Δέκα χρόνια μετά την υιοθέτηση της Ατζέντας 2030 για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, η εικόνα της παγκόσμιας αγοράς εργασίας παραμένει σύνθετη. Σύμφωνα με τη νέα ανάλυση του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας (International Labour Organization), η πρόοδος προς την επίτευξη αξιοπρεπούς εργασίας για όλους είναι υπαρκτή, αλλά άνιση και ανεπαρκής για την επίτευξη των στόχων μέχρι το 2030.

Με την προθεσμία να πλησιάζει, ο Διεθνής Οργανισμός Εργασίας κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την τελική έκβαση του φιλόδοξου εγχειρήματος. Η πρόοδος παραμένει αργή, ενώ σε ορισμένους κρίσιμους δείκτες εμφανίζει σημάδια στασιμότητας, εντείνοντας την ανησυχία για το εάν θα επέλθουν τα προσδοκώμενα αποτελέσματα.

Η σημασία της εργασίας στην παγκόσμια ανάπτυξη

Η εργασία βρίσκεται στον πυρήνα της Ατζέντας 2030, η οποία αποτελεί ένα συνολικό σχέδιο δράσης για την βελτίωση των συνθηκών για τους ανθρώπους, την προστασία του πλανήτη και την επίτευξη της ευημερίας.

Ιδιαίτερα, ο Στόχος Βιώσιμης Ανάπτυξης 8 στοχεύει στην προώθηση της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης, της πλήρους απασχόλησης και της αξιοπρεπούς εργασίας για όλους.

Ωστόσο, τα δεδομένα δείχνουν ότι η πρόοδος προς αυτόν τον στόχο είναι πιο αργή από το αναμενόμενο.

Η εργασία δεν αρκεί για την έξοδο από τη φτώχεια

Παρότι η απασχόληση αποτελεί βασικό πυλώνα οικονομικής ασφάλειας, τα διαθέσιμα στοιχεία αποκαλύπτουν ότι δεν αρκεί από μόνη της για την έξοδο από τη φτώχεια. Το 2025, περίπου 284 εκατομμύρια εργαζόμενοι παγκοσμίως ζούσαν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας.

Η εικόνα παρουσιάζει μεν βελτίωση σε σχέση με το 2015, με μείωση κατά 3,1 ποσοστιαίες μονάδες, ωστόσο οι περιφερειακές ανισότητες παραμένουν έντονες. Στην Υποσαχάρια Αφρική και στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες, περίπου 4 στους 10 εργαζόμενους εξακολουθούν να ζουν σε φτώχεια, με περιορισμένη πρόοδο την τελευταία δεκαετία. Παρόμοια είναι η κατάσταση και στις περίκλειστες αναπτυσσόμενες χώρες και σε περιοχές της Ωκεανίας, όπου σχεδόν 1 στους 3 εργαζόμενους παραμένει εγκλωβισμένος σε συνθήκες ακραίας φτώχειας.

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εικόνα για τους νέους. Οι ηλικίες 15 έως 24 ετών εμφανίζουν υπερδιπλάσια πιθανότητα να βρίσκονται σε συνθήκες εργασιακής φτώχειας σε σύγκριση με τους ενήλικες. Σε ορισμένες περιοχές, όπως η Υποσαχάρια Αφρική, σχεδόν ένας στους δύο νέους εργαζόμενους ανήκουν σε αυτή την κατηγορία.

Η ποιότητα της απασχόλησης, οι αμοιβές και οι κοινωνικές πολιτικές παραμένουν καθοριστικοί παράγοντες για την ουσιαστική μείωση της φτώχειας και τη βελτίωση των συνθηκών ζωής.

Πάνω από τους μισούς εργαζόμενους εκτός επίσημης οικονομίας

Η άτυπη απασχόληση εξακολουθεί να διαδραματίζει κυρίαρχο ρόλο σε παγκόσμιο επίπεδο, παρά τις προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Το 2025, το 57,9% των εργαζομένων βρισκόταν σε καθεστώς άτυπης εργασίας, ποσοστό σχεδόν αμετάβλητο σε σχέση με το 57,4% το 2015.

Το πρόβλημα εμφανίζεται ακόμη πιο έντονο στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες,  όπου η άτυπη απασχόληση αγγίζει το 88,6%, παρουσιάζοντας οριακή μείωση την τελευταία δεκαετία. Αντίστοιχα υψηλά ποσοστά καταγράφονται στην Υποσαχάρια Αφρική (87,6%) και στην Κεντρική και Νότια Ασία (83,9%).

Η άτυπη εργασία συνδέεται συνήθως με έλλειψη κοινωνικής προστασίας, νομικών εγγυήσεων, άδειας ασθενείας και βασικών εργασιακών δικαιωμάτων. Η περιορισμένη πρόοδος που σημειώνεται υποδηλώνει ότι πρόκειται για ένα βαθιά διαρθρωτικό πρόβλημα σε πολλές αγορές εργασίας.

Έμφυλες ανισότητες: χαμηλότερα εισοδήματα και περιορισμένη παρουσία στην ηγεσία

Παρά τις σταδιακές βελτιώσεις, η θέση των γυναικών στην αγορά εργασίας εξακολουθεί να προκαλεί ανησυχία. Το 2025, οι γυναίκες παγκοσμίως αποκόμιζαν το 52,4% του συνολικού εισοδήματος από εργασία των ανδρών, έναντι 49,4% το 2015. Μια πρόοδος σίγουρα, ωστόσο το χάσμα παραμένει αισθητό και επίμονο.

Το χάσμα αυτό δεν οφείλεται μόνο σε διαφορές αμοιβών, αλλά και:

• στη χαμηλότερη συμμετοχή των γυναικών στην απασχόληση

• στη συγκέντρωσή τους σε χαμηλότερα αμειβόμενους κλάδους και θέσεις

Παράλληλα, αν και αποτελούν το 40,1% των εργαζομένων, κατέχουν μόλις το 30,5% των διευθυντικών θέσεων παγκοσμίως. Σε ορισμένες περιοχές, η κατάσταση επιδεινώνεται: στην Κεντρική και Νότια Ασία το ποσοστό των γυναικών σε θέσεις διοίκησης μειώθηκε την τελευταία δεκαετία, ενώ στη Δυτική Ασία και τη Βόρεια Αφρική οι γυναίκες κατέχουν λιγότερες από μία στις πέντε θέσεις ευθύνης.

Οι ανισότητες αυτές συνδέονται με παράγοντες όπως:

• άνιση πρόσβαση στην εκπαίδευση και την κατάρτιση

• δυσανάλογη επιβάρυνση με απλήρωτη φροντίδα

• έλλειψη διαφάνειας στις αμοιβές

• αδύναμη εφαρμογή πολιτικών κατά των διακρίσεων

Η συνολική εικόνα καταδεικνύει ότι, παρά τη βελτίωση, οι έμφυλες ανισότητες στην εργασία παραμένουν βαθιά ριζωμένες και απαιτούν στοχευμένες παρεμβάσεις.

Ένας στους πέντε νέους εκτός εκπαίδευσης και εργασίας

Η κατάσταση των νέων στην αγορά εργασίας επιδεινώνεται εκ νέου σε παγκόσμιο επίπεδο. Το ποσοστό των νέων που δεν εργάζονται, δεν σπουδάζουν και δεν συμμετέχουν σε κατάρτιση αυξήθηκε από 19,9% το 2024 σε 20,0% το 2025, ενώ εκτιμάται ότι θα φτάσει το 20,2% έως το 2027.

Πίσω από αυτά τα ποσοστά κρύβεται μια σημαντική αύξηση: μόνο το 2025, περίπου 4 εκατομμύρια επιπλέον νέοι βρέθηκαν εκτός απασχόλησης και εκπαίδευσης. Σε περιοχές όπως η Δυτική Ασία και η Βόρεια Αφρική, περισσότεροι από 1 στους 4 νέους ανήκουν σε αυτή την κατηγορία.

Η παρατεταμένη απομάκρυνση από την εκπαίδευση και την εργασία συνδέεται με μακροχρόνιες αρνητικές επιπτώσεις στις επαγγελματικές προοπτικές. Ιδιαίτερα ευάλωτες είναι οι νέες γυναίκες, οι οποίες παγκοσμίως έχουν διπλάσιες πιθανότητες να βρίσκονται εκτός εκπαίδευσης και εργασίας σε σχέση με τους άνδρες, ποσοστό που φτάνει έως και τέσσερις φορές υψηλότερο σε περιοχές της Κεντρικής και Νότιας Ασίας.

Κοινωνική προστασία: πρόοδος με μεγάλα κενά

Για πρώτη φορά, πάνω από το μισό του παγκόσμιου πληθυσμού (52,4%) καλύπτεται από τουλάχιστον μία μορφή κοινωνικής προστασίας, έναντι 42,8% το 2015. Η θετική αυτή εξέλιξη, ωστόσο, δεν αντισταθμίζει το γεγονός ότι 3,8 δισεκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να μην έχουν καμία κάλυψη.

Οι ανισότητες μεταξύ χωρών είναι έντονες:

• Στις χώρες υψηλού εισοδήματος, η κάλυψη πλησιάζει το 86%

• Στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, η κάλυψη περιορίζεται μόλις στο 9,7%

Ιδιαίτερα μεγάλα είναι τα κενά για συγκεκριμένες ομάδες:

• μόνο το 28,2% των παιδιών λαμβάνει κάποιο επίδομα

• μόλις το 16,7% των ανέργων καλύπτεται από επιδόματα ανεργίας

• οι γυναίκες έχουν χαμηλότερη κάλυψη σε σχέση με τους άνδρες

Οι δημόσιες δαπάνες αντανακλούν αυτές τις ανισότητες: οι χώρες χαμηλού εισοδήματος δαπανούν περίπου 2% του ΑΕΠ για κοινωνική προστασία, έναντι σχεδόν 25% στις πλούσιες οικονομίες.

Μειώνεται το μερίδιο των εργαζομένων στην οικονομία

Μια λιγότερο ορατή αλλά κρίσιμη τάση αφορά τη μείωση του μεριδίου του εισοδήματος που κατευθύνεται στην εργασία. Το ποσοστό του ΑΕΠ που αποδίδεται στους εργαζόμενους μειώθηκε από 53,0% το 2015 σε 52,6% το 2025.

Τούτη η εξέλιξη υποδηλώνει ότι τα οφέλη της ανάπτυξης κατευθύνονται δυσανάλογα προς το κεφάλαιο και όχι προς τους μισθούς, ενισχύοντας τις ανισότητες. Παρότι καταγράφεται μια μικρή ανάκαμψη τα τελευταία χρόνια, η συνολική τάση της δεκαετίας παραμένει αρνητική.

Υποχώρηση των εργασιακών δικαιωμάτων

Την ίδια ώρα, διαπιστώνεται υποχώρηση στην εφαρμογή θεμελιωδών εργασιακών δικαιωμάτων, όπως η ελευθερία συνδικαλισμού και οι συλλογικές διαπραγματεύσεις. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η εικόνα εμφανίζει οριακές βελτιώσεις σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, όμως σε βάθος δεκαετίας η τάση παραμένει σαφώς επιδεινούμενη.

Σε πολλές χώρες, οι συνθήκες παραμένουν στάσιμες, ενώ σε ορισμένες περιοχές – ιδίως στην Ασία, τη Λατινική Αμερική και τις ανεπτυγμένες οικονομίες – παρατηρείται επιδείνωση.

Η αποδυνάμωση των εργασιακών δικαιωμάτων επηρεάζει άμεσα τον κοινωνικό διάλογο, την ισότητα στις αμοιβές και τη συνολική οικονομική σταθερότητα, καθιστώντας πιο δύσκολη τη διαμόρφωση δίκαιων και συμπεριληπτικών πολιτικών.

Νέες προκλήσεις: Ψηφιακή και πράσινη μετάβαση

Οι ραγδαίοι μετασχηματισμοί της οικονομίας – όπως επισημαίνει η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας – συνεπάγονται ευκαιρίες αλλά και κινδύνους για την αγορά εργασίας.

Η ψηφιοποίηση μεταβάλλει ριζικά τις μορφές απασχόλησης, αυξάνοντας τη ζήτηση για νέες δεξιότητες, ενώ αντίστοιχα η πράσινη μετάβαση δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας, αλλά οδηγεί και σε απώλειες σε παραδοσιακούς κλάδους.

Υπό τα δεδομένα αυτά, η ανάγκη για μια “δίκαιη μετάβαση” καθίσταται πλέον κρίσιμη ώστε να μη μείνει κανείς πίσω.

Ο ρόλος των δεδομένων και των πολιτικών

Ο Διεθνής Οργανισμός Εργασίας υπογραμμίζει ότι η αξιόπιστη συλλογή και ανάλυση δεδομένων αποτελεί βασική προϋπόθεση για την κατανόηση των εξελίξεων και την αποτελεσματική χάραξη πολιτικών. Ως θεματοφύλακας 14 δεικτών της Ατζέντας 2030 για την εργασία, η ίδια συμβάλλει ενεργά στη διαμόρφωση τεκμηριωμένων παρεμβάσεων.

.

Παράλληλα, προτείνει μια δέσμη μέτρων που περιλαμβάνει:

• ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας

• επενδύσεις σε δεξιότητες και εκπαίδευση

• προώθηση ίσων ευκαιριών στην αγορά εργασίας

• ενδυνάμωση του κοινωνικού διαλόγου

Οι παρεμβάσεις αυτές θεωρούνται κρίσιμες για τη διασφάλιση μιας πιο ανθεκτικής και δίκαιης αγοράς εργασίας στο μέλλον.

Στόχοι 2030: πόσο κοντά βρισκόμαστε;

Παρά τα θετικά βήματα που έχουν επιτευχθεί την τελευταία δεκαετία, τα διαθέσιμα στοιχεία αποτυπώνουν μια ανησυχητική πραγματικότητα: ο κόσμος εξακολουθεί να μην κινείται με την απαιτούμενη ταχύτητα προς την επίτευξη πλήρους και αξιοπρεπούς απασχόλησης για όλους.

Η επίτευξη του στόχου προϋποθέτει επιτάχυνση μεταρρυθμίσεων, ουσιαστικές επενδύσεις στις δεξιότητες του ανθρώπινου δυναμικού και ενίσχυση των συστημάτων κοινωνικής προστασίας.

Ένα καθοριστικό σημείο καμπής

Η δεκαετής αποτίμηση της Ατζέντας 2030 αναδεικνύει ότι η εργασία δεν αποτελεί απλώς έναν οικονομικό δείκτη, αλλά θεμέλιο της κοινωνικής συνοχής και της ευημερίας.

Καθώς η προθεσμία πλησιάζει, το διακύβευμα δεν είναι μόνο η διατήρηση της προόδου, αλλά η ουσιαστική επιτάχυνσή της, ώστε η ανάπτυξη να καταστεί πραγματικά βιώσιμη και δίκαιη για όλους.

Πηγή: International Labour Organization