Η περιβαλλοντική συνείδηση ενισχύεται ολοένα και περισσότερο όπως αποτυπώνεται σε πράξεις και πρωτοβουλίες. Ωστόσο, ο δρόμος εξακολουθεί να είναι μακρύς και δύσκολος έως ότου αφομοιωθεί και λειτουργήσει ως απαραίτητος μηχανισμός σε κάθε βήμα και κάθε ενέργεια από πολίτες και φορείς.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε η Eurostat για το 2024 σχετικά με τον Δείκτη Κυκλικής Χρήσης Υλικών (Circular Material Use Rate), γνωστός και ως «ποσοστό κυκλικότητας», το ποσοστό των υλικών που χρησιμοποιήθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση και προέρχονται από ανακυκλωμένα υλικά έφτασε το 12,2%.

Παρά τη μικρή αύξηση κατά 0,1 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2023, και 1,0 ποσοστιαία μονάδα σε σχέση με το 2015, η πρόοδος παραμένει σταθερή, αν και το Σχέδιο Δράσης για την Κυκλική Οικονομία του 2020 στοχεύει στον διπλασιασμό του ποσοστού, φτάνοντας το 23,2% έως το 2030.

Οι Χώρες με την Καλύτερη Επίδοση

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat καταγράφονται σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών, γεγονός που αποτυπώνει τις διαφορετικές εθνικές πολιτικές και τις δομές των οικονομιών.

• Κορυφή: Την υψηλότερη κυκλικότητα κατέχουν οι Κάτω Χώρες (32,7%), ακολουθούμενες από το Βέλγιο (22,7%) και την Ιταλία (21,6%)

• Τελευταίες Θέσεις: Τα χαμηλότερα ποσοστά καταγράφονται στη Ρουμανία (1,3%), τη Φινλανδία και την Ιρλανδία (από 2,0% η καθεμία) και την Πορτογαλία (3,0%)

• Σημαντικές Βελτιώσεις: Μεταξύ 2015 και 2024, ο δείκτης αυξήθηκε σε 21 χώρες, με τη Μάλτα (+14,0 π.μ.), την Εσθονία (+9,1 π.μ.) και την Τσεχία (+7,9 π.μ.) να καταγράφουν τις μεγαλύτερες βελτιώσεις.

Κυκλικότητα ανά Υλικό

Όσον αφορά τους τύπους υλικών, το 2024 το ποσοστό κυκλικότητας ήταν υψηλότερο για:

• Μεταλλικά Μεταλλεύματα: 23,4%

• Μη Μεταλλικά Ορυκτά: 14,3%

• Βιομάζα: 9,9%

• Ορυκτά Ενεργειακά Υλικά/Φορείς: 3,8%

Το Σχέδιο Δράσης για την Κυκλική Οικονομία

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2020 ανακοίνωσε ένα νέο σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία ως αναπόσπαστο μέρος της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.

Ο κύριος στόχος είναι η επίσπευση της μετάβασης σε ένα μοντέλο ανατροφοδοτικής ανάπτυξης, με απώτερο σκοπό την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050 και τον διπλασιασμό του ποσοστού χρήσης κυκλικών υλικών κατά την επόμενη δεκαετία.

Το σχέδιο δράσης εισάγει ένα ισχυρό και συνεκτικό πλαίσιο πολιτικής για βιώσιμα προϊόντα, το οποίο θα μετασχηματίσει τα καταναλωτικά πρότυπα, με τις κυριότερες παρεμβάσεις να οριοθετούνται ως ακολούθως:

• Σχεδιασμός: Θέσπιση νομοθετικού πλαισίου για βιώσιμα προϊόντα που θα θέτει απαιτήσεις κυκλικότητας για όλες σχεδόν τις κατηγορίες προϊόντων

• Ενδυνάμωση Καταναλωτών: Ενίσχυση του «δικαιώματος στην επισκευή» (Right to Repair) και καταπολέμηση του πράσινου ξεπλύματος (greenwashing), ώστε οι καταναλωτές να έχουν πρόσβαση σε αξιόπιστες πληροφορίες για τη βιωσιμότητα των προϊόντων.

• Παραγωγή: Ενσωμάτωση πρακτικών κυκλικής οικονομίας σε βιομηχανικές εκπομπές και ανάπτυξη συστημάτων για την βιομηχανική συμβίωση (χρήση αποβλήτων μιας βιομηχανίας ως πρώτες ύλες για άλλη).

Παράλληλα, το σχέδιο επικεντρώνεται σε μέτρα για τη μείωση των αποβλήτων και την ενίσχυση της αγοράς δευτερογενών πρώτων υλών υψηλής ποιότητας:

• Αντιμετώπιση Εξαγωγών Αποβλήτων: Αναθεώρηση των κανόνων για τις μεταφορές αποβλήτων (2021) ώστε η ΕΕ να αναλαμβάνει την ευθύνη για τα δικά της απόβλητα

• Εναρμόνιση: Ανάπτυξη εναρμονισμένου σε επίπεδο ΕΕ μοντέλου για τη χωριστή συλλογή και την επισήμανση των αποβλήτων (2022)

Συμπερασματικά

Το γεγονός ότι η κυκλική χρήση υλικών στην ΕΕ έσπασε φέτος για πρώτη φορά το όριο του 12% αποτελεί θετικό σημάδι, αλλά δείχνει επίσης πόσο μεγάλο είναι το «χάσμα» από τον μελλοντικό στόχο.

Η μετάβαση στην κυκλική οικονομία δεν είναι επιλογή, είναι επείγουσα αναγκαιότητα. Απαιτεί ακόμη μεγαλύτερη ώθηση και συντονισμένη δράση σε επίπεδο ΕΕ και κρατών μελών για να επιτευχθεί ο φιλόδοξος στόχος του 2030 και να ενισχυθεί η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (European Green Deal).

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή