτημα, είναικαι στρατηγικό.

Κι όμως, η πραγματικότητα αποτυπώνει μια έντονη αντίφαση. Ενώ εκατοντάδες εκατομμύρια συσκευές βρίσκονται σε χρήση – και ακόμη περισσότερες αντικαθίστανται κάθε χρόνο – η πλειονότητα των παλιών κινητών δεν επιστρέφει ποτέ στην οικονομία. Πάνω από 700 εκατομμύρια παραμένουν αποθηκευμένα σε ευρωπαϊκά νοικοκυριά, την ώρα που το ποσοστό συλλογής δεν ξεπερνά το 5%.

Την ίδια στιγμή, η κατανάλωση συνεχίζεται με αμείωτο ρυθμό: περισσότερα από έξι smartphones πωλούνται κάθε δευτερόλεπτο στην Ευρώπη, ενώ τα ηλεκτρονικά απόβλητα ξεπερνούν τα 12 εκατομμύρια τόνους ετησίως. Σε παγκόσμιο επίπεδο, δισεκατομμύρια συσκευές παραμένουν ανενεργές, ένας τεράστιος όγκος πόρων που απλώς “λιμνάζει”.

Γιατί δεν επιστρέφονται, ωστόσο, οι συσκευές; Τι είναι αυτό που αποτρέπει τους καταναλωτές να προχωρήσουν σε αυτό το βήμα; Σύμφωνα με έρευνες, οι λόγοι είναι λιγότερο τεχνολογικοί και περισσότερο συμπεριφορικοί:

• Ανησυχία για τα προσωπικά δεδομένα: πολλοί χρήστες δεν εμπιστεύονται ότι τα δεδομένα τους θα διαγραφούν με ασφάλεια

• “Ψηφιακή αποταμίευση”: οι συσκευές διατηρούνται ως εφεδρεία, “για κάθε ενδεχόμενο”

• Έλλειψη υποδομών και κινήτρων: περιορισμένα σημεία συλλογής και απουσία σαφών ωφελειών για τον καταναλωτή

Το αποτέλεσμα είναι μια ιδιότυπη “ακινησία”: πολύτιμοι πόροι παραμένουν εγκλωβισμένοι σε συρτάρια, την ίδια στιγμή που η ζήτηση για νέες πρώτες ύλες συνεχίζει να αυξάνεται.

Οι νέοι κανόνες της ΕΕ: Τι άλλαξε από τις 20 Ιουνίου 2025

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να μετατρέψει το πρόβλημα των ανενεργών συσκευών σε ευκαιρία, υιοθετώντας νομοθετικά δεσμευτικούς κανόνες. Οι κανονισμοί Ecodesign και Energy Labelling που υιοθετήθηκαν το 2023 τέθηκαν σε πλήρη εφαρμογή στις 20 Ιουνίου 2025, φέρνοντας για πρώτη φορά σαφείς και υποχρεωτικές προδιαγραφές για smartphones, tablets και ασύρματα τηλέφωνα. Πρόκειται για κομβικό κομμάτι της στρατηγικής για την κυκλική οικονομία και την πράσινη μετάβαση της Ευρώπης.

1. Συσκευές με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής

Οι νέες απαιτήσεις αλλάζουν τον ίδιο τον σχεδιασμό των συσκευών. Τα smartphones οφείλουν πλέον να είναι πιο ανθεκτικά – ικανά να αντέχουν δεκάδες πτώσεις χωρίς λειτουργική βλάβη –  ενώ οι μπαταρίες τους πρέπει να διατηρούν το μεγαλύτερο μέρος της απόδοσής τους για χρόνια. Στόχος είναι σαφής: λιγότερες αντικαταστάσεις, μεγαλύτερη διάρκεια χρήσης.

2. Το “δικαίωμα στην επισκευή” γίνεται πράξη

Για πρώτη φορά, η επισκευή παύει να είναι προνόμιο των επίσημων δικτύων. Οι κατασκευαστές υποχρεώνονται να διαθέτουν βασικά ανταλλακτικά για χρόνια και να τα παρέχουν γρήγορα, ενώ ανεξάρτητα συνεργεία αποκτούν πρόσβαση σε εργαλεία και λογισμικό. Ένα μοντέλο που μέχρι σήμερα βασιζόταν στην αντικατάσταση, στρέφεται –  έστω και με καθυστέρηση – προς την επιδιόρθωση.

3. Μακροχρόνια υποστήριξη λογισμικού

Η “πρόωρη απαξίωση” μέσω software περιορίζεται. Οι συσκευές πρέπει να λαμβάνουν ενημερώσεις λειτουργικού και ασφάλειας για τουλάχιστον πέντε χρόνια, ενισχύοντας τη διάρκεια ζωής τους και την ασφάλεια των χρηστών.

4. Διαφάνεια για τον καταναλωτή

Μια ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά την ενημέρωση των καταναλωτών. Κάθε συσκευή συνοδεύεται πλέον από ενεργειακή ετικέτα που δεν περιορίζεται στην κατανάλωση: περιλαμβάνει στοιχεία για τη διάρκεια μπαταρίας, την αντοχή, την προστασία από σκόνη και νερό, αλλά και για πρώτη φορά βαθμολογία επισκευασιμότητας από Α έως Ε. Ουσιαστικά, ο χρήστης γνωρίζει εκ των προτέρων πόσο εύκολα (ή δύσκολα) θα μπορέσει να επισκευάσει τη συσκευή του.

5. Τι σημαίνει στην πράξη

Στην καθημερινότητα, οι αλλαγές αυτές μεταφράζονται σε περισσότερες επιλογές και λιγότερους περιορισμούς. Ένας καταναλωτής που θα χρειαστεί επισκευή δεν εξαρτάται πλέον αποκλειστικά από τον κατασκευαστή, ενώ μπορεί να περιμένει μεγαλύτερη διάρκεια ζωής και καλύτερη υποστήριξη για τη συσκευή του.

Αν εφαρμοστούν στην πράξη, οι κανόνες αυτοί μπορούν να μετατρέψουν την αγορά από μοντέλο αντικατάστασης σε μοντέλο διατήρησης.

Αριθμοί που ανατρέπουν τα δεδομένα

Οι αριθμοί συχνά αποτυπώνουν με μεγαλύτερη ακρίβεια από οποιαδήποτε ανάλυση το πραγματικό μέγεθος μιας αλλαγής. Στην προκειμένη περίπτωση, τα δεδομένα σκιαγραφούν μια μετάβαση με σαφές ενεργειακό, οικονομικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα, αναδεικνύοντας πώς στοχευμένες παρεμβάσεις μπορούν να μεταφραστούν σε απτά οφέλη για την οικονομία, τους καταναλωτές και το κλίμα.

Η ετήσια εξοικονόμηση ενέργειας έως το 2030 εκτιμάται σε 2,2 TWh (terawatt per hour), αποτυπώνοντας τη σημαντική δυναμική των παρεμβάσεων. Την ίδια στιγμή, η κατανάλωση προβλέπεται να είναι μειωμένη κατά 31% σε σχέση με μια καθημερινότητα που δεν περιλαμβάνει στοχευμένες ρυθμίσεις.

Σε επίπεδο εκπομπών, η ετήσια μείωση CO₂ έως το 2030 ανέρχεται σε 3,5 εκατομμύρια τόνους (Mt), ενώ η σωρευτική μείωση έως το 2050, σύμφωνα με την CLASP, φτάνει τα 96 Mt. Παράλληλα, η εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας έως το 2030 υπολογίζεται σε 14 TWh ετησίως.

Τα οικονομικά οφέλη είναι εξίσου σημαντικά, με την εκτιμώμενη εξοικονόμηση για τους καταναλωτές να αγγίζει τα 20 δισ. ευρώ έως το 2030, ενώ η μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από εισαγόμενα κρίσιμα μέταλλα αντιστοιχεί σε περίπου 10 δισ. ευρώ ετησίως. Τέλος, σε παγκόσμια κλίμακα, η υιοθέτηση αντίστοιχων κανόνων θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποφυγή έως και 1.500 εκατομμυρίων τόνων CO₂ έως το 2050.

Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων ενεργειακών και κλιματικών πιέσεων, τα μεγέθη αυτά δεν αφήνουν περιθώρια αμφιβολίας: οι σωστά σχεδιασμένοι κανόνες δεν είναι απλώς επιλογή πολιτικής, αλλά καταλύτης για μια ουσιαστική και μετρήσιμη μετάβαση.

Τι αλλάζει στο σχεδιασμό: Αφαιρούμενες μπαταρίες από το 2027

Η πιο τολμηρή τομή στην αγορά των smartphones δεν έχει ακόμη τεθεί σε εφαρμογή, αλλά έχει ήδη ημερομηνία: από τις 18 Φεβρουαρίου 2027, βάσει του Ευρωπαϊκού Κανονισμού Μπαταριών του 2023, κάθε συσκευή που διατίθεται στην ευρωπαϊκή αγορά θα πρέπει να διαθέτει μπαταρία που αφαιρείται εύκολα από τον ίδιο τον χρήστη, χωρίς την ανάγκη ειδικών εργαλείων ή τεχνικής εξειδίκευσης.

Μια ριζική αλλαγή που φέρει την απόλυτη ανατροπή σε μια πολυετή βιομηχανική πρακτική, κατά την οποία η μπαταρία ήταν ουσιαστικά “σφραγισμένη” στο εσωτερικό της συσκευής, περιορίζοντας τις δυνατότητες επισκευής και επιμήκυνσης του κύκλου ζωής της.

Παράλληλα, το νέο πλαίσιο θέτει σαφείς και αυστηρούς στόχους για την κυκλική διαχείριση κρίσιμων υλικών. Οι κατασκευαστές καλούνται να επιτύχουν ποσοστά ανάκτησης λιθίου της τάξης του 65% έως το 2025, με τον πήχη να ανεβαίνει στο 80% έως το 2031, ενώ για το κοβάλτιο ο στόχος φτάνει το 90% έως το 2035.

Επιπρόσθετα, εισάγεται η έννοια των ψηφιακών “διαβατηρίων μπαταρίας”, τα οποία θα καταγράφουν πληροφορίες για τη σύνθεση, την προέλευση και τη διαδρομή των υλικών στην εφοδιαστική αλυσίδα. Η εφαρμογή τους αναμένεται να ξεκινήσει το 2027 για τις βιομηχανικές μπαταρίες και να επεκταθεί στις φορητές συσκευές από το 2028, ενισχύοντας τη διαφάνεια και την ιχνηλασιμότητα σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής των προϊόντων.

Η αντίδραση της βιομηχανίας

Οι νέοι κανόνες της ΕΕ έγιναν δεκτοί με συγκρατημένη αισιοδοξία, αλλά και σαφείς επιφυλάξεις από τη βιομηχανία. Από τη μία πλευρά, κατασκευαστές και εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην επισκευή και ανακατασκευή συσκευών υποδέχθηκαν θετικά το νέο πλαίσιο, βλέποντάς το ως ένα βήμα προς μια πιο βιώσιμη και διαφανή αγορά. Από την άλλη, δεν έλειψαν οι φωνές που επισημαίνουν κενά και ασάφειες που ενδέχεται να περιορίσουν τον πραγματικό του αντίκτυπο.

Χαρακτηριστικά, η Claire Darmon από τη Swappie περιέγραψε τη ρύθμιση ως μια “νομοθεσία που άργησε αλλά ήταν αναγκαία”, εκφράζοντας την προσδοκία ότι θα ενισχύσει την αγορά των ανακατασκευασμένων συσκευών. Στην ίδια κατεύθυνση, ο Thomas Opsomer από την iFixit τόνισε ότι οι Ευρωπαίοι καταναλωτές θα αποκτήσουν για πρώτη φορά σαφές δικαίωμα πρόσβασης σε ανταλλακτικά και οδηγίες επισκευής απευθείας από τους κατασκευαστές, ανοίγοντας τον δρόμο για πραγματική αυτό -επισκευή.

Σε αντίθεση, ωστόσο, με την θετική και αισιόδοξη προσέγγιση για την νέα ρύθμιση, η κριτική που διατυπώνεται εστιάζει σε δύο βασικά ζητήματα. Πρώτον, το κόστος των ανταλλακτικών δεν ενσωματώνεται στη βαθμολογία επισκευασιμότητας, με αποτέλεσμα οι κατασκευαστές να δηλώνουν μόνο ενδεικτικές τιμές χωρίς δεσμευτικό χαρακτήρα. Δεύτερον, παραμένει επιτρεπτή η πρακτική του “digital pairing”, δηλαδή η ψηφιακή σύνδεση ανταλλακτικών με συγκεκριμένες συσκευές, κάτι που μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά για ανεξάρτητους επισκευαστές και τρίτους προμηθευτές.

Πέρα από τα σύνορα: ο παγκόσμιος αντίκτυπος

Η επιρροή των ευρωπαϊκών ρυθμίσεων σπάνια περιορίζεται εντός των συνόρων της Ένωσης, ως εκ τούτου και η συγκεκριμένη περίπτωση δεν θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση. Λόγω του μεγέθους και της σημασίας της ευρωπαϊκής αγοράς, οι κατασκευαστές συχνά προσαρμόζουν τα προϊόντα τους σε αυτά τα πρότυπα σε παγκόσμιο επίπεδο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η μετάβαση στη θύρα USB-C, η οποία, μετά την ευρωπαϊκή υποχρεωτικότητα, υιοθετήθηκε ευρύτερα, επηρεάζοντας τον σχεδιασμό συσκευών διεθνώς.

Σύμφωνα με τον Steven Athwal της Euro Communications Distribution, η δυναμική αυτή μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές εξελίξεις όχι μόνο στον σχεδιασμό των smartphones, αλλά και στη διαμόρφωση κανονιστικών πλαισίων σε άλλες αγορές. Αν οι ευρωπαϊκοί κανόνες αποδειχθούν αποτελεσματικοί, είναι πιθανό να λειτουργήσουν ως πρότυπο για αντίστοιχες νομοθετικές πρωτοβουλίες διεθνώς.

Οι εκτιμήσεις για το περιβαλλοντικό αποτύπωμα ενισχύουν αυτή την προοπτική: εάν παρόμοια μέτρα για την επισκευασιμότητα υιοθετηθούν παγκοσμίως μέσα στην επόμενη πενταετία, θα μπορούσαν να αποτραπούν έως και 1.500 εκατομμύρια τόνοι CO₂ έως το 2050, ένα μέγεθος που προσεγγίζει σχεδόν το διπλάσιο των ετήσιων εκπομπών μιας μεγάλης βιομηχανικής χώρας όπως η Γερμανία.

Τα επόμενα βήματα

Η νέα ρύθμιση σηματοδοτεί μια ουσιαστική καμπή για την αγορά των ηλεκτρονικών συσκευών, χωρίς ωστόσο να σημαίνει το τέλος της διαδρομής. Και τούτο καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη δεσμευτεί να επανεξετάσει το πλαίσιο έως τον Σεπτέμβριο του 2027, λαμβάνοντας υπόψη τις τεχνολογικές εξελίξεις ως αυτές θα έχουν προκύψει το διάστημα αυτό. Ένα ενδεχόμενο που αφήνει ανοιχτό το δρόμο για ακόμη πιο αυστηρές προδιαγραφές στο μέλλον. Παράλληλα, στο τραπέζι βρίσκονται αντίστοιχες παρεμβάσεις για άλλες κατηγορίες προϊόντων, όπως οι ηλεκτρονικές οθόνες και οι οικιακές συσκευές.

Για τον καταναλωτή, οι αλλαγές μεταφράζονται σε ουσιαστικά οφέλη: συσκευές με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, πιο προσιτές επισκευές και σαφέστερη, συγκρίσιμη πληροφόρηση πριν από την αγορά. Πρόκειται για μια σταδιακή απομάκρυνση από το κυρίαρχο μοντέλο της γρήγορης αντικατάστασης, που επιβαρύνει τόσο το περιβάλλον όσο και την τσέπη των πολιτών.

Και εκεί έγκειται η πιο άμεση διάσταση της αλλαγής. Την επόμενη φορά που θα σκεφτείτε να αντικαταστήσετε το smpartphone σας, αξίζει να ρίξετε μια δεύτερη ματιά σε εκείνο που ήδη έχετε.  Εάν αναλογιστεί κανείς πόσο συχνά αποφασίζει ένας μέσος πολίτης να προβεί στην αγορά ενός νέου κινητού τηλεφώνου – υπό την επιρροή των νέων δυνατοτήτων ή της συνήθειας που έχει κυριαρχήσει ως μόδα πια στην κοινωνία – τότε η στροφή στην επαναχρησιμοποίηση συσκευών που ούτως ή άλλως είναι σε καλή κατάσταση θα συνεισφέρει στην εδραίωση ενός βιώσιμου περιβάλλοντος.

Τα περίπου 700 εκατομμύρια κινητά που παραμένουν αδρανή στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά δεν είναι απλώς ξεχασμένες συσκευές αποτελούν μια “κρυφή” δεξαμενή πολύτιμων πρώτων υλών και ενέργειας, την οποία η Ευρώπη αρχίζει πλέον να αναγνωρίζει και να αξιοποιεί.

Το άρθρο βασίστηκε σε τεκμήρια από: European Commission, European Environmental Bureau, European Product Registry for Energy Labelling, Environmental Coalition on Standards, GSMA, Eurostat, Right to Repair, CLASP, Waste from Electrical and Electronic Equipment (WEEE)