Σε ένα ψηφιακό περιβάλλον όπου εικόνες, βίντεο, ήχος και κείμενα που παράγονται από Τεχνητή Νοημοσύνη καθίστανται ολοένα και πιο ρεαλιστικά, η ικανότητα των πολιτών να αναγνωρίζουν τη διαφορά μεταξύ αυθεντικού και συνθετικού περιεχομένου αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα, τόσο για την προστασία των καταναλωτών όσο και για τη διασφάλιση της δημοκρατίας, της ελευθερίας της ενημέρωσης και της εύρυθμης λειτουργίας της δημόσιας σφαίρας.

Υπό το πρίσμα τούτο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προέβη σε ένα κρίσιμο βήμα για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στο ψηφιακό οικοσύστημα, δημοσιεύοντας το πρώτο προσχέδιο του Κώδικα Πρακτικής για τη σήμανση και επισήμανση περιεχομένου που δημιουργείται ή αλλοιώνεται από συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης.

Η πρωτοβουλία, που εντάσσεται στο πλαίσιο των ευρύτερων προσπαθειών για διαφάνεια, υπεύθυνη χρήση και εμπιστοσύνη στις ψηφιακές τεχνολογίες, θέτει ως κεντρικό στόχο την ενίσχυση της ενημέρωσης και της προστασίας των χρηστών στην ψηφιακή εποχή, όπου τα AI-generated περιεχόμενα γίνονται ολοένα και πιο διαδεδομένα.

Εισαγωγή στον Κώδικα Πρακτικής της ΕΕ

Ο Κώδικας Πρακτικής για τη σήμανση και τον εντοπισμό περιεχομένου που δημιουργείται ή επεξεργάζεται με Τεχνητή Νοημοσύνη λειτουργεί υποστηρικτικά για την εφαρμογή του ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act).

Ως βασικοί στόχοι του Κώδικα οριοθετούνται:

• η βελτίωση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ

• η προώθηση ανθρωποκεντρικής και αξιόπιστης Τεχνητής Νοημοσύνης

• η διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας, της ασφάλειας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως κατοχυρώνονται στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προστασία της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου, και του περιβάλλοντος απέναντι σε δυνητικά επιβλαβείς επιπτώσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης, ενώ παράλληλα υποστηρίζεται η καινοτομία, σύμφωνα με το Άρθρο 1(1) του AI Act.

Τι φέρει το προσχέδιο του Κώδικα Πρακτικής

Το προσχέδιο του Κώδικα Πρακτικής – απότοκος της συνέργειας εκατοντάδων εκπροσώπων από τη βιομηχανία, την ακαδημαϊκή κοινότητα, την κοινωνία των πολιτών και τα κράτη μέλη – εισάγει μια πολυεπίπεδη προσέγγιση διαφάνειας, με σαφείς υποχρεώσεις:

• Για τους παρόχους συστημάτων AI: Υποχρέωση ενσωμάτωσης τεχνικών σήμανσης – όπως μεταδεδομένα, υδατογραφήματα και μηχανισμούς ανίχνευσης – ώστε το παραγόμενο περιεχόμενο να είναι ανιχνεύσιμο ως τεχνητό.

• Για τους χρήστες και τους διανομείς περιεχομένου: Υποχρέωση σαφούς και διακριτής επισήμανσης deepfakes και AI-παραγόμενων κειμένων που δημοσιεύονται για σκοπούς ενημέρωσης του κοινού, με τη χρήση κοινής ευρωπαϊκής εικονογραφίας (icon).

• Ειδική μέριμνα για deepfakes: Το πλαίσιο στοχεύει άμεσα στην αντιμετώπιση των κινδύνων παραπληροφόρησης, πλαστοπροσωπίας και χειραγώγησης, διασφαλίζοντας ότι το κοινό ενημερώνεται εγκαίρως και με προσβάσιμο τρόπο.

Προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων και αρχή της αναλογικότητας

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διαφύλαξη της ελευθερίας της έκφρασης, της καλλιτεχνικής δημιουργίας και της σάτιρας. Στην περίπτωση έργων που έχουν σαφώς καλλιτεχνικό ή φανταστικό χαρακτήρα, οι απαιτήσεις διαφάνειας εφαρμόζονται με αναλογικό τρόπο, ώστε να μην περιορίζεται η δημιουργική έκφραση.

Παράλληλα, ο Κώδικας λαμβάνει υπόψη τις δυνατότητες μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, προβλέποντας απλουστευμένες διαδικασίες συμμόρφωσης και ενθαρρύνοντας τη χρήση κοινών ευρωπαϊκών προτύπων.

Λειτουργία της σήμανσης περιεχομένου που παρήχθη με τεχνητή νοημοσύνη
Στο προσχέδιο προβλέπεται ότι η σήμανση πρέπει να είναι ευδιάκριτη και εύκολα κατανοητή από τον τελικό χρήστη, παρέχοντας σαφείς πληροφορίες σχετικά με τη συμμετοχή της τεχνητής νοημοσύνης στη δημιουργία του περιεχομένου, όπως:

• αν και με ποιον τρόπο χρησιμοποιήθηκε Τεχνητή Νοημοσύνη

• ποιες τεχνικές ή εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης αξιοποιήθηκαν

• σε ποιο βαθμό το περιεχόμενο έχει υποστεί επεξεργασία από ανθρώπους ή αυτοματοποιημένα συστήματα

Ένα εξελισσόμενο κοινό πλαίσιο για πλατφόρμες και παρόχους

Ο προτεινόμενος Κώδικας Πρακτικής δεν έχει δεσμευτικό χαρακτήρα, προσφέρει ωστόσο ένα κοινό σημείο αναφοράς για επιχειρήσεις, κοινωνικές πλατφόρμες, μέσα ενημέρωσης και οργανισμούς που χρησιμοποιούν ή διανέμουν περιεχόμενο με τεχνητή νοημοσύνη.

Το προσχέδιό του αποτελεί τη βάση για περαιτέρω διαβούλευση. Προς τούτο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί τα ενδιαφερόμενα μέρη να καταθέσουν παρατηρήσεις και προτάσεις, με στόχο τη διαμόρφωση ενός λειτουργικού, αξιόπιστου και τεχνολογικά ουδέτερου πλαισίου, ικανού να ανταποκριθεί στις ραγδαίες εξελίξεις της τεχνητής νοημοσύνης.

Σε έναν ψηφιακό κόσμο όπου «το βλέπω» δεν σημαίνει πλέον απαραίτητα «είναι αληθινό», η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τη διαφάνεια στο AI-παραγόμενο περιεχόμενο συνιστά ένα αποφασιστικό βήμα προς την ενίσχυση της εμπιστοσύνης, της ενημέρωσης και της δημοκρατικής ανθεκτικότητας.

Τα επόμενα βήματα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συγκεντρώσει σχόλια και παρατηρήσεις για το πρώτο προσχέδιο από συμμετέχοντες και παρατηρητές έως τις 23 Ιανουαρίου 2026.

Το δεύτερο προσχέδιο αναμένεται να συνταχθεί έως τα μέσα Μαρτίου 2026, ενώ ο Κώδικας προβλέπεται να ολοκληρωθεί τον Ιούνιο του επόμενου έτους.

Οι κανόνες που αφορούν τη διαφάνεια περιεχομένου που δημιουργείται με τεχνητή νοημοσύνη θα τεθούν σε εφαρμογή από τις 2 Αυγούστου 2026.

Πηγή: European Commission