Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναγνωρίσει ρητά τη φτώχεια ως παραβίαση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας στην επικείμενη στρατηγική της κατά της φτώχειας και να εργαστεί επειγόντως για την οριστική εξάλειψή της το αργότερο έως το 2035.

Σε μια πρωτοβουλία με έντονο πολιτικό και συμβολικό βάρος – που εγκρίθηκε με 385 ψήφους υπέρ – οι ευρωβουλευτές ζητούν επίσης επαρκείς δημοσιονομικούς πόρους στο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και ουσιαστικό συντονισμό μεταξύ ΕΕ και κρατών μελών για την αποτελεσματική εφαρμογή των μέτρων.

Το ψήφισμα του Κοινοβουλίου δεν αποτελεί μια απλή πολιτική διακήρυξη, αντίθετα συνιστά ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο κατευθύνσεων και παρεμβάσεων, το οποίο επιδιώκει ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στις κοινωνικές δομές και στις δημόσιες πολιτικές των κρατών-μελών. Στόχος είναι η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και η οικοδόμηση ενός ευρωπαϊκού χώρου με περισσότερη ισότητα, ασφάλεια και ευκαιρίες για όλους.

Παιδική φτώχεια: Προτεραιότητα για την Ευρώπη

Υπό το πρίσμα της αύξησης του αριθμού των παιδιών που κινδυνεύουν από φτώχεια και κοινωνικό αποκλεισμό, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπογραμμίζει την ανάγκη για  ενισχυμένη στήριξη των κρατών-μελών ώστε να εφαρμοστεί πλήρως η Ευρωπαϊκή Εγγύηση για τα Παιδιά. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι όλα τα παιδιά που έχουν ανάγκη θα έχουν δωρεάν πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη, εκπαίδευση, ποιοτική φροντίδα και υγιεινή διατροφή.

Οι ευρωβουλευτές προτείνουν τη δημιουργία ειδικού προϋπολογισμού ύψους τουλάχιστον 20 δισ. ευρώ για την Εγγύηση, ενώ ζητούν από τα κράτη-μέλη να κατανείμουν τουλάχιστον 5% των πόρων του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+ (ESF+) σε δράσεις κατά της παιδικής φτώχειας. Για τις χώρες, μάλιστα, όπου τα επίπεδα παιδικής φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού ξεπερνούν τον μέσο όρο της ΕΕ, το ποσοστό αυτό προτείνεται να φτάνει τουλάχιστον 10%, εξασφαλίζοντας στοχευμένη και αποτελεσματική στήριξη στα πιο ευάλωτα παιδιά.

Η στρατηγική δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ποιοτική προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα, στην ενίσχυση της μετασχολικής υποστήριξης και στην πρόληψη της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου, καλύπτοντας παράλληλα κενά σε βασικές δεξιότητες όπως ο γραμματισμός και η αριθμητική. Η επένδυση στην εκπαίδευση και στις κοινωνικές υπηρεσίες αντιμετωπίζεται ως προληπτικό μέτρο με μακροπρόθεσμα κοινωνικά και οικονομικά οφέλη.

Παράλληλα, το Κοινοβούλιο υπογραμμίζει ότι η φτώχεια ή οι επισφαλείς συνθήκες διαβίωσης δεν πρέπει ποτέ να αποτελούν τον μοναδικό λόγο απομάκρυνσης ενός παιδιού από την οικογένειά του. Προωθείται η μετάβαση από ιδρυματική φροντίδα σε οικογενειακές και κοινοτικές λύσεις, καθώς και η ενίσχυση ολοκληρωμένων συστημάτων παιδικής προστασίας που προλαμβάνουν τη βία, την παραμέληση και τον κοινωνικό αποκλεισμό.

Δίκαιη εργασία και ισότιμη κατανομή εισοδήματος

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά η πλήρης και αξιοπρεπής απασχόληση, η επαρκής κοινωνική προστασία και η δικαιότερη κατανομή εισοδήματος και πλούτου να αποτελέσουν κεντρικούς άξονες των ευρωπαϊκών και εθνικών πολιτικών.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενίσχυση των ενεργητικών πολιτικών απασχόλησης για όσους βρίσκονται πιο μακριά από την αγορά εργασίας, με μέτρα που δεν περιορίζονται στην εύρεση εργασίας αλλά στηρίζουν και τη διατήρησή της.

Παράλληλα, το Κοινοβούλιο τονίζει την ανάγκη προστασίας των εργασιακών δικαιωμάτων, προώθησης ποιοτικών και σταθερών θέσεων εργασίας, ίσης αμοιβής για ίση εργασία και πρόσβασης σε διά βίου μάθηση. Η πλήρης εφαρμογή της Οδηγίας για επαρκείς κατώτατους μισθούς θεωρείται καθοριστική για την αντιμετώπιση της φτώχειας των εργαζομένων.

Επιπλέον, αναδεικνύεται ο ρόλος της κοινωνικής οικονομίας και της ενίσχυσης της συλλογικής διαπραγμάτευσης, καθώς και η ανάγκη στήριξης ευάλωτων ομάδων – μεταξύ αυτών οι μακροχρόνια άνεργοι, τα άτομα με αναπηρία και οι γυναίκες – ώστε η εργασία να αποτελεί πραγματικό μέσο κοινωνικής ένταξης και όχι παράγοντα αναπαραγωγής ανισοτήτων.

Εργασία, πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες και αξιοπρεπές εισόδημα

Οι ευρωβουλευτές υπογραμμίζουν ότι η φτώχεια δεν είναι μόνο οικονομικό έλλειμμα αλλά κοινωνική ευθύνη. Υπό το πρίσμα αυτό καλούν την Επιτροπή και τα κράτη-μέλη να ενισχύσουν τις δημόσιες επενδύσεις σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες γενικού συμφέροντος – όπως αξιοπρεπή και οικονομικά προσιτή στέγαση, υγεία (συμπεριλαμβανομένης της ψυχικής υγείας), εκπαίδευση, ενέργεια, νερό, μεταφορές και κοινωνική φροντίδα – αναγνωρίζοντας ότι η πρόσβαση σε αυτά αποτελεί θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα και προϋπόθεση κοινωνικής ένταξης.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη στέγαση, με προτάσεις για ενίσχυση της δημόσιας και κοινωνικής κατοικίας, πρόληψη των εξώσεων χωρίς υπαιτιότητα και ανάπτυξη ολοκληρωμένων πολιτικών για την αντιμετώπιση και πρόληψη της αστεγίας, ιδίως της παιδικής και γυναικείας αστεγίας. Παράλληλα, προωθείται η εφαρμογή προγραμμάτων όπως το “Housing First”, με στόχο τον τερματισμό της αστεγίας έως το 2030.

Οι ευρωβουλευτές ζητούν επίσης την ενίσχυση των καθολικών και αλληλέγγυων συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, ώστε να καλύπτουν εργαζομένους, αυτοαπασχολούμενους και συνταξιούχους, καθώς και τη λήψη μέτρων για τη μείωση των ανισοτήτων στην εργασία, του μισθολογικού και συνταξιοδοτικού χάσματος μεταξύ φύλων και της φτώχειας των ηλικιωμένων. Πρόσθετα, επισημαίνουν την ανάγκη αντιμετώπισης “αόρατων” μορφών φτώχειας, της μη αξιοποίησης κοινωνικών παροχών λόγω γραφειοκρατικών εμποδίων ή στιγματισμού, καθώς και του ψηφιακού αποκλεισμού που εντείνει τις ανισότητες στην πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες.

Καταπολέμηση της φτώχειας μέσω ενίσχυσης της δημοκρατικής συμμετοχής

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπογραμμίζει ότι η χάραξη οποιασδήποτε στρατηγικής για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της φτώχειας δεν μπορεί να σχεδιαστεί χωρίς τη ουσιαστική συμμετοχή των ίδιων των ανθρώπων που τη βιώνουν.

Καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη-μέλη να θεσπίσουν επαρκείς, διαφανείς και αποτελεσματικούς μηχανισμούς που θα διασφαλίζουν τη συνεχή και ενεργό συμμετοχή ατόμων με βιωμένη εμπειρία φτώχειας σε όλα τα στάδια χάραξης πολιτικής, από τον σχεδιασμό και την υλοποίηση έως την αξιολόγηση των μέτρων.

Η συμμετοχή των ανθρώπων με βιωμένη εμπειρία φτώχειας θα πρέπει – όπως υπογραμμίζουν οι ευρωβουλευτές – να βασίζεται στην αρχή “τίποτα για εμάς χωρίς εμάς”, να συνοδεύεται από κατάλληλη μεθοδολογία και ενδυνάμωση των συμμετεχόντων και να οδηγεί σε συνδιαμόρφωση πολιτικών και όχι σε απλή διαβούλευση.

Στο ίδιο πλαίσιο, προτείνεται η καθιέρωση ετήσιου συνεδρίου για την αποτίμηση της εφαρμογής της στρατηγικής κατά της φτώχειας, με ευρεία και αντιπροσωπευτική σύνθεση, συμπεριλαμβανομένων γυναικών και άλλων ομάδων που πλήττονται δυσανάλογα. Το συνέδριο θα συμβάλλει στην επίσημη παρακολούθηση της στρατηγικής σε επίπεδο ΕΕ, αξιολογώντας την πρόοδο βάσει σαφών δεικτών και οροσήμων, με ενεργή συμμετοχή όσων βιώνουν τη φτώχεια.

Επιπρόσθετα, αναγνωρίζεται ο καθοριστικός ρόλος των κοινωνικών οργανώσεων και των μη κερδοσκοπικών φορέων στην πρόληψη και καταπολέμηση της φτώχειας. Για τον λόγο αυτό ζητείται η ουσιαστική ένταξή τους στον σχεδιασμό και την εφαρμογή πολιτικών, καθώς και η ενίσχυση των πόρων που διατίθενται για τη στήριξη του έργου τους, ώστε να διασφαλίζεται η αποτελεσματικότητα και η βιωσιμότητα των παρεμβάσεων.

Το κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον

Τα τελευταία χρόνια, η φτώχεια στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αποτελεί ένα άψυχο στατιστικό στοιχείο, αλλά μια απτή κοινωνική πραγματικότητα με ευρύ αντίκτυπο. Σύμφωνα με στοιχεία της Επιτροπής, το 2024, 93,3 εκατομμύρια άνθρωποι στην ΕΕ βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, εκ των οποίων 20 εκατομμύρια ήταν παιδιά, ήτοι το ένα τέταρτο των παιδιών στην Ένωση.

Σε ορισμένα κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, οι πιέσεις στα εισοδήματα και το αυξημένο κόστος διαβίωσης εξακολουθούν να επιβαρύνουν σημαντικό τμήμα του πληθυσμού, με αποτέλεσμα υψηλά ποσοστά ανθρώπων να αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.

Από το 2021, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε επισημάνει την ανάγκη για τη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής στρατηγικής με σαφή στόχο τη δραστική μείωση της φτώχειας και την εξάλειψη της ακραίας φτώχειας έως το 2030.

Στο πλαίσιο του Σχεδίου Δράσης για τον Ευρωπαϊκό Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων, η Ένωση έχει αναλάβει τη δέσμευση να μειώσει κατά τουλάχιστον 15 εκατομμύρια τον αριθμό των ανθρώπων που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού μέχρι το τέλος της δεκαετίας, εκ των οποίων τουλάχιστον 5 εκατομμύρια παιδιά.

Εν κατακλείδι

Η Ευρώπη του 2026 καλείται να αποδείξει στην πράξη τις αξίες πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η δέσμευση για την εξάλειψη της φτώχειας έως το 2035 δεν συνιστά απλώς έναν ακόμη ποσοτικό στόχο πολιτικής· αποτελεί δοκιμασία κοινωνικής συνοχής και θεσμικής αξιοπιστίας.

Οι πρωτοβουλίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου θέτουν τις βάσεις για μια συνεκτική και κοινά συντονισμένη πολιτική αντιμετώπισης της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού και στα 27 κράτη-μέλη, με ορίζοντα υλοποίησης το 2035 και με έμφαση σε σαφώς αποτυπωμένους, μετρήσιμους στόχους.

Σε μια συγκυρία όπου η άνοδος του κόστους ζωής, η συρρίκνωση της αγοραστικής δύναμης και η διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων ασκούν έντονες πιέσεις στα νοικοκυριά, η αποτελεσματικότητα των ευρωπαϊκών πολιτικών θα εξαρτηθεί εν πολλοίς από τον βαθμό συντονισμού, χρηματοδότησης και πολιτικής βούλησης σε ενωσιακό επίπεδο.

Πηγή: European Parliament