Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών και η διασφάλιση της ανεξάρτητης δικαιοσύνης αποτελούν θεμέλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ συνεχίζει να επενδύει σε προγράμματα που ενισχύουν τη δημοκρατική συμμετοχή και την προάσπιση του κράτους δικαίου.

Υπό το πρίσμα τούτο η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή ενέκρινε θετική γνώμη αναφορικά με τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα νέα προγράμματα AgoraEU και Justice στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2028–2034.

Η ενίσχυση της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων βρίσκεται στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών πολιτικών. Σε αυτό το πλαίσιο, τα ευρωπαϊκά προγράμματα AGORA-EU και Justice διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη στήριξη της δικαιοσύνης, της κοινωνίας των πολιτών και των δημοκρατικών θεσμών σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Agora-EU: Η Ενεργός Συμμετοχή των Πολιτών

Το πρόγραμμα Agora-EU, το οποίο υποστηρίζεται ενεργά από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, επικεντρώνεται στην προώθηση της δημοκρατικής συμμετοχής, της ελευθερίας της έκφρασης και του πλουραλισμού των μέσων ενημέρωσης, ενισχύοντας πρωτοβουλίες που προάγουν τον δημόσιο διάλογο, την ενεργό συμμετοχή των πολιτών και τη διαφάνεια στη λήψη αποφάσεων.

Μέσα από ένα κοινό πρόγραμμα χρηματοδότησης, περίπου 8,58 δισεκατομμυρίων ευρώ, το πρόγραμμα στηρίζει φορείς της κοινωνίας των πολιτών, δημοσιογράφους και οργανώσεις που συμβάλλουν στην ενδυνάμωση της δημοκρατικής ζωής.

Κύριος στόχος η ενεργοποίηση των Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών και των κοινωνικών εταίρων, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να συμμετέχουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση των πολιτικών της ΕΕ:

Διαβούλευση και Συζήτηση: Το Agora-EU χρησιμεύει ως πλατφόρμα διαλόγου, επιτρέποντας στους πολίτες και τις Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών να εκφράσουν τις απόψεις τους για κρίσιμα ευρωπαϊκά ζητήματα, όπως η κλιματική αλλαγή, η κοινωνική δικαιοσύνη και η οικονομική ανάπτυξη.

Θεσμική Στήριξη: Μέσω αυτού του πλαισίου, η ΕΟΚΕ ενισχύει τον ρόλο των Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών ώστε να λειτουργούν ως “συν-νομοθέτες” από τη βάση, διασφαλίζοντας ότι η λήψη αποφάσεων είναι πιο δημοκρατική και αντιπροσωπευτική.

Πρόγραμμα Justice: Θωράκιση του Κράτους Δικαίου

Το Πρόγραμμα Justice (Δικαιοσύνη) της ΕΕ,  με προϋπολογισμό σχεδόν 800 εκατομμύρια ευρώ, προωθεί την περαιτέρω ανάπτυξη του Ευρωπαϊκού Χώρου Δικαιοσύνης, με έμφαση στα δικαιώματα των θυμάτων, στην πρόσβαση στη δικαιοσύνη και στη στήριξη δικτύων νομικής βοήθειας σε διασυνοριακό επίπεδο.

Υποστηρίζει την κατάρτιση δικαστικών λειτουργών, την ανταλλαγή καλών πρακτικών και την ανάπτυξη εργαλείων που ενισχύουν την αποτελεσματικότητα, την ανεξαρτησία και την ποιότητα των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης στην ΕΕ.

Οι δράσεις του προγράμματος περιλαμβάνουν:

• Εκπαίδευση Δικαστών και Εισαγγελέων: Χρηματοδότηση για την ενίσχυση της εκπαίδευσης των δικαστικών λειτουργών σε θέματα δικαίου της ΕΕ, κράτους δικαίου και θεμελιωδών δικαιωμάτων.

• Ευαισθητοποίηση και Πρόσβαση: Στήριξη πρωτοβουλιών που βελτιώνουν την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις σε όλη την ΕΕ, ειδικά σε διασυνοριακές υποθέσεις.

• Προστασία Δικαιωμάτων: Ενίσχυση της προστασίας των δικαιωμάτων των θυμάτων, των δικαιωμάτωντων παιδιών και των δικαιωμάτων των καταναλωτών στο πλαίσιο του ενιαίου νομικού χώρου.

Κεντρικές επισημάνσεις της ΕΟΚΕ

Στην έκθεσή της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή χαιρετίζει τις προτάσεις της ΕΕ, ωστόσο, υπογραμμίζει την ανάγκη για συγκεκριμένες βελτιώσεις, όπως:

• την αναγνώριση της υπεράσπισης (advocacy) ως θεμελιώδης λειτουργία της κοινωνίας των πολιτών

• την εξασφάλιση λειτουργικών επιχορηγήσεων για όλους τους άξονες του AgoraEU, ώστε να ενισχυθεί η σταθερότητα των οργανώσεων

• την ενίσχυση της ανεξαρτησίας ενδιάμεσων φορέων και τη συμμόρφωση με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, τα οποία θα πρέπει να αποτελούν βασικά κριτήρια επιλεξιμότητας

• την αντιμετώπιση των αποκλίσεων στη χρηματοδότηση μεταξύ ανατολικών και δυτικών κρατών μελών, ώστε να εξασφαλιστεί δίκαιη πρόσβαση σε πόρους

• τη δυνατότητα χρηματοδότησης έως και 100% από την ΕΕ για τους ενδιάμεσους οργανισμούς και τους δικαιούχους επιχορηγήσεων, προκειμένου να αρθούν τα εμπόδια για την κοινωνία των πολιτών και τους μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς

• την επανεξέταση μηχανισμών που διευκολύνουν τη συνεργασία και τη συνδυασμένη χρηματοδότηση μεταξύ των δύο προγραμμάτων

Πρόσθετα, η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη επανίδρυσης της Ομάδας Εργασίας για τον Πολιτικό Διάλογο στο πλαίσιο του AgoraEU, προκειμένου να διασφαλιστεί η συνεκτική και οργανωμένη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στη χάραξη πολιτικών της ΕΕ.

Γιατί έχει σημασία η συνέχιση και η συνέργεια των προγραμμάτων

Σε μια εποχή όπου η δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα δοκιμάζονται σε πολλές χώρες, τα προγράμματα AgoraEU και Justice στοχεύουν να ενισχύσουν όχι μόνο τις χρηματοδοτικές δυνατότητες αλλά και τη δομική στήριξη των αξιών στην καρδιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όπως επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, τα δύο προγράμματα λειτουργούν συμπληρωματικά, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός ισχυρότερου ευρωπαϊκού πλαισίου που προστατεύει τα θεμελιώδη δικαιώματα, ενισχύει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς και θωρακίζει τη δημοκρατία απέναντι σε σύγχρονες προκλήσεις, όπως η παραπληροφόρηση, οι πιέσεις στο κράτος δικαίου και οι κοινωνικές ανισότητες.

Η συνέχιση και η ενίσχυση των προγραμμάτων AGORA-EU και Justice θεωρείται κρίσιμη για το μέλλον της Ευρώπης, καθώς επενδύει όχι μόνο σε θεσμούς, αλλά και στους ίδιους τους πολίτες. Προς τούτο η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη και τις Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών να αξιοποιήσουν – μέσω στοχευμένων δράσεων και πρωτοβουλιών – πλήρως τις ευκαιρίες που προσφέρουν αυτά τα προγράμματα, προκειμένου να χτίσουν μια πιο συμμετοχική, διαφανή και δίκαιη Ευρώπη.

Πηγή: European Economic and Social Committee