Παρότι το νερό αναγνωρίζεται ως θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, για δισεκατομμύρια ανθρώπους το 2026 εξακολουθεί να παραμένει ένα δυσεύρετο αγαθό. Η νέα έκθεση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, με τίτλο “Water for all people: Equal rights and opportunities”, αποτυπώνει μια ανησυχητική πραγματικότητα: η παγκόσμια κρίση του νερού δεν αποτελεί μόνο μια περιβαλλοντική πρόκληση, αλλά και ένα βαθιά κοινωνικό ζήτημα, με έντονες επιπτώσεις στην ισότητα των φύλων.

Η έκθεση, που παρουσιάστηκε από την UNESCO, αναδεικνύει τη στενή σύνδεση μεταξύ νερού και ισότητας των φύλων, υπογραμμίζοντας ότι η πρόσβαση σε νερό δεν είναι απλώς ανάγκη επιβίωσης, αλλά κρίσιμος παράγοντας κοινωνικής προόδου. Όπως επισημαίνεται δισεκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε ασφαλώς διαχειριζόμενο πόσιμο νερό, με το βάρος αυτής της κρίσης να πέφτει δυσανάλογα σε γυναίκες και κορίτσια.

Οι συνέπειες για τις γυναίκες – που επωμίζονται το κύριο βάρος της συλλογής και διαχείρισης του νερού – αναδεικνύονται εξαιρετικά σοβαρές: σωματική καταπόνηση, απώλεια ευκαιριών εκπαίδευσης και εργασίας, κινδύνους για την υγεία, αλλά και αυξημένη ευαλωτότητα σε έμφυλη βία, ιδιαίτερα σε περιβάλλοντα όπου οι υποδομές είναι ανεπαρκείς ή μη ασφαλείς.

Ένα δυσανάλογο φορτίο για τις γυναίκες

Σε πολλές περιοχές του πλανήτη, κυρίως σε αγροτικές και φτωχές κοινότητες, η ευθύνη για την προμήθεια νερού πέφτει κυρίως στις γυναίκες και τα κορίτσια.

Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΗΕ:

• Σε πάνω από το 70% των νοικοκυριών χωρίς πρόσβαση σε δίκτυο ύδρευσης, οι γυναίκες είναι υπεύθυνες για τη συλλογή νερού.

• Συνολικά, γυναίκες και κορίτσια ξοδεύουν περίπου 250 εκατομμύρια ώρες καθημερινά μεταφέροντας νερό.

Η τεράστια αυτή δαπάνη χρόνου περιορίζει σοβαρά την πρόσβασή τους στην εκπαίδευση, την εργασία και την προσωπική τους ανάπτυξη, ενισχύοντας τον φαύλο κύκλο της ανισότητας φύλων.

Εκπαίδευση, υγεία και ασφάλεια υπό πίεση

Η περιορισμένη πρόσβαση σε καθαρό νερό και βασικές υποδομές υγιεινής έχει άμεσο και πολυεπίπεδο αντίκτυπο στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων.

Σε χώρες χαμηλού εισοδήματος, περίπου 10 εκατομμύρια έφηβες αναγκάζονται να απέχουν από το σχολείο λόγω ανεπαρκών εγκαταστάσεων υγιεινής, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τη μόρφωσή τους. Την ίδια στιγμή, η έλλειψη ασφαλών υποδομών αυξάνει τον κίνδυνο ασθενειών, επιβαρύνοντας περαιτέρω τις ήδη ευάλωτες κοινότητες.

Παράλληλα, η ανάγκη μετακίνησης σε μεγάλες αποστάσεις για τη συλλογή νερού εκθέτει γυναίκες και κορίτσια σε αυξημένους κινδύνους βίας και ανασφάλειας. Σε παγκόσμιο επίπεδο, περισσότεροι από 2,1 δισεκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό, ενώ 3,4 δισεκατομμύρια στερούνται βασικές υπηρεσίες υγιεινής, αναδεικνύοντας το μέγεθος και την πολυπλοκότητα της κρίσης.

Κλιματική κρίση: Οι γυναίκες πλήττονται περισσότερο

Η κλιματική αλλαγή δεν είναι ουδέτερη· η αύξηση της θερμοκρασίας και οι συχνότερες ξηρασίες πλήττουν κυρίως τα νοικοκυριά που εξαρτώνται από φυσικούς πόρους, ιδιαίτερα εκείνα όπου στην κεφαλή της ηγεσίας βρίσκονται γυναίκες.

Σύμφωνα με την έκθεση, οι περιβαλλοντικές πιέσεις έχουν πολλαπλές επιπτώσεις στις γυναίκες:

• Αυξάνεται ο χρόνος εργασίας τους – κατά μέσο όρο 55 λεπτά σε σύγκριση με τους άνδρες – ιδιαίτερα για συλλογή νερού και διαχείριση φυσικών πόρων

• Μειώνονται τα εισοδήματα των νοικοκυριών υπό γυναικεία ηγεσία (34% περισσότερο σε σχέση με τα νοικοκυριά υπό ανδρική ηγεσία)

• Μεγαλώνει η επισιτιστική ανασφάλεια και η οικονομική ευαλωτότητα

Η πραγματικότητα αυτή αναδεικνύει τη στενή σύνδεση μεταξύ περιβάλλοντος και ισότητας των φύλων, καθιστώντας τις γυναίκες τα πρώτα θύματα της κλιματικής κρίσης.

Ρύπανση και γυναίκες: Διπλό πλήγμα από τη μόλυνση των υδάτων

Η ρύπανση των υδάτων από βιομηχανικές δραστηριότητες και εξορύξεις έχει σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία και το περιβάλλον, πλήττοντας δυσανάλογα τις γυναίκες. Σε ορισμένες περιοχές, οι μολυσμένες πηγές νερού οδηγούν σε εγκατάλειψη των χωριών από τους άνδρες που μεταναστεύουν σε αστικά κέντρα ή άλλες χώρες, αφήνοντας πίσω γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένους.

Οι επιπτώσεις της ρύπανσης είναι συχνά εμφανείς και μακροπρόθεσμες, ακόμα και όταν η παρουσία της δεν είναι γνωστή στο κοινό, στη βιομηχανία ή στις αρμόδιες αρχές. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν κυρίως οι ρύποι βιομηχανικής προέλευσης, όπως ορισμένα πλαστικά και φαρμακευτικά προϊόντα, που μεταφέρονται μέσω του νερού (πόσιμο, υπόγειο ή απόβλητα). Αυτές οι ουσίες σχετίζονται με σοβαρά γυναικολογικά προβλήματα, όπως σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, ενδομητρίωση και καρκίνος του μαστού, ακόμα και σε χαμηλές συγκεντρώσεις.

Υποεκπροσώπηση γυναικών στη λήψη αποφάσεων για το νερό

Παρά το γεγονός ότι οι γυναίκες πλήττονται δυσανάλογα από την έλλειψη πρόσβασης σε καθαρό νερό, η συμμετοχή τους στη διαχείριση και την διακυβέρνηση των υδάτινων πόρων εξακολουθεί να παραμένει περιορισμένη.

Σύμφωνα με πρόσφατα δεδομένα:

• Μόλις το 20% των εργαζομένων σε υπηρεσίες ύδρευσης είναι γυναίκες, λαμβάνοντας μάλιστα χαμηλότερες αποδοχές σε σχέση με τους άνδρες

• Η παρουσία τους σε θέσεις λήψης αποφάσεων και διαχείρισης νερού, στον τομέα ύδρευσης, αποχέτευσης και υγιεινής σε κυβερνητικές υπηρεσίες, είναι ιδιαίτερα περιορισμένη

Η διεθνής οργάνωση τονίζει ότι η ισότιμη συμμετοχή των γυναικών είναι απαραίτητη για βιώσιμες και αποτελεσματικές λύσεις στην παγκόσμια κρίση του νερού.

Νερό και ισότητα: Ένα αναπόσπαστο δίδυμο στόχων

Η νέα έκθεση συνδέει τη διαχείριση του νερού με τους βασικούς στόχους βιώσιμης ανάπτυξης, εστιάζοντας ιδιαίτερα σε:

• Καθαρό νερό και ασφαλή αποχέτευση

• Ισότητα των φύλων

Το 2026, η θεματική “Νερό και Φύλο” αναδεικνύεται ως κορυφαία προτεραιότητα, επισημαίνοντας ότι η πρόσβαση σε καθαρό νερό δεν είναι μόνο ανθρώπινο δικαίωμα, αλλά και θεμέλιο για κοινωνική ισότητα.

Έκκληση για γεφύρωση των έμφυλων ανισοτήτων στο νερό

Η έκθεση προχωρά πέρα από τη διάγνωση του προβλήματος καταθέτοντας συγκεκριμένες προτάσεις για ουσιαστική πρόοδο στην ισότητα:

Συγκεκριμένα καλεί όλους τους εμπλεκόμενους φορείς να αναλάβουν πρωτοβουλίες που αφορούν:

• Άρση νομικών, θεσμικών και οικονομικών εμποδίων που περιορίζουν την ισότιμη πρόσβαση των γυναικών σε νερό, γη και βασικές υπηρεσίες

• Ενίσχυση της χρηματοδότησης με έμφυλη διάσταση και καθιέρωση μηχανισμών λογοδοσίας

• Επένδυση σε δεδομένα για το νερό με διαχωρισμό ανά φύλο, ώστε να αναδεικνύονται οι ανισότητες και να διαμορφώνονται στοχευμένες πολιτικές

• Αναγνώριση και αποτίμηση της απλήρωτης εργασίας που σχετίζεται με το νερό στις αποφάσεις σχεδιασμού και επενδύσεων

• Ενδυνάμωση της παρουσίας και των δεξιοτήτων των γυναικών, ιδιαίτερα σε επιστημονικούς και τεχνικούς τομείς διαχείρισης υδάτων

• Απομάκρυνση από “χαμηλού κόστους” λύσεις που βασίζονται στην απλήρωτη εργασία και εντείνουν τις ανισότητες

Οι προτάσεις αυτές αναδεικνύουν ότι η βιώσιμη διαχείριση του νερού περνά αναπόφευκτα μέσα από την ενίσχυση της ισότητας των φύλων.

Το πραγματικό διακύβευμα

Σε μια εποχή όπου περισσότεροι από 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να στερούνται ασφαλούς πόσιμου νερού, η αντιμετώπιση της κρίσης δεν δύναται να είναι πραγματικά αποτελεσματική χωρίς την ουσιαστική ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών και χωρίς ίση πρόσβαση στους υδάτινους πόρους.

Η επένδυση σε σύγχρονες υποδομές, πολιτικές ισότητας και συμμετοχικά μοντέλα διακυβέρνησης δεν αποτελεί μόνο ζήτημα περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, αλλά και κρίσιμο παράγοντα για την οικοδόμηση μιας πιο δίκαιης, συμπεριληπτικής και ισότιμης κοινωνίας.

Πηγή: United Nations, UNESCO