Παρά τα σημαντικά βήματα που έχουν σημειωθεί παγκοσμίως στην προώθηση της ισότητας των φύλων, ο τομέας της εκπαίδευσης εξακολουθεί να φέρει μαζί της τα βαρίδια βαθιά ριζωμένων κοινωνικών διακρίσεων.

Αυτό προκύπτει από την Μελέτη για την Ισότητα των Φύλων 2025 της Παγκόσμιας Έκθεσης “Women lead for learning” του Global Education Monitoring (GEM) η οποία αναλύει τη θέση και τον ρόλο των γυναικών στον εκπαιδευτικό χώρο, αναδεικνύοντας τις αντιφάσεις ανάμεσα στην ευρεία συμμετοχή των γυναικών στη διδασκαλία και την περιορισμένη παρουσία τους σε ηγετικές θέσεις.

Την ίδια στιγμή, ωστόσο, η ίδια μελέτη επισημαίνει ότι όταν οι γυναίκες καταλαμβάνουν θέσεις ηγεσίας στην εκπαίδευση, συχνά λειτουργούν ως φορείς αλλαγής: προάγουν την ένταξη, αναδεικνύουν και αντιμετωπίζουν εμπόδια που επηρεάζουν τα κορίτσια και ενισχύουν την επαγγελματική εξέλιξη των εκπαιδευτικών.

Οι γυναίκες κυριαρχούν στη διδασκαλία αλλά απουσιάζουν από τις θέσεις ηγεσίας στην εκπαίδευση

Σε αντίφαση με το γεγονός ότι οι γυναίκες αποτελούν τη μεγάλη πλειοψηφία του διδακτικού προσωπικού, ιδιαίτερα στις μικρές ηλικίες, εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται στις διοικητικές και ηγετικές θέσεις του εκπαιδευτικού συστήματος σε παγκόσμιο επίπεδο.

Σύμφωνα με δείκτες του 2023, οι γυναίκες κυριαρχούν στον εκπαιδευτικό τομέα, ειδικά στα πρώτα σχολικά στάδια: αποτελούν το 93% των εκπαιδευτικών στην προσχολική, το 68% στην πρωτοβάθμια και το 52% στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Η αναλογία αυτή, όμως, δεν αντικατοπτρίζεται στις διευθυντικές θέσεις. Σε 70 χώρες, το ποσοστό των γυναικών που κατέχουν ρόλο διευθύντριας είναι κατά μέσο όρο 20 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο από εκείνο των γυναικών εκπαιδευτικών — με το χάσμα να ξεπερνά τις 30 μονάδες σε χώρες όπως το Μπουτάν, το Βιετνάμ και η Νότια Αφρική. Χαρακτηριστικά, στην Καμπότζη, μόλις το 18% των μαθητών φοιτά σε σχολεία με γυναίκα στη διοίκηση, παρότι οι περισσότερες δασκάλες είναι γυναίκες.

Το έμφυλο χάσμα εμφανίζεται ακόμη πιο έντονο στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Παρότι σε πολλές χώρες οι γυναίκες αποτελούν την πλειονότητα των φοιτητών, η παρουσία τους στις ηγετικές θέσεις παραμένει περιορισμένη. Λιγότερες από 3 στις 10 ανώτατες ακαδημαϊκές ή διοικητικές θέσεις παγκοσμίως καταλαμβάνονται από γυναίκες. Το 2025, μόλις το 27% των 200 κορυφαίων πανεπιστημίων διευθυνόταν από γυναίκα πρόεδρο ή πρύτανη, μια οριακή αύξηση δύο ποσοστιαίων μονάδων από την προηγούμενη χρονιά. Σε ορισμένες χώρες δε, όπως η Ινδία, το Μπανγκλαντές και η Σαουδική Αραβία, οι γυναίκες απουσιάζουν σχεδόν πλήρως από την κορυφή της πανεπιστημιακής διοίκησης.

Ακόμη και σε οικονομικά ανεπτυγμένες περιοχές, όπως η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι θέσεις ηγεσίας στα πανεπιστήμια παραμένουν κατά κύριο λόγο ανδροκρατούμενες, με τη διαφοροποίηση να γίνεται ακόμη πιο έντονη στους τομείς STEM (science, technology, engineering mathematics). Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, λιγότερο από το ένα τρίτο των προέδρων πανεπιστημίων είναι γυναίκες, ενώ μόλις το 10% των διευθυντών τμημάτων Φυσικής είναι γυναίκες.

Η ηγεσία των γυναικών βελτιώνει την εκπαίδευση και ενισχύει την κοινωνική ένταξη

Η Έκθεση για την Ισότητα των Φύλων 2025 υπογραμμίζει τον καταλυτικό ρόλο των γυναικών σε ηγετικές θέσεις στην εκπαίδευση, συνδέοντας την παρουσία τους με ενισχυμένη κοινωνική συμμετοχή, μεγαλύτερη ένταξη και βελτιωμένα μαθησιακά αποτελέσματα.

Σχολικές μονάδες με γυναίκες στη διοίκηση υιοθετούν συχνά περισσότερο συνεργατικά μοντέλα ηγεσίας, ενισχύουν το ηθικό των εκπαιδευτικών και καταγράφουν υψηλότερες επιδόσεις, ιδιαίτερα μεταξύ των μαθητριών. Παράλληλα, οι γυναίκες σε θέσεις ευθύνης προσφέρουν πολύτιμες οπτικές για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι περιθωριοποιημένοι μαθητές και συμβάλλουν καθοριστικά στον σχεδιασμό πολιτικών για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας, την ενίσχυση της ασφάλειας στα σχολεία και την ενσωμάτωση της διαφορετικότητας στο εκπαιδευτικό περιεχόμενο. Αποτελούν δε ισχυρά πρότυπα για τις νέες γενιές, στέλνοντας το μήνυμα ότι η εξουσία δεν αποτελεί ανδρικό προνόμιο.

Πέρα από τα μετρήσιμα οφέλη, η ισότιμη συμμετοχή των γυναικών στην ηγεσία αποτελεί ζήτημα δικαιωμάτων και δικαιοσύνης. Η ανάδειξη των γυναικών σε θέσεις ευθύνης ενισχύει την αξιοκρατία, αναγνωρίζει τις ικανότητές τους και ενσαρκώνει τις θεμελιώδεις αξίες της παιδείας.

Τα εμπόδια στην ηγεσία παραμένουν βαθιά και θεσμικά

Ο τομέας της εκπαίδευσης εξακολουθεί να αντιμετωπίζει θεμελιώδη και συστημικά εμπόδια για τις γυναίκες ηγέτιδες.

Παρά την αύξηση της πρόσβασης για τις γυναίκες στην εκπαίδευση, η ηγεσία παραμένει στενά συνδεδεμένη με χαρακτηριστικά που η κοινωνία συνδυάζει με τους άνδρες: αποφασιστικότητα, εξουσία, στρατηγική σκέψη. Οι γυναίκες συχνά θεωρούνται περισσότερο κατάλληλες για τη διδασκαλία παρά για το σχολείο ή το πανεπιστήμιο ως διοικητικές μονάδες.

Κρυφές προκαταλήψεις θέτουν εμπόδια στο μονοπάτι προς τις θέσεις ηγεσίας: επιτροπές επιλογής στελεχωμένες από άνδρες, ασαφή κριτήρια επιλογής, επιπτώσεις για όσες γυναίκες αναγκάζονται να διακόψουν για κάποιο διάστημα την καριέρα τους. Επιπρόσθετα, το διπλό φορτίο που επωμίζονται οι γυναίκες με τη μη αμειβόμενη φροντίδα περιορίζει το χρόνο και τις ευκαιρίες για επαγγελματική εξέλιξη και δικτύωση.

Το πρόβλημα επιδεινώνεται ακόμα περισσότερο υπό το πρίσμα της εφαρμογής περιοριστικών πλαισίων πολιτικής. Χαρακτηριστικά, στο Πακιστάν οι γυναίκες μπορούν να κάνουν αίτηση για θέση ηγεσίας μόνο σε σχολεία θηλέων ενώ στην Ερυθραία και το Τσαντ κατέχουν μόλις το 6,5% και το 5% αντίστοιχα σε θέσεις διδακτικού προσωπικού.

Τέλος, η έλλειψη αξιόπιστων δεδομένων για τον διαχωρισμό των φύλων καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την εποπτεία της προόδου και τον σχεδιασμό πολιτικών. Ενώ στοιχεία για θέσεις εκπαιδευτικών είναι πιο συχνά διαθέσιμα και πιο εύκολα προσβάσιμα, αντίθετα στοιχεία για διευθυντές σχολείων, κοσμήτορες ή πρυτάνεις, ειδικά σε ιδιωτικά ή περιφερειακά και εξειδικευμένα ιδρύματα, είναι ελλειπή.

Στρατηγικές για ισόρροπη εκπροσώπηση στη διοίκηση της εκπαίδευσης

Η μελέτη για την Ισότητα των Φύλων αναδεικνύει βασικές στρατηγικές που οφείλουν να υιοθετήσουν κυβερνήσεις, εκπαιδευτικά συστήματα και θεσμοί, προκειμένου να προωθήσουν την ισότιμη εκπροσώπηση των φύλων στις θέσεις ηγεσίας και να συμβάλλουν στην εξάλειψη του υφιστάμενου χάσματος.

Οι προτάσεις περιλαμβάνουν:

• Βελτίωση των δεδομένων και της διαφάνειας: Δημοσιοποίηση στοιχείων ώστε να είναι εφικτή η παρακολούθηση της προόδου.
• Εκπαίδευση και έμπνευση: Προγράμματα μέντορινγκ, υποτροφιών και στοχευμένων μαθημάτων ηγεσίας για την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης των γυναικών και την γεφύρωση του χάσματος
• Προβολή γυναικών σε ηγετικές θέσεις: Καμπάνιες στα μέσα, μελέτες περιπτώσεων και δημόσιες ομιλίες, οι οποίες θα συμβάλλουν στην αλλαγή της αντίληψης για την γυναικεία ηγεσία
• Μεταρρύθμιση διαδικασιών πρόσληψης και προαγωγών: Κάλεσμα των οργανισμών για επανεξέταση των υφιστάμενων συστημάτων, υιοθέτηση στόχων για τη διαφορετικότητα και εκπαίδευση των επιτροπών επιλογής στην ισότητα των φύλων. Παράλληλα, εφαρμογή ευέλικτων μορφών εργασίας, αδειών μητρότητας και πολιτικών για τη φροντίδα παιδιών
• Δέσμευση υπέρ της γυναικείας ηγεσίας σε όλα τα επίπεδα: Ισχυρή δέσμευση από τα ανώτατα επίπεδα (υπουργεία, διοικητικά συμβούλια, πανεπιστημιακά όργανα) για ουσιαστική αλλαγή στις έμφυλες ανισότητες στην εκπαιδευτική διοίκηση με προτεραιοποίηση στην ισόρροπη εκπροσώπηση και ενσωμάτωσης της συμπερίληψης σε κάθε διοικητική απόφαση

Πηγή: Education International