Συνέντευξη στην Χριστίνα Μπαλτούνα

Η πορεία της Έλενας Πολυχρονιάδη αποδεικνύει περίτρανα ότι η αυθεντική καλλιτεχνική φλέβα βρίσκει πάντα τον δρόμο να εκφραστεί, ξεπερνώντας κοινωνικά στερεότυπα και συμβατικές επαγγελματικές επιλογές. Μεγαλώνοντας σε ένα περιβάλλον που τη συνέδεε με την οικογενειακή ξενοδοχειακή επιχείρηση στη Ζάκυνθο, σπούδασε Διοίκηση Επιχειρήσεων. Ωστόσο, η ζωγραφική παρέμενε μια “ανοιχτή εκκρεμότητα” στην καρδιά της, η οποία πήρε σάρκα και οστά μετά τα 25 της χρόνια.

Σήμερα, έχοντας στο ενεργητικό της σημαντικές ομαδικές εκθέσεις, συμμετοχή σε διεθνή φεστιβάλ και παρουσία έργων της σε τηλεοπτικές σειρές και έντυπα, η Έλενα Πολυχρονιάδη διατηρεί το δικό της εργαστήριο, όπου διδάσκει δεκάδες παιδιά και ενήλικες.

Με αφορμή την τέταρτη ατομική της έκθεση με τίτλο “Accretio”, ανοίγει την ψυχή της, στην Χριστίνα Μπαλτούνα και το After Dark News, και μοιράζεται τις σκέψεις της για τη σημασία της ελευθερίας στην τέχνη, τη δύναμη της ενθάρρυνσης από τους δασκάλους και την ανάγκη της σύγχρονης γενιάς να “αφαιρέσει” τον περιττό θόρυβο της καθημερινότητας.

Παρότι αγαπούσατε από τα σχολικά σας χρόνια την ζωγραφική, σπουδάσατε Διοίκηση Επιχειρήσεων. Πως προέκυψε αυτός ο συνδυασμός? Υπάρχει κάποια κοινή συνισταμένη σε αυτό?

Εγώ μεγάλωσα μέσα στα ξενοδοχεία. Υπάρχει η οικογενειακή επιχείρηση, την οποία εγώ και η αδερφή μου την βλέπαμε ως διάδοχη κατάσταση, την επαγγελματική αποκατάσταση που διασφάλιζε σε κάποιο παιδί το μέλλον του. Στο πλαίσιο αυτό σπούδασα Διοίκηση Επιχειρήσεων και διεύρυνα τον ορίζοντα των γνώσεων μου σε ξένες γλώσσες. Σήμερα μιλάω αγγλικά, γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά ενώ βρίσκομαι στην διαδικασία της εκμάθησης της ολλανδικής γλώσσας.

Στα παιδιά που έχουμε γεννηθεί στη δεκαετία του ’70 υπήρχε το ερώτημα το τι θα κάνεις στην ζωή σου. Εάν έλεγες ότι θέλεις να γίνεις ζωγράφος, η απάντηση ήταν θα πεινάσεις. Υπό την συνθήκη αυτή η επιλογή ήταν να σπουδάσουμε το σίγουρο πρώτα, εκείνο που θα μας διασφάλιζε τα προς το ζην μας. Έτσι η ζωγραφική έμεινε ως μια ανοικτή εκκρεμότητα που δεν έφυγε ποτέ από το μυαλό και την καρδιά.

Η εκκρεμότητα μπόρεσε να εκπληρωθεί πια όταν μετά τα 25 ξεκίνησα να ασχολούμαι όχι επαγγελματικά αλλά για την δική μου προσωπική ανάγκη. Δε με ενδιέφερε η επαγγελματική αποκατάσταση μέσα από τη ζωγραφική. Με ενδιέφερε να μάθω να το κάνω σωστά γιατί ζωγράφιζα παντού. Έβρισκα οτιδήποτε υλικό και ζωγράφιζα ρούχα, τοίχους και χαρτιά, αλλά δεν ήξερα τα υλικά. Έπρεπε δηλαδή να πάω και σε ένα εργαστήρι κάποιος να μου μάθει.

Πέραν των σπουδών σας ασχοληθήκατε επαγγελματικά με την Διοίκηση Επιχειρήσεων ή παρέμεινε ως μια υποχρέωση που τακτοποιήθηκε?

Ναι, φυσικά. Αποτελεί κύρια επαγγελματική μου δραστηριότητα στο πλαίσιο της ενασχόλησής μου με το ξενοδοχείο της οικογένειας μου στην Ζάκυνθο. Σε μια παράλληλη πορεία ασχολούμαι και με την ζωγραφική μέσα από την δημιουργία έργων αλλά και την διδασκαλία σε παιδιά και ενηλίκους.

Κατεβαίνω κάθε καλοκαίρι και όσο πιο συχνά μπορώ κατά τη διάρκεια του χειμώνα στη Ζάκυνθο για να ασχοληθώ με το ξενοδοχείο και να προσφέρω τις υπηρεσίες μου. Μάλιστα την καλοκαιρινή περίοδο παραμένω στο νησί έως ότου ανοίξουν και πάλι τα σχολεία. Απώτερος στόχος είναι να μεταβώ μόνιμα στην Ζάκυνθο και να συνδυάσω και τις δύο δραστηριότητές μου.

Έχουν οποιαδήποτε αλληλεπίδραση οι γνώσεις στη Διοίκηση Επιχειρήσεων στην ζωγραφική? Μπορούν να εφαρμοστούν με κάποιο τρόπο?

Υπό μια οπτική, ναι, υπάρχει επιρροή των γνώσεων αυτών. Στη ζωγραφική ξεκίνησα συνεργαζόμενη με ένα εργαστήρι στο οποίο δούλευα ως υπάλληλος. Όμως στην πορεία δημιούργησα τον δικό μου χώρο. Ίσως σε αυτό συνέβαλε το γεγονός ότι ήθελα πάντα να έχω τον έλεγχο σε ότι κάνω.

Σε σύγκριση όμως με την ζωγραφική, το να έχεις τον έλεγχο δεν είναι το ιδεατό. Η πρώτη μου εμπειρία ως διδάσκουσα είχε ελεγκτικό χαρακτήρα πάνω στο αποτέλεσμα αυτών που δημιουργούσαν τα παιδιά και αυτό ήταν κάτι που αντιτίθετο στην δική μου ιδιοσυγκρασία, δεν ήταν αποδεκτό. Αντίθετα, εκείνο το οποίο επιδιώκω είναι το παιδί που θα του κάνω μάθημα να φτιάξει κάτι μόνο του και αυτό να παραμείνει ως έχει.

Παλεύω πάντα τα παιδιά να εκφράζονται μέσα από την τέχνη, με όποιο αποτέλεσμα και αν προκύψει. Μπορεί να είναι ένα αποτέλεσμα το οποίο στον γονιό να μην αρέσει. Μπορεί να είναι αποτέλεσμα που ως εργαστήριο να μην αποτυπώνει δημόσια ότι δεν έχων τον Πικάσο μαθητή. Αλλά αυτό είναι κάτι που δεν απασχολεί καθόλου. Για εμένα πρωτεύοντα ρόλο έχει αυτό που βγαίνει σαν αποτέλεσμα να είναι το πραγματικό έργο είτε του παιδιού είτε του ενήλικα που το δημιουργεί. Δεν παρεμβαίνω ποτέ σε ότι έχει δημιουργηθεί και πολύ περισσότερο στα παιδιά. Γιατί έτσι θα βάλουν το χέρι τους σε αυτό και θα μάθουν.

Η ζωγραφική είναι έκφραση. Αν εγώ έχω ρόλο καθοδηγητή, είμαι ευχαριστημένη και πιστεύω ότι τα παιδιά από αυτό έχουν να πάρουν. Αν ο ρόλος μου όμως είναι επικριτικός και παρεμβατικός, δεν είναι αυτό ο επιδιωκόμενος στόχος ούτε θα οδηγήσει σε ένα σωστό αποτέλεσμα.

Ποιο ήταν το ερέθισμα που σας ενέπνευσε την αγάπη για την ζωγραφική?

Είναι δύσκολο να δώσω μια απάντηση σε αυτό. Αλλά εάν έπρεπε να πω κάτι, θα έλεγα η φύση μου. Όσο θυμάμαι τον εαυτό μου ζωγράφιζα. Πρώτα απ’ όλα σημαίνοντα ρόλο για εμένα διαδραματίζει η αισθητική και η τέχνη του να φτιάχνεις κάτι με τα χέρια σου. Μετά το πως εξελίσσεται το κάθε τι, δηλαδή ακόμα και το πώς θα δω μια φωτογραφία, πώς θα δω μια εικόνα εκεί που περπατάω για μένα μπορεί να είναι ερέθισμα. Το ταξίδι είναι ερέθισμα, αλλά το πώς ξεκίνησε δεν μπορώ να στο πω.

Όταν ήσουν παιδί είδες κάτι, ένα έργο, και είπες ότι τώρα θα ασχοληθώ με τη ζωγραφική? Ή ήταν κάτι εσωτερικό;

Ναι, ήταν κάτι εσωτερικό. Υπήρχε πάντα, αλλά δεν μπορώ να ορίσω χρονικά πότε εκφράστηκε εξωτερικά. Για μένα υπάρχουν χρόνοι σταθμοί βλέποντας μεγάλα έργα πολλών διάσημων ζωγράφων σε μουσεία. Θα μπορούσα να εξιστορήσω στιγμές που έχω συγκινηθεί.

Πως θα περιγράφατε την σχέση σας με την ζωγραφική? Ποια στοιχεία την προσδιορίζουν?

Η ζωγραφική είναι μέσα μου, γεννηθήκαμε μαζί. Είναι αυτό που καμιά φορά, μιλάς στο τηλέφωνο ή μπορεί να χαζεύεις κάτι ή και να μην κάνεις τίποτα. Να χαζεύεις τελείως και ξαφνικά το χέρι σου έχει πάρει ένα στυλό και κάτι μουτζουρώνει. Αυτή είναι η πρώτη σχέση με τη ζωγραφική. Δηλαδή, ότι το χέρι κάνει μόνο του πράγματα την ώρα που εσύ δεν το προσέχεις.

Η άλλη σχέση με τη ζωγραφική είναι αυτό που βλέπω και θέλω να το ζωγραφίσω, όχι ακριβώς την εικόνα που βλέπω αλλά κάτι που έχει σχέση με αυτό, κάτι που ξύπνησε μέσα μου. Είναι το πώς το μάτι μου μεταφέρει το ερέθισμα για να μπορέσω να δημιουργήσω κάτι. Αυτό είναι το πιο σημαντικό από όλα. Αυτό είναι που διδάσκω. Δηλαδή, εκπαιδεύω τα μάτια να βλέπουν παρά τα χέρια να ζωγραφίζουν. Ειδικά στους ενήλικες μαθητές.

Όταν ακούω και μου λένε “δεν μπορώ να κάνω ίσια γραμμή”, απαντώ ότι δεν έχει καμία σημασία. Κανένας δεν μπορεί, γιατί δεν είμαστε αρχιτέκτονες. Ποιος λέει ότι η ζωγραφική είναι ίσες γραμμές; Εμένα αυτό που ενδιαφέρει πάντα είναι το μάτι ν’ αρχίσει να καταλαβαίνει τι βλέπει είτε σε έναν πίνακα, είτε σε μια φωτογραφία, είτε σε ένα περιβάλλον και αυτό να το μεταφέρει στη ζωγραφική του. Εγώ θα τους πω τους κανόνες, αλλά αν το μάτι δεν έχει εκπαιδευτεί, είναι βέβαιο ότι δεν θα μπορέσει να ζωγραφίσει.

Ποιες είναι οι επιρροές σας, από ζωγράφους και ρεύματα, και πως αυτές αντανακλώνται στα έργα σας?

Εμένα μου αρέσει πολύ η αφηρημένη τέχνη. Το ότι βλέπω κάτι αλλά το αποδίδω με το δικό μου τρόπο και εσύ μπορείς να καταλάβεις ότι είναι αυτό, αλλά δεν είναι το απόλυτα εμφανές. Για εμένα αυτό έχει όλη τη γοητεία και είναι όλη η πρόκληση.

Δεν πατάω πάνω σε κάποιο συγκεκριμένο καλλιτεχνικό ρεύμα. Μου αρέσει γενικά η αφαίρεση. Ωστόσο, μπορεί να συγκινηθώ και από ένα έργο το οποίο είναι απόλυτα ρεαλιστικό. Έχει να κάνει με τις φάσεις που περνάμε ως άνθρωποι αλλά μπορεί να συνδέεται και με την διάθεσή μου είτε με το πόσο γρήγορα θέλω να παραχθεί αποτέλεσμα.

Είναι πάρα πολλές τα στοιχεία εκείνα που μπορούν να λειτουργήσουν ως επιρροή στα έργα μου. Δεν θέλω να μπαίνουν ούτε όρια, ούτε νόρμες σε όλο αυτό που κάνω. Πιστεύω πάρα πολύ στο ότι αυτό που μας αρέσει πάρα πολύ είναι αυτό που μας έλκει. Άρα με αυτόν τον τρόπο ο καθένας μπορεί να εκφραστεί και εγώ εκφράζομαι έτσι.

Χρησιμοποιείται κάποια συγκεκριμένη τεχνοτροπία και υλικά για να δημιουργήσετε τα έργα σας ?

Τα τελευταία χρόνια αυτό που με ευχαριστεί περισσότερο είναι η ζωγραφική πάνω σε καμβά είτε με ακρυλικό είτε με λάδι. Από μικρή είχα μια συγκεκριμένη πινελιά και αυτό είναι το κομμάτι που με προσδιορίζει και ως ζωγράφο. Δηλαδή, κάποιος όταν δει τα έργα που έχουν αυτή τη συγκεκριμένη πινελιά μπορούν να καταλάβουν ότι είμαι εγώ. Έχουν μια κίνηση που με αντιπροσωπεύει. Από μικρή όταν ανακάτευα χρώμα, δεν το ανακάτευα με στρογγυλή κίνηση αλλά επαναλαμβανόμενη πάνω κάτω. Ίσως αυτό είναι ένα στοιχείο δικό μου ή ενδεχομένως μια επιρροή από τον ιμπρεσιονισμό. Σε κάθε περίπτωση, θέλω να υπάρχει κάτι το οποίο βγαίνει από μέσα μου και αντικατοπτρίζει εμένα.

Υπήρξατε μαθήτρια της Τζώρτζια Λάμπερτ και της Ελένης Γούναρη, δύο σημαντικών προσωπικοτήτων στον χώρο των εικαστικών. Ποια τα διδάγματα και οι γνώσεις που λάβατε από εκείνες και πόσο σας επηρέασαν στην δική σας πορεία στην ζωγραφική?

Υπήρξαν και οι δύο καθηγήτριες μου στο γυμνάσιο και, ξέρετε, για ένα παιδί είναι εξαιρετικά σημαντικό πιστεύω για να τους δώσεις την ώθηση που χρειάζεται για να προχωρήσει, την αποδοχή των ικανοτήτων του. Και εγώ και από τις δύο πήρα αποδοχή. Σε συνδυασμό με τη γνώση που μετέδιδαν ως προς την προοπτική, το χρώμα, το σχέδιο, τον όγκο και συνολικά αυτά που έδειχναν ως καθηγήτριες σε όλα τα παιδιά στην τάξη.

Η αποδοχή των δύο αυτών προσωπικοτήτων με βοήθησε στο να ξεκινήσω να ασχολούμαι με την ζωγραφική. Και εκεί βρίσκεται το μυστικό για να προχωρήσεις. Το 60% δεν είναι η γνώση που σου μεταδίδει κάποιος στη ζωγραφική, αλλά το να σε ξεκλειδώσει, να σε κάνει να προχωρήσεις. Είναι το πιο σημαντικό για ένα παιδί ο τρόπος που το αποδέχεσαι και το επικροτείς. Είναι αυτό που πρέπει να κάνουν και οι γονείς. Δηλαδή, αν ο γονιός λέει στο παιδί τι ωραίο είναι αυτό που έκανες και με τον ίδιο τρόπο το δείχνει και ο καθηγητής, τότε είσαι στο 100% για να κάνει αυτό που πραγματικά επιθυμείς.

Τούτο δεν έχει να κάνει μόνο με τη ζωγραφική, αλλά εδώ παίζει έναν παραπάνω ρόλο γιατί είναι κάτι που το έχεις μέσα σου και ο άλλος σε βοηθάει να το εξωτερικεύσεις. Φαντάσου τώρα ένα παιδί το οποίο το έχει, το θέλει άλλα δεν ξέρει τον τρόπο να το εκφράσει και αντ’ αυτού ακούει “αχ μωρέ τι είναι αυτό που έκανες” ή  “μωρέ τα χρωματάκια δεν τα κάνεις έτσι.”. Όταν μπαίνει ένα τέτοιο πλαίσιο, τότε αντί να σε βοηθήσει να προοδεύσεις σε πάει πίσω. Ευτυχώς σε εμένα δεν μπήκε πότε πλαίσιο. Το περιβάλλον μου δεν μου έβαλε πλαίσιο, με άφησαν ελεύθερη να εκφραστώ και να κάνω αυτό που αγαπώ. Δεν το σπούδασα από την αρχή αλλά βγήκε, το αφήσανε και βγήκε. Και αυτό για εμένα ήταν πολύ σημαντικό.

Παρακολουθήσατε μαθήματα ζωγραφικής με δασκάλα την Κατερίνα Αφρίδη. Τι εφόδια λάβατε από εκείνη και πόσο σας βοήθησαν στην μετέπειτα σταδιοδρομία σας?

Η Κατερίνα Αφρίδη ήταν ένας άνθρωπος που με βοήθησε πάρα πολύ γιατί δεν μου έβαλε κανόνες, με εξαίρεση τα πρώτα μαθήματα, που αφορούσαν το σχέδιο, την σύνθεση, πρακτική που ακολουθούν όλα τα εργαστήρια. Όταν πήγα την πρώτη φορά, με έναν μεγάλο καμβά, και της είπα ότι εγώ θέλω να ζωγραφίσω μια γυναίκα, μου απάντησε φυσικά να το κάνεις. Είναι σημαντικό να σκέφτεσαι κάτι και να σε αφήνουν να το πραγματοποιήσεις.

Εγώ στην πορεία μου ήμουν τυχερή γιατί και οι τρεις δασκάλες μου δεν με περιόρισαν ποτέ. Και με καθοδηγούσαν και δεν μου έσκισαν ποτέ έργο, ήταν υποστηρικτικοί σε ότι έκανα. Δυστυχώς άσχημες συμπεριφορές υπάρχουν στον χώρο τον δικό μας, δηλαδή δεν σχίζεις ένα έργο, βάζεις ένα χ και ζητάς από τον δημιουργό να ξεκινήσει πάλι από την αρχή. Η δική μου ψυχοσύνθεση δεν ξέρω εάν θα το άφηνε πίσω και θα πήγαινα παρακάτω.

Επειδή λοιπόν κανένας δεν είχε μια τέτοια συμπεριφορά απέναντι μου δεν το κάνω και εγώ. Δεν υπάρχει περίπτωση σε μαθητή να βάλω χ ούτε θα σκίσω το έργο του, αντιθέτως το παλεύουμε μέχρι να βγει αυτό που θέλουμε. Κανενός την προσπάθεια δεν θα την υποτιμήσω, για κανένα λόγο. Γιατί υπάρχει η βάση, οπότε μπορείς να δουλέψεις πάνω σε αυτή.

Φέτος πραγματοποιείτε την τέταρτη ατομική σας έκθεση με τίτλο ”Accretio”.  Τι συμβολίζει ο τίτλος και τι πραγματεύονται τα έργα σας?

Το Accretio είναι ένα συνολικό έργο που παρουσιάζεται σε κάθε στάδιο του. Είχε την πρώτη φάση, στην οποία τα έργα ήταν ποιο σκληρά και τώρα δουλεύεται η δεύτερη φάση του, κατά την οποία μπαίνει και χρώμα. Στόχος να περιοδεύσει σε διάφορα μέρη της Ελλάδας και φυσικά στη Ζάκυνθο, όπου παραδόξως δεν έχω κάνει ποτέ ατομική έκθεση. Τώρα έχει έρθει η ώρα για αυτό μετά από πολλές συμμετοχές μου σε ομαδικές εκθέσεις.

Για κάποιο λόγο που δεν μπορώ να εξηγήσω ακριβώς, στην έκθεση αυτή μου βγήκε κάτι πιο βαρύ σαν αίσθηση. Το Accretio είναι συσσώρευση όγκου, και γήινοι όγκοι και όγκοι που μπορούμε να δούμε μέσα από αφαίρεση. Για παράδειγμα, εσύ βλέπεις τώρα ένα καφάσι με φράουλες στο μανάβικο. Εγώ αυτό θα το κάνω ένα σύνολο με όγκους που μπορεί να καταλάβεις ότι είναι ένα πλήθος αντικειμένων. Ένα αντικείμενο έχει φτάσει σε ένα σημείο αφαίρεσης στο οποίο θα ήθελα να βγει μόνο ο όγκος με τη σκιά του, το φως του, το χρώμα του. Μπορεί όμως και όχι το απόλυτο ρεαλιστικό χρώμα

Και κάπως εξελίσσεται ακόμα μέσα μου. Είναι σε μια φάση το Accretio που ακόμα μου φέρνει πληροφορία για να δημιουργήσω έναν πίνακα. Δεν ξέρω πως ξαφνικά προέκυψε αυτό. Δηλαδή, ζωγράφιζα και κάποια στιγμή είπα ότι αυτό θα κάνω, θα ασχοληθώ με όγκους.

Είναι τελείως κόντρα στην προηγούμενη έκθεσή μου που είχε να κάνει με γυναικεία σώματα μέσα σε νερό. Κάτι εντελώς διαφορετικό. Μέσα σε δύο χρόνια έκλεισε ένας κύκλος και ξεκίνησε ένας άλλος. Από το απόλυτα ρεαλιστικό πάμε σε αφαίρεση. Ήταν ανάγκη όμως αυτό, μια εσωτερική ανάγκη για αλλαγή.

Χρησιμοποιείται κάποια συγκεκριμένη τεχνοτροπία και υλικά για να δημιουργήσετε τα έργα σας ?

Σε κάθε έκθεση πειραματίζομαι με διαφορετικά υλικά. Το Accretio έχει βάση το κάρβουνο και από πάνω είναι χρώματα ακρυλικά και πλαστικά και φυσικά νερό, πολύ νερό. Κάθε φορά σε μια νέα έκθεση θέλω να υπάρχει ένα θέμα και γύρω από αυτό να δουλεύω. Δεν με ενδιαφέρει να δείξω τη δυνατότητά μου ως ζωγράφος, αυτό το έχω βρει, το έχω ισορροπήσει.

Για εμένα τα πράγματα είναι δεδομένα σε αυτό το επίπεδο. Τώρα αν κάποιος ταυτιστεί, του αρέσουν τα έργα μου, είναι όμορφο όπως και το αντίθετο. Έτσι είναι η τέχνη, μια ανταλλαγή. Δεν μπορούν να αρέσουν τα πάντα σε όλους. Δεν γίνεται, αυτή είναι η ζωή.

Υπάρχει κάποιο μήνυμα που θέλετε να μεταδώσετε μέσω της νέας σας έκθεσης?

Την αφαίρεση ως έννοια, ως νοοτροπία. Είναι μια εποχή τώρα που λόγω των όσων συμβαίνουν γύρω μας, θα πρέπει να φτιάξουμε το νόημα της ζωής μας. Δηλαδή, να βγάλουμε τα περιττά και να μείνει αυτό που πραγματικά χρειαζόμαστε ή αυτό που πραγματικά μας κάνει καλό, μας κάνει χαρούμενους, μας κάνει ευτυχισμένους.

Επειδή αυτή την περίοδο έχω δύο παιδιά τα οποία είναι και τα δύο έφηβοι και είναι στο Λύκειο και τα δύο, έχω αρχίσει και γυρνάω λίγο πίσω και βλέπω τώρα τις προτεραιότητες των παιδιών, τη δική τους πραγματικότητα, τον δικό τους κόσμο. Και δυστυχώς ξέρω τώρα την εξέλιξη, διότι την έχουμε ζήσει και εμείς στη δική μας γενιά.

Πολλές φορές όταν ζωγραφίζω σκέφτομαι διάφορα πράγματα, γεγονός που επηρεάζει αυτό που τελικά αποτυπώνεις στα έργα σου. Δε σκέφτομαι μόνο όγκους, σκέφτομαι πράγματα, εκφράζομαι, και τελικά αυτό βγαίνει στο έργο. Αυτό είναι μία από τις κυρίαρχες σκέψεις τα τελευταία δύο χρόνια. Το τι γίνεται σε αυτή τη γενιά, το τι πρέπει να αφαιρεθεί από τα περιττά και με τι πρέπει να πορευτεί από δω και στο εξής.

Έχετε συμμετάσχει και σε πολλές ομαδικές εκθέσεις. Μιλήστε μας για αυτή την εμπειρία και την αλληλεπίδρασή σας με τους άλλους καλλιτέχνες

Είναι μια πολύ ωραία, εξαίρετη εμπειρία. Η τελευταία ομαδική έκθεση στην οποία συμμετείχα ήταν εκείνη που πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα της UNESCO και αφορούσε τη Ζάκυνθο. Κάθε συμμετέχων καλλιτέχνης καταπιάστηκε με ένα θέμα που συνδέεται με τη Ζάκυνθο, και δούλεψε πάνω σε αυτό όπως τον ενέπνευσε και τον εξέφραζε. Εγώ δούλεψα πάνω στο Καλαμάκι που βρίσκεται στον κόλπο του Λαγανά, με τη χελώνα και τις σπηλιές στη Ζάκυνθο. Ήταν μια πάρα πολύ ωραία εμπειρία γιατί είχε μια ανταλλαγή των χώρων, γιατί είχε απλωθεί σε όλο τον κόλπο του Λαγανά, σε πολλά σημεία.

Η έκθεση δεν περιορίστηκε σε έναν χώρο. Ο κάθε καλλιτέχνης είχε φωτογραφίσει, ζωγραφίσει, είχε δημιουργήσει γλυπτά, με τα έργα να εκτίθενται σε διαφορετικά μέρη. Καθώς τα εγκαίνια κάθε μέρους ήταν σε άλλη ημερομηνία, είχαμε τη δυνατότητα να γνωριστούμε μεταξύ μας καλύτερα και να μιλήσουμε για τα έργα μας, τη Ζάκυνθο, το θέμα της έκθεσης.

Συνολικά ήταν μια πάρα πολύ ωραία εμπειρία, μια πολύ σπάνια δουλειά που σπάνια σου δίνεται η δυνατότητα να πραγματοποιήσεις. Εξελίχθηκε μέσα σε δύο χρόνια και για δύο μήνες – επειδή ήταν σε πολλά μέρη – ήταν ενδιαφέρον να την παρακολουθείς. Μακάρι να συνεχίσουν να γίνονται τέτοιες δουλείες όχι μόνο στην περιφέρεια αλλά και στην Αθήνα. Γιατί θα είχε φοβερό ενδιαφέρον να υπάρχει μια δραστηριότητα με κοινή θεματική, κάτι που να μπορείς να γυρίσεις και να πηγαίνεις τον ένα μήνα εδώ και τον άλλο κάπου άλλου.

Φυσικά όλο αυτό σε καμία περίπτωση δεν γίνεται για την αυτοπροβολή μας ή για την επίδειξη των δυνατοτήτων μας. Το βασικό ζητούμενο είναι η παρουσίαση θεμάτων που αφορούν την κοινωνία και η προώθηση όμορφων τοπίων της χώρας.

Θα θέλατε να μας πείτε κάτι περισσότερο για την συμμετοχή σας στο φεστιβάλ της Νέας Υόρκης?

Στα τέλη του 2023 πραγματοποιήθηκε στην Νέα Υόρκη ένα water festival με συμμετοχές καλλιτεχνών από όλο τον κόσμο, οι οποίοι καταπιανόντουσαν με το θέμα του νερού από την οπτική που επιθυμούσε ο καθένας. Εγώ το προσέγγισα μέσα από την τέχνη μου.

Υπήρχαν πολλά βίντεο τα οποία είχαν να κάνουνε με την έλλειψη νερού, με τον υδροφόρο ορίζοντα, με τη μόλυνση, με τα σπορ που έχουν να κάνουνε με τη θάλασσα και με το νερό γενικότερα. Οι συμμετοχές ήταν πάρα πολλές και είχαν κατηγοριοποιηθεί ώστε να είναι πιο εύκολη και κατανοητή η θέασή τους.

Λόγω της απόστασης μπορούσε όποιος επιθυμούσε να παρακολουθήσει το φεστιβάλ online, κάτι που ίσχυσε και στην δική μου περίπτωση. Είχα την χαρά να το παρακολουθήσω κανονικά από την Αθήνα και να έχω διάδραση με τους υπόλοιπους συμμετέχοντες της κατηγορίας μου. Μια πολύ ωραία και ξεχωριστή εμπειρία όπου σου δινόταν η δυνατότητα να συνομιλήσεις με άλλους ανθρώπους για το θέμα και να κάνεις ερωτήσεις ο ένας προς τον άλλον. Το δικό μου έργο – εξαιρετικά τιμητικό – είχε αποδοχή γιατί είχε να κάνει τόσο με την τέχνη όσο και με το γεγονός ότι αφορούσε πίνακες που εκτίθεντο σε ένα φυσικό περιβάλλον. Εμείς πήγαμε και τραβήξαμε video και φωτογραφίσαμε τους πίνακες δίπλα σε παραλίες, πάνω σε βράχους, πάνω από θάλασσες, δίπλα σε θάλασσες. Ήταν πολύ ωραία και μοναδική εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια παραδίδετε μαθήματα σε ενήλικες και παιδιά με σκοπό την έκφραση. Τι προσφέρουν αυτά τα μαθήματα και ποια τα προσδοκώμενα αποτελέσματα?

Στο εργαστήριο μου λειτουργούν σήμερα τμήματα για παιδιά, εφήβους και ενήλικους. Στα παιδικά τμήματα φοιτούν μαθητές από 4,5 ετών έως τέλος δημοτικού, σε διαφορετικά που κατηγοριοποιούνται βάση της ηλικίας, ενώ υπάρχουν ολιγομελή τμήματα ενηλίκων και ένα τμήμα για έφηβους με ενήλικες.

Το ζητούμενο στις μικρές ηλικίες είναι τα παιδιά να μάθουν να εκφράζονται. Το να μάθουν να εκφράζονται μέσα από τη ζωγραφική και μέσα από την τέχνη. Αυτό που με ενδιαφέρει πιο πολύ είναι να χτίσουν την αυτοπεποίθησή τους, όπως έκαναν και οι δικές μου δασκάλες σε εμένα. Τώρα το κάνω εγώ για τα παιδιά αυτά. Στην περίπτωση των μεγάλων τα πράγματα είναι διαφορετικά. Πολλοί έρχονται για ψυχοθεραπεία ενώ άλλοι θέλουν πραγματικά να μάθουν την τέχνη.

Τα παιδιά θέλουν να μάθουν την τέχνη. Τα βοηθάω, αλλά δεν είναι ο κύριός μου ρόλος, εκτός αν πρόκειται για κάποιο παιδί το οποίο θέλει να προχωρήσει και κάνουμε μαθήματα για να περάσει στο καλλιτεχνικό σχολείο κτλ. Αυτό είναι ένα κομμάτι όμως ιδιαίτερο.  Αυτό που με νοιάζει περισσότερο είναι να τους χτίσω αυτοπεποίθηση και να μάθουν να εκφράζονται με αυτόν τον τρόπο. Προφανώς αυτό το έχουν μέσα τους για να έχει φτάσει μέχρι τον γονιό και ο γονιός να το ζητάει σημαίνει ότι αυτό θέλει.

Οι ενήλικες από την άλλη, εκτός του ότι έρχονται, μιλάνε και ψυχοθεραπεύονται. Είναι και το τι μαθαίνουν. Άρα εκεί πρέπει να κάνουμε και ένα μάθημα για κάποιες βασικές αρχές. Δηλαδή μαθαίνουν και σχέδιο και αποκτούν γνώσεις για το χρώμα, το φως, τις σκιές, τα υλικά αλλά και την προοπτική. Τα κάνουμε όλα για να βγει αυτό που θέλουν.

Στα μαθήματά μου υπάρχει και μια ιδιαιτερότητα. Θέλω ο καθένας αυτό που κάνει να είναι αυτό που θα το κρεμάσει, θα το έχει σπίτι του, θα το βλέπει και θα του αρέσει. Θα είναι αυτό που έχει επιλέξει αυτός, όχι εγώ. Δεν περιορίζω ποτέ τον μαθητή τον ενήλικα να κάνει κάτι συγκεκριμένο. Δεν του δίνω θέμα. Βρίσκει αυτός το θέμα κι εγώ βλέπω τι θα μπορέσω να του διδάξω μέσα από αυτό που έχει επιλέξει.

Και νομίζω ότι η επιτυχία μας σαν εργαστήριο είναι αυτή. Δεν έχω, δεν σταματάω τον άλλον εκεί που έχει ξεκινήσει και έχει πάρει τον δρόμο του. Για αν εγώ έλεγα σε ένα μαθητή, για παράδειγμα, συνέχισε τη δουλειά μέχρι να κάνεις την Αφροδίτη ακριβώς όπως είναι, αυτό δεν θα γινόταν ποτέ.  Αυτό το έχω καταλάβει στα 12 χρόνια που κάνω μαθήματα πια. Έχω αντιληφθεί ότι αν αυτός που ζωγραφίζει δεν του αρέσει αυτό που κάνει, θα πάρει λάθος μήνυμα. Η ζωγραφική όμως πρέπει να είναι αυτό που σου αρέσει να κάνεις. Αυτό δηλαδή που μας αρέσει να κάνουμε.

Διοργανώνετε και τις εκθέσεις των μαθητών/ τριών σας. Τι σημαίνει αυτό για εσάς? Έχετε εντοπίσει κάποιο ταλέντο που έχει τα φόντα να πραγματοποιήσει μια επιτυχημένη πορεία στον χώρο?

Έχω μικρούς μαθητές στους οποίους διακρίνω ότι έχουν άστρο. Το ζητούμενο όμως είναι μην τα καταπιεί το σύστημα, που δυστυχώς υπάρχει σήμερα και λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο.

Βγαίνουν πολλά παιδιά και είναι πολύ ταλαντούχα παιδιά αλλά δεν ξέρω τι θα κάνουν στην πορεία. Εγώ ήμουν τυχερή, ήρθαν και με βρήκαν τα πράγματα, δεν τα κυνήγησα αλλά παράλληλα είχα και πλάτες. Λόγω της οικογένειας μου το βιοποριστικό κομμάτι ήταν τακτοποιημένο, επομένως έκανα αυτό που ήθελα χωρίς έγνοια και με την στήριξη των δικών μου ανθρώπων. Μακάρι οι οικογένειες αυτών παιδιών να τους δώσουν την ώθηση και την στήριξη και φτάσουν όσο πιο ψηλά μπορούν.

Σε αυτό το στάδιο που είναι ρομαντικό δεν έχουν κάποια έγνοια. θα το έχουν. Όταν όμως θα κληθούν να αποφασίσουν τι θα κάνουν τα παιδιά, θα πρέπει να διαλέξουν και τότε δεν ξέρω ποιο θα είναι το κριτήριο. Εκεί είναι το πρόβλημα, γιατί η τέχνη δεν είναι εύκολο γήπεδο για να παίξεις μπάλα. Δεν είναι καθόλου εύκολο. Καμία μορφή τέχνης. Και ειδικά στην Ελλάδα που τα καλλιτεχνικά σχολεία είναι λίγα, είναι υποστελεχωμένα, δεν έχουν εξοπλισμό, δεν έχουν τίποτα. Τα μουσικά σχολεία επίσης είναι λίγα. Επομένως, πως τη βοηθάμε την τέχνη ακριβώς μέσα στην εκπαίδευση για να προχωρήσει;

Σε καλλιτεχνικά σχολεία που δεν έχουν καβαλέτα, που τα παιδιά μαθαίνουν πάνω σε γραμμή να ζωγραφίζουν. Αυτό είναι το σύστημα στην Ελλάδα ακόμα και σήμερα, δεν βοηθάει να πει ότι θα ασχοληθεί κάποιος με την τέχνη και να δούμε τι θα κάνει. Άστο να δούμε τι θα κάνει. Γιατί να τον τραβάς πίσω; Άστο να φύγει. Εκεί είναι το πρόβλημα. Εγώ έχω διακρίνει πολλά ταλέντα. Έχω παιδιά τα οποία πραγματικά έχουν μάτι, πραγματικά έχουν ιδέες και το μυαλό τους ακόμα είναι τελείως έξω από το πλαίσιο και ζωγραφίζουν καταπληκτικά πράγματα.

Εύχομαι να μην τα σταματήσουν ποτέ. Κάποιος να μην τα σταματήσει αυτά τα παιδιά και να πραγματοποιήσουν την πορεία που τους αξίζει. Και το σχολείο να μη τα σταματήσει. Το ίδιο το σχολείο να μη τα σταματήσει. Γιατί το μάθημα των καλλιτεχνικών ουσιαστικά δεν υπάρχει πια στο γυμνάσιο, είναι λιγότερες ώρες, και ακόμα λιγότερες ώρες στο δημοτικό όπου τα πράγματα είναι τραγικά.

Να σημειώσω δε ότι δεν υπάρχουν εικαστικοί κανονικοί στα σχολεία για να κάνουν σωστά το μάθημα και να δώσουν τις πραγματικές γνώσεις στα παιδιά. Δεν γίνεται όλες οι ειδικότητες να κάνουν καλλιτεχνικά. Δεν γίνεται αυτό, είναι λάθος.

Ως προς τις εκθέσεις ακολουθείται η εξής πρακτική. Μαζί με τα παιδιά διαλέγουμε τα έργα τους. Και βλέπω πού το κάθε παιδί είναι πιο ασφαλές να εκτεθεί. Γιατί ένα λάθος σχόλιο καταλαβαίνετε ότι θα έχει καταστροφικό χαρακτήρα. Άρα προσπαθούμε, όταν έχουμε να επιλέξουμε, ανοίγουμε τον μπλοκ μας και λέμε οκ φέτος τι κάνουμε; Πέρυσι κάναμε Αφρική, φέτος θα κάνουμε Ιαπωνία. Και λέμε ότι από τα έργα αυτά που έχουμε κάνει, ποιο είναι αυτό που σου άρεσε εσένα πιο πολύ; Και μου λέει το παιδί ότι είναι αυτό, εκείνο και το άλλο.

Ε, ωραία, αυτά θα δείξουμε. Αυτά που το ίδιο ευχαριστήθηκε παραπάνω και που το ίδιο του αρέσουν περισσότερο. Και νιώθει ασφάλεια με αυτά. Άρα το ίδιο θα δείξει με άλλο τρόπο το έργο του. Θα δημιουργήσει άλλο συναίσθημα στους γονείς των φιλοξενούμενων που έρχονται να δουν τα έργα του. Επομένως, θα είναι καλύτερα γι’ αυτό.

Συμμετέχετε ως εργαστήριο σε διαγωνισμούς, ενθαρρύνετε τους μαθητές σας για αυτό?

Πολλοί γονείς θέλουν τα παιδιά τους να συμμετάσχουν σε διαγωνισμούς, ωστόσο εγώ δεν προκρίνω κάτι τέτοιο παρότι υπάρχουν πάρα πολλοί οι οποίοι οργανώνονται από μουσεία, από φιλοτεχνικά σωματεία και άλλους οργανισμούς. Δεν είναι δίκαιο να ξεχωρίσω κάποιο παιδί στην τάξη και να στείλω το έργο του. Είναι σαν να μικρανίζω τον άλλον.

Όμως αν κάποιος γονιός μου πει ότι γίνεται αυτός ο διαγωνισμός και θέλει να στείλει ένα έργο, λέω μέσα ναι, πάμε. Δεν με νοιάζει το βραβείο. Με ενδιαφέρει η διαδικασία που θα θέλει το παιδί να κάνει. Δηλαδή αν το παιδί έρθει με αυτό το αίτημα, το βάζω λίγο στην οικογένεια να το κάνει. Δεν το κάνω εγώ γιατί εγώ μοιραία θα πρέπει να το κάνω μπροστά στους άλλους. Και δεν θέλω. Δεν θέλω να αδικήσω κάποια άλλα παιδιά. Ούτε θέλω να δημιουργήσω ανταγωνισμό σε μια ομάδα από εκεί που δεν υπήρχε μέχρι τώρα ξαφνικά.

Τι προσφέρει η ενασχόληση με την ζωγραφική και ποια η επίδρασή της στην διαμόρφωση του χαρακτήρα και της προσωπικότητας ενός ανθρώπου?

Καταρχήν είναι η ενέργεια που βγαίνει από τα χέρια. Όταν ζωγραφίζουμε φεύγει όλη η ένταση και η ενέργεια από τα χέρια μας.  Είτε κάνουμε πηλό είτε κάνουμε ζωγραφική είτε οτιδήποτε κάνουμε με τα χέρια, δουλεύουμε με τα χέρια, είναι έκφραση αλλά και αποσυμφόρηση. Κάνουμε καλό στην ψυχή μας.

Τώρα το τι μπορεί να χτίσει σε έναν χαρακτήρα έχει να κάνει όχι μόνο με τα χέρια, αλλά έχει να κάνει και με τους ψυχικούς παράγοντες. Δηλαδή αυτό περνάει από στάδια. Δηλαδή στάδιο είναι το να έχω έπαρση. Στάδιο είναι και να μου φύγει η έπαρση. Εγώ προσωπικά δεν το θέλω αυτό. Θεωρώ ότι ένας καλλιτέχνης που είναι πραγματικός καλλιτέχνης είναι προσγειωμένος, ξέρει τι του γίνεται. Εγώ θα ήθελα το ταλέντο να είναι κάτι το οποίο υπάρχει μέσα μας, βγαίνει από τα χέρια μας, το δείχνουμε και μας αρέσει να λέμε, να γεννάμε ένα συναίσθημα σε αυτόν που το βλέπει.

Γυναίκα και ζωγραφική. Πως θα περιγράφατε αυτή την σχέση και ποια τα χαρακτηριστικά της?

Άσχετα με το ταλέντο που έχει κάποιος και τον τρόπο που το εκφράζει, αν το δούμε σε επαγγελματικό επίπεδο, το πρόβλημα είναι ότι μια γυναίκα έχει πάνω της και άλλες υποχρεώσεις, όπως η φροντίδα του σπιτιού. Δηλαδή, έχει να κάνει με τι ώρες έχεις διαθέσιμες, το πώς σου επιτρέπουν οι υπόλοιπες υποχρεώσεις σου να τρέξεις για αυτό.  Σε καθαρά καλλιτεχνικό επίπεδο υπάρχουν και καταπληκτικές γυναίκες ζωγράφοι αλλά και γυναίκες τέρατα, κάτι το οποίο ωστόσο συναντάται και στους άνδρες.

Θα πει κάποιος ότι περισσότερο στον  Πικάσο, στον Μίρο, στον Καντίνσκι. Ναι, οκ. Ίσως γιατί είχανε τη δυνατότητα στους περασμένους αιώνες και τα περασμένα χρόνια οι άντρες να δουλέψουν πιο εύκολα σε αυτά τα επαγγέλματα από ότι οι γυναίκες.

Είναι διαφορετική η προσέγγιση μιας γυναίκας προς τη ζωγραφική από ότι ενός άντρα;

Για εμένα δεν υπάρχει κάποια διαφορά στο πως θα προσεγγίσει ένα θέμα είτε άνδρας είτε γυναίκα.  Ίσως αν μπορούσα ποτέ να σκεφτώ κάτι που να μας διαχώριζε θα ήταν λόγω της μυϊκής δύναμης ή της αντοχής. Δηλαδή ενδεχομένως οι άνδρες να είναι πιο εύκολο να κάνουν μεγαλύτερα έργα ή να κάνουν μεικτές τεχνικές, όπως να κάνουν με μέταλλα, με ξύλα, με καψίματα. Ξέρετε τέτοια πράγματα. Δηλαδή ως προς την τεχνική. Από κει και πέρα, ως προς την έκφραση, το να πιάσεις ένα θέμα και το πώς θα το αναπτύξεις νομίζω έχει να κάνει μόνο με το μυαλό σου. Το φίλτρο.

Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια? Υπάρχει ήδη το πλάνο για την επόμενη έκθεση?

Προτεραιότητα αποτελεί η ολοκλήρωση του Accretio και η συνολική του παρουσίαση στην Αθήνα, αλλά προηγουμένως θα πάει και μια βόλτα στην Ζάκυνθο.

Σε παράλληλη πορεία με την ζωγραφική θα συνεχιστούν τα μαθήματα. Όσο το εργαστήριο υπάρχει, θα μεταδίδω και αυτό που αγαπώ. Κάποια στιγμή μελλοντικά η επιθυμία μου είναι να δημιουργήσω έναν χώρο στην Ζάκυνθο, έναν χώρο με πολύ φως. Αν με ρωτάγατε τι πραγματικά θέλω, τι ονειρεύομαι να κάνω, θα έλεγα να βρω έναν χώρο με πολύ μεγάλες τζαμαρίες στην Ζάκυνθο, κάπου που να έχω οργανωμένο το χάος μου. Από την μια πλευρά η οργάνωση – η σειρά και η τάξη που έχω στα πάντα  – και από την άλλη το χάος που έχω μέσα στο μυαλό μου και μέσα στη θέληση να κάνω πράγματα, Είναι οι δύο πλευρές μου που βρίσκονται όλη την ώρα σε σύγκρουση.

Ως κατακλείδα ποιο είναι το μήνυμα που θα θέλατε να δώσετε?

Το μόνο που θα ήθελα να πω πραγματικά και να βγει ως μήνυμα είναι ότι όποιος θέλει να ζωγραφίσει, αν πρόκειται για ένα παιδί, να το αφήσουμε να το κάνει και όσοι είναι μεγάλοι να το δοκιμάσουν. Είναι τόσο ανοιχτό πεδίο που θα μπορούσε να το κάνει ο καθένας. Χωρίς μάθημα, χωρίς καθοδήγηση.

Αν δηλαδή κάποιος βλέπει ένα πινέλο και του αρέσει, ας πάει σε ένα μαγαζί που πουλάει υλικά ζωγραφικής, ας ρωτήσει δύο τρία πράγματα και ας ξεκινήσει να κάνει κάτι σε ένα χαρτί, σε ένα κομμάτι καμβά. Ας βάλει κάρβουνο, ας βάλει μολύβι, ας βάλει νερομπογιές ή ότι υλικό επιθυμεί, αρκεί να του βγει να το κάνει.

Η ζωγραφική είναι για όλο τον κόσμο. Δεν είναι μόνο για τους φτασμένους  καλλιτέχνες. Είναι για όλους. Αν κάποιος έχει την ανάγκη να το κάνει, να μη φοβηθεί ότι δεν μπορεί να κάνει ίσια γραμμή, αυτό ούτε κι εγώ μπορώ. Ούτε την υπογραφή μου δεν μπορώ να κάνω σε ευθεία γραμμή.

Αντί επιλόγου

Η συζήτηση με την Έλενα Πολυχρονιάδη αφήνει μια βαθιά αίσθηση αισιοδοξίας και ελευθερίας. Σε μια εποχή που συχνά εγκλωβίζεται σε αυστηρά πρότυπα και τελειομανία, η δική της προσέγγιση – τόσο απέναντι στους μαθητές της όσο και απέναντι στον ίδιο της τον εαυτό – αποτελεί μια υπενθύμιση της θεραπευτικής και λυτρωτικής ιδιότητας των εικαστικών.

Με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον, η ολοκλήρωση του ”Accretio” και το όνειρό της να δημιουργήσει έναν μόνιμο, φωτεινό καλλιτεχνικό χώρο στη γενέτειρά της, τη Ζάκυνθο, συνθέτουν το ιδανικό επόμενο κεφάλαιο της δημιουργικής της διαδρομής.

Το μήνυμα της αντηχεί ως ανοιχτή πρόσκληση προς όλους: η τέχνη δεν ανήκει σε λίγους “εκλεκτούς”, αλλά σε όποιον νιώθει την εσωτερική ανάγκη να πιάσει ένα πινέλο, ένα μολύβι ή ένα κομμάτι κάρβουνο και να αποτυπώσει την ψυχή του, χωρίς τον φόβο της “ίσιας γραμμής”.