Πίσω από το κύρος και τη θεσμική βαρύτητα του νομικού επαγγέλματος, εξακολουθούν να καταγράφονται, το 2026, επίμονες ανισότητες. Αν και η συμμετοχή των γυναικών στον κλάδο έχει ενισχυθεί σημαντικά σε παγκόσμιο επίπεδο, η πρόσβασή τους σε ηγετικές θέσεις παραμένει δυσανάλογα περιορισμένη. Την εικόνα αυτή αποτυπώνει η νέα μελέτη της International Bar Association “Raising the Bar: Women in Law – Phase 2 Report”, η οποία βασίζεται σε στοιχεία από 5.000 γυναίκες δικηγόρους σε περισσότερες από 100 χώρες.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι, παρά τη βελτίωση στην εκπροσώπηση, οι γυναίκες συνεχίζουν να έρχονται αντιμέτωπες με βαθιά ριζωμένα εμπόδια – τόσο θεσμικά όσο και κοινωνικά – που ανακόπτουν την επαγγελματική τους ανέλιξη και περιορίζουν την παρουσία τους στα ανώτερα επίπεδα του κλάδου.

Η μελέτη εντάσσεται στο διεθνές εγχείρημα “50:50 by 2030”, το οποίο έχει ως βασικό στόχο την επίτευξη ισότιμης εκπροσώπησης ανδρών και γυναικών στα ανώτερα επίπεδα του νομικού κλάδου.

Το χάσμα φύλου στις ανώτερες θέσεις της νομικής

Σε πολλές χώρες – παρά την αύξηση της γυναικείας παρουσίας στον νομικό κλάδο – καταγράφεται σαφής ανισότητα μεταξύ του ποσοστού των γυναικών που εργάζονται στο νομικό επάγγελμα και της παρουσίας τους σε υψηλές ηγετικές θέσεις.

Σύμφωνα με την έρευνα της International Bar Association οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν περίπου το 45% των δικηγόρων, αλλά μόλις το 34% κατέχει ανώτερες θέσεις.

Τα ποσοστά διαφέρουν ανάλογα με τον τομέα και τη χώρα. Ο τομέας των εταιρικών νομικών συμβούλων πλησιάζει περισσότερο την ισότητα των φύλων (57%), ακολουθεί ο δημόσιος τομέας (49%), τα δικηγορικά γραφεία (48%) και η δικαιοσύνη (43%).

Οι ανωτέρω διακυμάνσεις αντανακλούν διαφορές στον τρόπο πρόσληψης και διατήρησης προσωπικού, στη δομή των οργανισμών, στις απαιτήσεις για χρέωση της εργασίας, στις πολιτικές ευελιξίας και στην πρόσβαση σε διαδρομές ηγεσίας.

Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ένα διαχρονικό μοτίβο: οι γυναίκες εισέρχονται δυναμικά στο επάγγελμα, αλλά “χάνονται” στην πορεία προς την ηγεσία.

Τα εμπόδια στην πορεία για την ανάδειξη σε ηγετικές θέσεις

Η έρευνα, με επίκεντρο τις προσωπικές εμπειρίες των γυναικών στον νομικό χώρο, καταδεικνύει ότι τα εμπόδια δεν είναι μόνο στατιστικά, αλλά κυρίως δομικά και πολιτισμικά.

Κύριες προκλήσεις που αναδεικνύει η έκθεση:

• Έλλειψη οργανωμένων προγραμμάτων καθοδήγησης (mentoring) και υποστήριξης

• Διακρίσεις και έμφυλες προκαταλήψεις στο εργασιακό περιβάλλον

• Εκφοβισμός και παρενόχληση (bullying)

• Ασαφή ή μη διαφανή κριτήρια για προαγωγή σε ανώτερες θέσεις

• Εργασιακή κουλτούρα που ευνοεί παραδοσιακά ανδροκρατικά πρότυπα

• Μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών

• Δυσκολία στην εξισορρόπηση επαγγελματικής και προσωπικής ζωής

• Επιπτώσεις των οικογενειακών και ευθυνών φροντίδας στην καριέρα

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι δε το γεγονός ότι πολλές γυναίκες αντιμετωπίζουν περισσότερες από μία από αυτές τις προκλήσεις ταυτόχρονα, αυξάνοντας την πίεση και την πιθανότητα να εγκαταλείψουν το επάγγελμα ή να σταματήσουν την προσπάθεια για ηγετικές θέσεις.

Σχεδόν μία στις πέντε γυναίκες σκέφτεται να εγκαταλείψει τη νομική

Η νέα μελέτη της IBA αναδεικνύει ένα ανησυχητικό στοιχείο: σχεδόν το 20% των γυναικών δικηγόρων εξετάζει το ενδεχόμενο αποχώρησης από το επάγγελμα.

Οι κύριες αιτίες περιλαμβάνουν:

• Δυσαρέσκεια με την εργασιακή κουλτούρα

• Έλλειψη υποστήριξης για ψυχική και σωματική υγεία

• Εμπειρίες διακρίσεων και άνισης μεταχείρισης

Το γεγονός αυτό υπογραμμίζει ότι η πρόκληση δεν αφορά μόνο την ισότητα των φύλων, αλλά και τον κίνδυνο απώλειας έμπειρου και ταλαντούχου προσωπικού στον νομικό κλάδο.

Η διπλή πρόκληση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής

Ένα από τα πιο σημαντικά συμπεράσματα της έρευνας αναδεικνύει τις ευθύνες εκτός εργασίας που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες:

• Το 64% δηλώνει ότι συνδυάζει επαγγελματικές υποχρεώσεις με φροντίδα άλλων

• Το 52% έχει παιδιά, ενώ πολλές φροντίζουν και άλλα μέλη της οικογένειας

Αυτή η “διπλή επιβάρυνση” περιορίζει τις επαγγελματικές επιλογές και δυσκολεύει την ανάληψη απαιτητικών ρόλων, επηρεάζοντας άμεσα την πορεία προς ηγετικές θέσεις.

Διαθεσιμότητα και χρήση πρωτοβουλιών στον χώρο εργασίας

Εξαιρετικά ενδιαφέρον εύρημα της έρευνας αποτελεί το ποιες πρωτοβουλίες είναι διαθέσιμες στον χώρο εργασίας και ποιες έχουν αξιοποιηθεί από τις γυναίκες δικηγόρους.

Σύμφωνα με την έρευνα:

• Σχεδόν 60% ανέφεραν ότι ο χώρος εργασίας προσφέρει πλέον μεγαλύτερη ευελιξία στο ωράριο

• Το 40% έχει πρόσβαση σε προγράμματα coaching και mentoring, ενώ μόνο το 20% σε εκπαίδευση ηγεσίας για γυναίκες

• Τα προγράμματα υποστήριξης φροντιστών ήταν διαθέσιμα μόνο στο 7%, και τα προγράμματα εμμηνόπαυσης/περιεμμηνόπαυσης στο 2%

• Οι ιδιωτικές δικηγορικές εταιρείες προσφέρουν τις περισσότερες πρωτοβουλίες (90% ανέφεραν διαθέσιμες πρωτοβουλίες)

Οι συμμετέχουσες αξιολόγησαν τα ευέλικτα ωράρια και τα προγράμματα coaching/mentoring ως τις πρωτοβουλίες με τη μεγαλύτερη θετική επίδραση στην καριέρα τους. Επιπλέον, ζήτησαν πρωτοβουλίες για την υποστήριξη σε κρίσιμες φάσεις της ζωής (εμμηνόπαυση, περιεμμηνόπαυση, ζητήματα γονιμότητας), την υποστήριξη γονέων και φροντιστών, την ευαισθητοποίηση και υποστήριξη ψυχικής υγείας.

Τι αποδίδει στην πράξη: λύσεις και κατευθύνσεις

Η έρευνα δεν περιορίζεται στην ανάδειξη των προβλημάτων, αλλά προτείνει συγκεκριμένες παρεμβάσεις για την ενίσχυση της ισότητας.

Μεταξύ αυτών:

• Τα ευέλικτα ωράρια εργασίας αναδεικνύονται ως το πιο αποτελεσματικό μέτρο (33%)

• Τα προγράμματα mentoring και coaching λειτουργούν ως βασικός μοχλός επαγγελματικής εξέλιξης (20%)

Παράλληλα, υπογραμμίζεται η ανάγκη για:

• Ουσιαστική αλλαγή της εργασιακής κουλτούρας προς πιο συμπεριληπτικά μοντέλα

• Καθιέρωση διαφανών διαδικασιών αξιολόγησης και προαγωγής

• Ενεργός στήριξη από την ηγεσία των οργανισμών

• Πλήρη και όχι τυπική εφαρμογή πολιτικών ισότητας

• Ενίσχυση της πρόσβασης των γυναικών σε προγράμματα ηγεσίας

Ένα ζήτημα που ξεπερνά την ισότητα

Η νέα μελέτη της International Bar Association στέλνει ένα σαφές μήνυμα: η πρόοδος είναι υπαρκτή, αλλά ανεπαρκής. Το χαμηλό ποσοστό εκπροσώπησης των γυναικών σε θέσεις ευθύνης δεν αποτελεί μόνο θέμα ίσων ευκαιριών, αλλά επηρεάζει συνολικά τη λειτουργία του νομικού συστήματος και την ποιότητα λήψης αποφάσεων.

Η γεφύρωση του χάσματος μεταξύ αυξημένης συμμετοχής και περιορισμένης παρουσίας στην ηγεσία απαιτεί βαθύτερες, συστημικές παρεμβάσεις, ουσιαστικές πολιτικές και αλλαγή νοοτροπίας στον χώρο της νομικής.

Σε μια εποχή όπου η ισότητα και η συμπερίληψη βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, το ζητούμενο δεν είναι αν πρέπει να αλλάξει το σύστημα, αλλά πόσο γρήγορα μπορεί να προσαρμοστεί.

Πηγή: International Bar Association