Σε μια περίοδο που η παγκόσμια κοινότητα αναζητά σταθερότητα, τα στοιχεία που παρουσίασε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία. Η υποχώρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν είναι πλέον μια σταδιακή διάβρωση, αλλά μια “πρωτοφανής οπισθοδρόμηση” που επηρεάζει κάθε γωνιά του πλανήτη.

Με έκθεσή που ενέκρινε στην τελευταία ολομέλειά του, το Κοινοβούλιο εκφράζει τη βαθιά του ανησυχία για τη συνεχιζόμενη υποχώρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καλώντας παράλληλα την Ευρωπαϊκή Ένωση να αναλάβει ηγετικό ρόλο στην υπεράσπιση των θεμελιωδών ελευθεριών, χρησιμοποιώντας όλα τα διαθέσιμα εργαλεία για την αντιμετώπιση της ατιμωρησίας.

Μια ανησυχητική εικόνα διεθνώς

Η έκθεση, που εγκρίθηκε με ευρεία πλειοψηφία, τονίζει ότι η δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα συναντούν πρωτοφανείς απειλές σήμερα:

• Η παραπληροφόρηση και οι ψηφιακές επιθέσεις έχουν αυξηθεί, πλήττοντας τη διεξαγωγή ελεύθερων και δίκαιων εκλογών.

• Οι θεσμοί που παρέχουν προστασία σε βασικές ελευθερίες και δικαιώματα δέχονται άνευ προηγουμένου πίεση, υπονομεύοντας τη βάση της rules-based διεθνούς τάξης.

• Οι καταπατήσεις δικαιωμάτων επεκτείνονται από καθεστώτα που παρέχουν κοινωνική προστασία μέχρι αυταρχικά καθεστώτα, ενισχύοντας τις τάσεις καταστολής αντιπολιτευόμενων φωνών και μειονοτήτων.

Οι ευρωβουλευτές καταγγέλλουν ότι η εικόνα αυτή είναι αποτέλεσμα συστημικών φαινομένων – από στρατιωτικές συγκρούσεις που παρατείνουν τον πόλεμο μέχρι συρρίκνωση των ελευθεριών σε κράτη όπου η εξουσία συγκεντρώνεται εκ νέου – και απαιτούν συνολική και δυναμική απάντηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους διεθνείς εταίρους.

Ψηφιακές απειλές, παραπληροφόρηση και στοχοποίηση δημοσιογράφων

Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι επιθέσεις κατά της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εντείνονται, αξιοποιώντας μεταξύ άλλων την τεχνητή νοημοσύνη, τα συστήματα ψηφιακής παρακολούθησης και τις κατασταλτικές πρακτικές.

Οι ευρωβουλευτές υπογραμμίζουν την ανάγκη προστασίας των δημοσιογράφων, της στήριξης των ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης, των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οποίοι αντιμετωπίζουν αυξανόμενες σωματικές, δικαστικές και ψηφιακές απειλές. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη διασυνοριακή καταπίεση, η οποία χαρακτηρίζεται ως πολλαπλασιαστικό και απολύτως καταδικαστέο φαινόμενο.

Δικαιώματα γυναικών και ευάλωτων ομάδων στο επίκεντρο

Η έκθεση καταγράφει εκτενώς τις απειλές που αντιμετωπίζουν συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού, με ιδιαίτερη αναφορά στα δικαιώματα των γυναικών. Οι ευρωβουλευτές καταγγέλλουν τη βία που υφίστανται, ιδίως σε ένοπλες συγκρούσεις, αλλά και την έμφυλη βία, την περιορισμένη πρόσβαση στην εκπαίδευση και τον αρνητικό αντίκτυπο των έμφυλων στερεοτύπων.

Παράλληλα, τονίζουν την ανάγκη διασφάλισης των σεξουαλικών και αναπαραγωγικών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης σε ασφαλή και νόμιμη άμβλωση. Το Κοινοβούλιο επαναλαμβάνει επίσης τη σταθερή του αντίθεση στη θανατική ποινή, την ανάγκη συνέχισης της καταπολέμησης των βασανιστηρίων, της διαφθοράς και της προστασίας της ελευθερίας της έκφρασης και της συνείδησης.

Στήριξη του διεθνούς δικαίου και του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καλεί την Ευρωπαική Επιτροπή να συνεχίσει τη σταθερή συμμετοχή της σε διεθνείς οργανισμούς και να παρέχει άνευ όρων στήριξη στο διεθνές δικαστικό σύστημα, με ιδιαίτερη έμφαση στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.

Παράλληλα, καταδικάζει την επιβολή κυρώσεων εις βάρος του και ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενεργοποιήσει τη νομοθεσία θωράκισης της ΕΕ έναντι τέτοιων πρακτικών.

Προτάσεις και συστάσεις από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Η έκθεση δεν είναι απλώς απολογιστική. Περιέχει προτάσεις και συστάσεις για αλλαγές στη στρατηγική της ΕΕ:

• Ενίσχυση της εφαρμογής των υφιστάμενων κανόνων δέουσας επιμέλειας (due diligence) εντός και εκτός της Ένωσης.

• Εξέταση της δημιουργίας ειδικού προϋπολογισμού για την περίοδο 2028–2034 με στόχο τη στήριξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δημοκρατικών θεσμών.

• Συστήματα παρακολούθησης και αξιολόγησης κατάστασης δικαιωμάτων στις χώρες που συνάπτουν συμφωνίες με την ΕΕ.

• Εκτεταμένη αξιοποίηση του πλαισίου κυρώσεων της ΕΕ σε περιπτώσεις καταπατήσεων θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ευρωβουλευτές επισημαίνουν την ανάγκη πιο συστηματικής και προληπτικής πολιτικής, η οποία να συνδέει το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με την εξωτερική πολιτική, την οικονομική συνεργασία και τη στρατηγική ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η ΕΕ απέναντι στις προκλήσεις – Ρόλος και ευθύνη

Η έκθεση καταγράφει μια πολύπλευρη πραγματικότητα, όπου η ιδεολογική βάση της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τίθεται υπό πίεση από πολλαπλές κατευθύνσεις στον κόσμο. Η ΕΕ, ως κοινοβουλευτική και πολυμερής ένωση κρατών, καλείται να επανεξετάσει την προσέγγισή της και να εντείνει:

• Τη διπλωματική πίεση υπέρ του κράτους δικαίου και της ελευθερίας της έκφρασης.

• Την πολιτική υποστήριξη προς υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οργανώσεις κοινωνίας των πολιτών.

• Τη χρήση οικονομικών εργαλείων όπως κυρώσεις, επενδυτικά πλεονεκτήματα και συνεργασίες που ενθαρρύνουν την τήρηση των διεθνών κανόνων.

Συμπερασματικά

Σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από μεγάλες γεωπολιτικές ανακατατάξεις, εσωτερικές πολιτικές προκλήσεις και εντεινόμενη πίεση στους δημοκρατικούς θεσμούς, η έκθεση καταδεικνύει ότι η παγκόσμια κοινότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή οπισθοδρόμηση στα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία.

Η απάντηση της ΕΕ – τόσο πολιτική όσο και θεσμική – θα καθορίσει την ικανότητά της να διαμορφώσει ένα διεθνές περιβάλλον όπου οι θεμελιώδεις ελευθερίες, η δημοκρατία και η αξιοπρέπεια μπορούν να ανθίσουν και να προστατευθούν.

Πηγή: European Parliament