Το 3,8% των δαπανών του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το 2025 εκτιμάται ότι δεν πραγματοποιήθηκε με βάση τους ισχύοντες κανόνες, επισημαίνει το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) στην ετήσια έκθεσή του που δόθηκε στην δημοσιότητα.  Το εύρημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς η ΕΕ βρίσκεται ήδη σε διαπραγματεύσεις για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της,  ύψους πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ, για την περίοδο 2028-2034.

Στην έκθεσή του, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο – ο ανεξάρτητος εξωτερικός ελεγκτής της Ένωσης – προειδοποιεί ότι ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζεται το νέο χρηματοδοτικό πλαίσιο κινδυνεύει να αναπαράγει αδυναμίες που εντοπίστηκαν στον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ). Πρόκειται για ένα μοντέλο στο οποίο η εκταμίευση των ευρωπαϊκών πόρων συνδέεται κυρίως με την επίτευξη προκαθορισμένων ορόσημων και στόχων και όχι με την πραγματοποίηση συγκεκριμένων δαπανών.

Το μήνυμα των ελεγκτών προς τους ευρωπαίους νομοθέτες είναι σαφές: η ΕΕ δεν μπορεί να σχεδιάζει έναν φιλόδοξο προϋπολογισμό χωρίς να ενισχύει ταυτόχρονα τους μηχανισμούς ελέγχου και τις εγγυήσεις για τη σωστή αξιοποίηση των χρημάτων. Όπως τόνισε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, Tony Murphy, οι φιλόδοξοι προϋπολογισμοί χρειάζονται εξίσου ισχυρές εγγυήσεις.

Η έκθεση για το 2025 δεν αφορά, επομένως, μόνο το πώς ξοδεύτηκαν τα χρήματα της ΕΕ την περασμένη χρονιά. Ανοίγει ταυτόχρονα τη συζήτηση για το πώς θα διαχειριστεί η Ένωση τα δισεκατομμύρια του επόμενου προϋπολογισμού και αν τα προβλήματα του σημερινού μοντέλου θα μεταφερθούν στο επόμενο.

Στο επίκεντρο βρίσκονται έτσι δύο ερωτήματα: τι δείχνουν πραγματικά τα ευρήματα του ΕΕΣ και τι σημαίνουν για τον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό αλλά και για την Ελλάδα;

Οι τέσσερις γνώμες του ΕΕΣ

Στον πυρήνα της ετήσιας έκθεσης βρίσκεται η “δήλωση διασφάλισης”, την οποία το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο καταρτίζει με βάση το άρθρο 287 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με αυτήν, οι ελεγκτές εξετάζουν δύο βασικά ζητήματα: κατά πόσο οι λογαριασμοί της ΕΕ αποτυπώνουν αξιόπιστα την οικονομική της κατάσταση και κατά πόσο τα έσοδα και οι δαπάνες πραγματοποιήθηκαν σύμφωνα με τους κανόνες.

Για το 2025, οι απαντήσεις του ΕΕΣ διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με το πεδίο που ελέγχεται:

• Στους λογαριασμούς της ΕΕ, η γνώμη είναι καθαρή, με ένα θέμα έμφασης που αφορά τη μετάβαση στο νέο πληροφοριακό σύστημα SUMMA. Με άλλα λόγια, οι ελεγκτές κρίνουν ότι οι λογαριασμοί αποτυπώνουν εύλογα τη χρηματοοικονομική θέση της Ένωσης.

• Καθαρή είναι και η γνώμη για τα έσοδα, τα οποία ανήλθαν σε 224,4 δισ. ευρώ. Το ΕΕΣ δεν εντόπισε ουσιώδες σφάλμα στις πράξεις που σχετίζονται με την είσπραξή τους.

• Διαφορετική είναι η εικόνα στις δαπάνες του προϋπολογισμού της ΕΕ. Για έβδομη συνεχόμενη χρονιά, το ΕΕΣ διατυπώνει αρνητική γνώμη, εκτιμώντας το επίπεδο σφάλματος στο 3,8%, με εύρος μεταξύ 2,7% και 4,9%. Σύμφωνα με τους ελεγκτές, τα προβλήματα είναι όχι μόνο ουσιώδη αλλά και διάχυτα.

• Στον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ), που αντιστοιχεί σε 45,4 δισ. ευρώ των δαπανών που εξετάστηκαν, η γνώμη είναι διαφορετική: με επιφύλαξη. Οι ελεγκτές εντόπισαν ουσιώδη προβλήματα, τα οποία όμως δεν θεωρούν διάχυτα. Συγκεκριμένα, από τα 420 ορόσημα και τις τιμές-στόχους που εξετάστηκαν, τα 16 δεν πληρούσαν τους προβλεπόμενους όρους.

Η διάκριση ανάμεσα στις δύο κατηγορίες δαπανών έχει σημασία, καθώς πρόκειται για δύο διαφορετικά συστήματα χρηματοδότησης. Στον παραδοσιακό προϋπολογισμό της ΕΕ, οι πληρωμές συνδέονται κατά κανόνα με δαπάνες που έχουν πραγματοποιηθεί και με την τήρηση συγκεκριμένων κανόνων. Στον ΜΑΑ, αντίθετα, η εκταμίευση εξαρτάται από την επίτευξη προκαθορισμένων ορόσημων και τιμών-στόχων και όχι από την πραγματοποίηση συγκεκριμένων δαπανών. Γι’ αυτό και οι δύο κατηγορίες αξιολογούνται χωριστά από το ΕΕΣ.

Τι σημαίνει στην πράξη το 3,8%

Ο όρος “εκτιμώμενο επίπεδο σφάλματος” μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε λάθος συμπεράσματα. Το 3,8% δεν σημαίνει ότι αυτό το ποσοστό των χρημάτων της ΕΕ χάθηκε, σπαταλήθηκε ή συνδέεται κατ’ ανάγκη με απάτη. Περιγράφει το εκτιμώμενο ποσό δαπανών που δεν πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τους ενωσιακούς ή εθνικούς κανόνες.

Ένα τέτοιο σφάλμα μπορεί, για παράδειγμα, να αφορά τη χρηματοδότηση ενός μη επιλέξιμου έργου ή τη μη τήρηση των κανόνων στις δημόσιες συμβάσεις. Το ΕΕΣ συγκρίνει το εκτιμώμενο επίπεδο σφάλματος με το όριο του 2%. Όταν το επίπεδο αυτό ξεπερνά το συγκεκριμένο όριο, οι παράτυπες δαπάνες θεωρούνται ουσιώδεις.

Παράλληλα, το ΕΕΣ εντόπισε το 2025 17 περιπτώσεις εικαζόμενης απάτης, έναντι 19 το 2024, και τις διαβίβασε στις αρμόδιες αρχές. Μέχρι τον Ιούνιο του 2026, η OLAF είχε ξεκινήσει έρευνα για πέντε από αυτές, ενώ 12 υποθέσεις είχαν παραπεμφθεί στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO), η οποία είχε ανοίξει έρευνα για οκτώ.

Η διάκριση είναι κρίσιμη: άλλο η παράτυπη δαπάνη και άλλο η απάτη. Το ποσοστό του 3,8% αφορά τη συμμόρφωση των δαπανών με τους κανόνες· δεν αποτελεί από μόνο του μέτρο σπατάλης ή απάτης.

Οι δαπάνες του προϋπολογισμού: ποσοστό σφάλματος και τάση

Το 2025, οι δαπάνες από τον προϋπολογισμό της ΕΕ – χωρίς τις επιχορηγήσεις του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ), ύψους 40,1 δισ. ευρώ – ανήλθαν σε 176,3 δισ. ευρώ. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 1,9% των συνολικών δαπανών γενικής κυβέρνησης των κρατών-μελών και στο 1% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματός τους.

Οι δύο μεγαλύτερες κατηγορίες δαπανών ήταν οι φυσικοί πόροι και το περιβάλλον, με 59,6 δισ. ευρώ, και η συνοχή, με 52,8 δισ. ευρώ. Πρόκειται και για τους δύο τομείς στους οποίους το ΕΕΣ εντοπίζει σημαντικό μέρος των προβλημάτων.

Το σφάλμα παραμένει πάνω από το όριο

Το εκτιμώμενο επίπεδο σφάλματος στις δαπάνες του προϋπολογισμού διαμορφώθηκε το 2025 στο 3,8%, έναντι 3,6% το 2024. Αν και πρόκειται για μικρή αύξηση και για σαφή αποκλιμάκωση σε σχέση με το 5,6% του 2023, το ποσοστό εξακολουθεί να βρίσκεται πάνω από το όριο του 2% που χρησιμοποιεί το ΕΕΣ για να χαρακτηρίσει ένα επίπεδο σφάλματος ουσιώδες.

Μάλιστα, σε ολόκληρη την περίοδο 2021- 2025, το εκτιμώμενο ποσοστό δεν υποχώρησε κάτω από το 2%. Για το 2025, ακόμη και το κατώτατο όριο της εκτίμησης, 2,7%, βρίσκεται πάνω από αυτό το όριο.

Τα περισσότερα προβλήματα συγκεντρώνονται σε δύο τομείς

Το ΕΕΣ διαπιστώνει ότι το πρόβλημα δεν κατανέμεται ομοιόμορφα. Περίπου 58% του πληθυσμού ελέγχου, δηλαδή 75,8 δισ. από τα 130,8 δισ. ευρώ, περιλαμβάνει δαπάνες με ουσιώδες σφάλμα. Το εκτιμώμενο επίπεδο σφάλματος σε αυτή την κατηγορία φτάνει το 5,6%.

Πρόκειται κυρίως για δαπάνες που διέπονται από σύνθετους κανόνες και επιστρέφονται στους δικαιούχους αφού έχουν πραγματοποιηθεί. Στον αντίποδα, το υπόλοιπο 42%, ύψους 55,0 δισ. ευρώ, βρίσκεται κάτω από το όριο του 2%. Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, άμεσες ενισχύσεις προς τους γεωργούς – εκτός των οικολογικών προγραμμάτων – μισθοί και συντάξεις του προσωπικού της ΕΕ, δημοσιονομική στήριξη προς τρίτες χώρες και υποτροφίες του Erasmus+.

Οι μεγαλύτερες αποκλίσεις καταγράφονται στους δύο βασικούς τομείς του προϋπολογισμού:

Στον τομέα της συνοχής, από τις 158 πράξεις που ελέγχθηκαν, οι 53 περιείχαν ποσοτικοποιημένα σφάλματα. Οι σχετικές δαπάνες χρηματοδοτούν πολιτικές για την απασχόληση, την οικονομική ανάπτυξη και την περιφερειακή ανάπτυξη.

Στους φυσικούς πόρους και το περιβάλλον, το 95,3% των δαπανών αφορά την κοινή γεωργική πολιτική. Από τις 228 πράξεις που εξετάστηκαν, οι 46, δηλαδή περίπου μία στις πέντε, περιείχαν σφάλμα. Μεταξύ άλλων, εντοπίστηκαν περιπτώσεις δηλώσεων μη επιλέξιμων εκτάσεων στις άμεσες ενισχύσεις, ακόμη και όταν δεν υπήρχαν στοιχεία ότι οι εκτάσεις βρίσκονταν νόμιμα στην κατοχή των δικαιούχων.

Ποια είναι τα συνηθέστερα λάθη

Πίσω από το συνολικό ποσοστό του 3,8% βρίσκονται διαφορετικού τύπου παρατυπίες. Το ΕΕΣ καταγράφει κυρίως χρηματοδότηση μη επιλέξιμων έργων, δαπανών ή δικαιούχων, παραβιάσεις των κανόνων για δημόσιες συμβάσεις και επιχορηγήσεις, καθώς και ελλείψεις στα απαραίτητα δικαιολογητικά.

Η εικόνα που προκύπτει είναι ότι το πρόβλημα δεν αφορά συνολικά τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό με τον ίδιο τρόπο. Συγκεντρώνεται περισσότερο εκεί όπου οι κανόνες είναι πιο σύνθετοι και όπου η ορθή αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων απαιτεί περισσότερους ελέγχους. Αυτό εξηγεί και γιατί το ΕΕΣ επιμένει στη σημασία της καλύτερης πρόληψης και του αποτελεσματικότερου ελέγχου των δαπανών.

Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας: στην τελική ευθεία

Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) αποτέλεσε τον βασικό χρηματοδοτικό πυλώνα της ευρωπαϊκής απάντησης στην πανδημία COVID-19 και το μεγαλύτερο μέρος του NextGenerationEU. Η λειτουργία του ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου 2026, γεγονός που καθιστά το 2025, έτος στο οποίο αντιστοιχούν οι έλεγχοι του ΕΕΣ, κρίσιμο για την αξιολόγηση της πορείας του.

Η βασική διαφορά του ΜΑΑ από τον παραδοσιακό προϋπολογισμό της ΕΕ είναι ο τρόπος με τον οποίο εκταμιεύονται τα χρήματα. Τα κράτη-μέλη καταρτίζουν εθνικά σχέδια και λαμβάνουν χρηματοδότηση όταν πετυχαίνουν συγκεκριμένα ορόσημα και τιμές-στόχους. Το 2025, οι σχετικές δαπάνες ανήλθαν σε 45,4 δισ. ευρώ.

Τι εντόπισαν οι ελεγκτές

Ο έλεγχος του ΕΕΣ δείχνει ότι το σύστημα εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες. Το 2025 πραγματοποιήθηκαν 37 πληρωμές επιχορηγήσεων, οι οποίες συνδέονταν συνολικά με 697 ορόσημα και 342 τιμές-στόχους. Από τα 420 στοιχεία που εξέτασαν οι ελεγκτές, τα 16 δεν πληρούσαν τους όρους πληρωμής ή επιλεξιμότητας. Τα ευρήματα αφορούσαν εννέα πληρωμές σε εννέα κράτη-μέλη.

Τα προβλήματα ήταν τριών βασικών τύπων: σε 10 περιπτώσεις ορόσημα ή τιμές-στόχοι δεν είχαν εκπληρωθεί ικανοποιητικά, σε 4 περιπτώσεις αφορούσαν έργα που είχαν ξεκινήσει πριν από την έναρξη της περιόδου επιλεξιμότητας, τον Φεβρουάριο του 2020, ενώ σε 2 περιπτώσεις εντοπίστηκε διπλή χρηματοδότηση.

Σημαντικές ήταν και οι αδυναμίες στον ίδιο τον μηχανισμό ελέγχου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Για 12 από τα 16 ευρήματα, το ΕΕΣ εντόπισε προβλήματα στην αξιολόγηση της Επιτροπής, ενώ σε 40 περιπτώσεις η Επιτροπή βασίστηκε σε πληροφορίες και ελέγχους των κρατών-μελών χωρίς να πραγματοποιήσει επαρκείς δικούς της ελέγχους.

Οι κανόνες άλλαξαν στην πορεία

Ένα ακόμη ζήτημα που αναδεικνύει το ΕΕΣ αφορά τις τροποποιήσεις των εθνικών σχεδίων. Μέχρι το τέλος του 2025 είχαν εγκριθεί 99 αλλαγές. Σε 13 από τα ορόσημα που εξετάστηκαν, οι απαιτήσεις τροποποιήθηκαν αφού το κράτος-μέλος είχε ήδη υποβάλει το σχετικό αίτημα πληρωμής.

Σύμφωνα με τους ελεγκτές, οι αλλαγές αυτές συχνά δεν συνοδεύονταν από επαρκή αιτιολόγηση και τεκμηρίωση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, αφαιρέθηκαν στάδια υλοποίησης, με αποτέλεσμα η πληρωμή να συνδέεται περισσότερο με προπαρασκευαστικές ενέργειες παρά με τις αρχικά προβλεπόμενες τελικές εκροές.

Παράλληλα, παραμένουν προβλήματα στα εθνικά συστήματα ελέγχου, μεταξύ άλλων σε θέματα δημόσιων συμβάσεων και κρατικών ενισχύσεων. Ενδεικτικό είναι ότι τον Δεκέμβριο του 2025 παρέμενε σε εκκρεμότητα το 64% των συστάσεων της Επιτροπής που αφορούσαν κρίσιμα ή πολύ σημαντικά ευρήματα.

Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει, πάντως, ότι ο ΜΑΑ δεν μπορεί να αξιολογηθεί με ένα ποσοστό σφάλματος αντίστοιχο εκείνου του παραδοσιακού προϋπολογισμού. Η διαφορετική φύση του μηχανισμού και η διακριτική ευχέρεια που έχει η Επιτροπή όταν αποφασίζει για αναστολή πληρωμών αφήνουν περιθώριο για διαφορετικές ερμηνείες. Ο έλεγχος του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου δεν κάλυψε ούτε την κανονικότητα των δαπανών των τελικών αποδεκτών ούτε τη δανειακή συνιστώσα του ΜΑΑ.

Πόσα χρήματα έχουν ήδη φτάσει στα κράτη-μέλη

Στο τέλος του 2025 είχαν καταβληθεί 237,5 δισ. ευρώ, δηλαδή 66% των 359,9 δισ. ευρώ επιχορηγήσεων που είχαν αναληφθεί ως δέσμευση. Έμεναν προς εκταμίευση άλλα 122,4 δισ. ευρώ, ή 34% του συνολικού ποσού.

Η ταχύτητα των πληρωμών, ωστόσο, δεν ήταν εκείνη που είχε αρχικά προβλεφθεί. Οι πληρωμές του 2025 ανήλθαν σε 40,1 δισ. ευρώ, μόλις στο 62% των 65 δισ. ευρώ που ανέμενε η Επιτροπή τον Ιούνιο του 2024.

Οι διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών είναι επίσης μεγάλες. Μόνο τρεις χώρες – Γαλλία, Αυστρία και Κροατία – είχαν απορροφήσει τουλάχιστον το 80% των διαθέσιμων πόρων. Η Ουγγαρία, αντίθετα, είχε λάβει μόνο προχρηματοδότηση και δεν είχε υποβάλει ακόμη αίτημα πληρωμής.

Στις διαθέσιμες πληροφορίες του ΕΕΣ εμφανίζονται δύο διαφορετικές αποτυπώσεις των ποσών. Σε μία αναφορά γίνεται λόγος για 102 πληρωμές επιχορηγήσεων ύψους 223,9 δισ. ευρώ, με το 38% των διαθέσιμων κονδυλίων να παραμένει προς εκταμίευση, ενώ σε άλλη αναφορά οι συνολικές καταβολές ανέρχονται σε 237,5 δισ. ευρώ, δηλαδή 66% των 359,9 δισ. ευρώ που είχαν αναληφθεί ως δέσμευση, με υπόλοιπο 122,4 δισ. ευρώ. Με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες, τα δύο μεγέθη φαίνεται να αναφέρονται σε διαφορετική αποτύπωση των πληρωμών, χωρίς να διευκρινίζεται πλήρως η μεταξύ τους σχέση. Για τον λόγο αυτό, παρουσιάζονται χωριστά, όπως καταγράφονται στις αντίστοιχες αναφορές του ΕΕΣ.

Ο χρόνος πλέον πιέζει

Το σημαντικότερο ίσως στοιχείο στο τέλος του 2025 είναι ότι ο ΜΑΑ μπαίνει στην τελική του φάση. Αιτήματα πληρωμής από 17 κράτη-μέλη, συνολικής καθαρής αξίας 20,3 δισ. ευρώ, παρέμεναν υπό αξιολόγηση στο τέλος του έτους. Από αυτά, 17,4 δισ. ευρώ αφορούσαν αιτήματα που είχαν υποβληθεί μόνο τον Δεκέμβριο του 2025.

Με δεδομένο ότι ο μηχανισμός ολοκληρώνεται τον Δεκέμβριο του 2026, το περιθώριο για την ολοκλήρωση των έργων και την εκπλήρωση των απαιτούμενων ορόσημων περιορίζεται αισθητά. Η τελική ευθεία του ΜΑΑ δεν αφορά, επομένως, μόνο το πόσα χρήματα έχουν ήδη διατεθεί, αλλά και το αν οι χώρες θα προλάβουν να ολοκληρώσουν όσα έχουν δεσμευτεί να παραδώσουν και αν οι έλεγχοι μπορούν να διασφαλίσουν ότι οι πληρωμές συνδέονται πράγματι με τα συμφωνημένα αποτελέσματα.

Το χρέος της ΕΕ: το νέο βάρος του NGEU

Η χρηματοδότηση του NextGenerationEU (NGEU) έφερε μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση δανείζεται και χρηματοδοτεί τις πολιτικές της. Για να καλύψει τις ανάγκες του NGEU, αλλά και άλλων προγραμμάτων, όπως το SURE, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσφεύγει ολοένα περισσότερο στις κεφαλαιαγορές. Το αποτέλεσμα είναι η σταθερή αύξηση των δανειακών υποχρεώσεων της Ένωσης.

Μέσα στο 2025, οι εκκρεμείς δανειακές υποχρεώσεις της ΕΕ αυξήθηκαν κατά περισσότερο από 20%, φτάνοντας τα 738,9 δισ. ευρώ. Με βάση τις προβολές του ΕΕΣ, το ποσό αυτό θα μπορούσε να προσεγγίσει το 1 τρισ. ευρώ έως το 2027. Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο το ύψος του χρέους. Επηρεάζει και τον ίδιο τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, καθώς αυξάνονται οι μελλοντικές υποχρεώσεις που θα πρέπει να καλυφθούν από τα έσοδα της Ένωσης.

Οι αριθμοί πίσω από το νέο τοπίο

Στο τέλος του 2025, το ΕΕΣ καταγράφει 738,9 δισ. ευρώ εκκρεμών δανειακών υποχρεώσεων. Από το ποσό αυτό, έως 421 δισ. ευρώ συνδέονται με τη μη επιστρεπτέα στήριξη του NGEU έως το 2027.

Την ίδια στιγμή, το λεγόμενο “άνοιγμα” του προϋπολογισμού της ΕΕ – που περιλαμβάνει εγγυήσεις από τον προϋπολογισμό και ενδεχόμενες υποχρεώσεις – ανερχόταν σε 406,8 δισ. ευρώ, αυξημένο κατά 19%, και σύμφωνα με τις εκτιμήσεις θα μπορούσε να φτάσει περίπου τα 664 δισ. ευρώ το 2027.

Οι εκκρεμείς αναλήψεις υποχρεώσεων ανέρχονταν σε 501,1 δισ. ευρώ, ενώ οι αναλήψεις που εκτιμάται ότι θα παραμένουν στο τέλος του 2027 υπολογίζονται σε 339 δισ. ευρώ.

Μέχρι το τέλος του 2025 είχαν ήδη εκταμιευθεί 452,4 δισ. ευρώ μέσω του NGEU, ενώ υπάρχει δυνατότητα για ακόμη 185,3 δισ. ευρώ έως το τέλος του 2026.

Το κόστος δεν τελειώνει με την εκταμίευση

Η αύξηση του δανεισμού σημαίνει και μεγαλύτερο κόστος εξυπηρέτησης. Για τη μη επιστρεπτέα στήριξη του NGEU, το συνολικό κόστος τόκων για την περίοδο 2028-2034 εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει περίπου τα 93 δισ. ευρώ.

Η αποπληρωμή των δανείων του NGEU πρέπει να ξεκινήσει το 2028 και να ολοκληρωθεί το αργότερο έως το 2058. Για την περίοδο 2028-2034, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει να διατίθεται περίπου 24 δισ. ευρώ τον χρόνο για τόκους και αποπληρωμή κεφαλαίου.

Το ΕΕΣ επισημαίνει, ωστόσο, ότι μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιευθεί μια συνολική στρατηγική για την αποπληρωμή των υποχρεώσεων έως το 2058, ενώ το αναμενόμενο κόστος δανεισμού του NGEU παραμένει περίπου διπλάσιο από τις αρχικές εκτιμήσεις.

Στην εξίσωση προστίθεται και η αβεβαιότητα που προκαλούν οι διεθνείς οικονομικές και γεωπολιτικές εξελίξεις, μεταξύ άλλων μέσω των επιπτώσεών τους στον πληθωρισμό και στη νομισματική πολιτική.

Νέες ανάγκες, νέος δανεισμός

Παράλληλα με τις υφιστάμενες υποχρεώσεις, η ΕΕ σχεδιάζει να χρηματοδοτήσει και νέες ανάγκες μέσω δανεισμού.

Για την Ουκρανία, τα εγκεκριμένα ή συνομολογημένα δάνεια από το 2014 ανέρχονται συνολικά σε 170,1 δισ. ευρώ, ποσό που περιλαμβάνει και το δάνειο των 90 δισ. ευρώ που αποφασίστηκε στις αρχές του 2026. Μέχρι το τέλος του 2025 είχαν εκταμιευθεί 70,3 δισ. ευρώ.

Στον τομέα της άμυνας, το νέο χρηματοδοτικό μέσο SAFE προβλέπει τη δυνατότητα δανεισμού έως 150 δισ. ευρώ για επενδύσεις στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία και τις σχετικές δυνατότητες. Στο τέλος του 2025, οι χρηματοοικονομικές πράξεις του μέσου δεν είχαν ακόμη αρχίσει.

Δανειακή χρηματοδότηση προβλέπεται επίσης στις προτάσεις για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034, μεταξύ άλλων για τα εθνικά σχέδια των κρατών-μελών και για την πιθανή ενεργοποίηση μηχανισμού αντιμετώπισης σοβαρών κρίσεων.

Το ερώτημα για τον επόμενο προϋπολογισμό

Η αυξανόμενη χρήση δανεισμού δημιουργεί ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα: πώς θα χρηματοδοτηθούν στο μέλλον οι υφιστάμενες και οι νέες υποχρεώσεις της Ένωσης.

Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει ότι, χωρίς την έγκριση των προτεινόμενων νέων πηγών εσόδων, ο προϋπολογισμός της ΕΕ θα μπορούσε να αντιμετωπίσει σημαντικό έλλειμμα. Οι βασικές επιλογές που προκύπτουν είναι δύο: μεγαλύτερες εθνικές συνεισφορές ή περιορισμός των φιλοδοξιών και των δαπανών του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.

Έτσι, το NGEU δεν αφήνει μόνο πίσω του ένα σημαντικό χρηματοδοτικό αποτύπωμα από την περίοδο της πανδημίας. Δημιουργεί και μια νέα πραγματικότητα για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, στην οποία ο δανεισμός, το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους και η εξασφάλιση επαρκών εσόδων θα αποτελούν ολοένα σημαντικότερο μέρος της συζήτησης για το μέλλον της ΕΕ.

Συνοχή και απορρόφηση κονδυλίων: καθυστερήσεις στο ΠΔΠ 2021-2027

Η απορρόφηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων παρουσιάζει δύο διαφορετικές εικόνες, ανάλογα με την προγραμματική περίοδο. Τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία της περιόδου 2014-2020 έφτασαν σε ποσοστό απορρόφησης 98,6%, με πληρωμές 485,2 δισ. ευρώ από τα συνολικά 492,3 δισ. ευρώ. Μάλιστα, σε 26 κράτη-μέλη η απορρόφηση ξεπέρασε το 95%.

Η πορεία της τρέχουσας περιόδου 2021-2027 είναι αισθητά πιο αργή. Στο τέλος του 2025, οι συνολικές πληρωμές προς τα ταμεία που διαχειρίζονται από κοινού η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη-μέλη ανέρχονταν σε 65,8 δισ. ευρώ, δηλαδή μόλις στο 16,6% των διαθέσιμων κονδυλίων.

Η υστέρηση είναι ακόμη πιο εμφανής στα τρία βασικά ταμεία της πολιτικής συνοχής – το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), το Ταμείο Συνοχής και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ (ΕΚΤ+) – όπου το ποσοστό απορρόφησης είχε φτάσει στο 14,8% στο τέλος του 2025. Στο αντίστοιχο χρονικό σημείο της προηγούμενης προγραμματικής περιόδου, δηλαδή στο τέλος του 2018, το ποσοστό ήταν 24%.

Οι καθυστερήσεις μεταφέρονται στα επόμενα χρόνια

Η αργή εκκίνηση δεν αποτυπώνεται μόνο στα ποσοστά απορρόφησης. Στο τέλος του 2025 είχαν συσσωρευτεί εκκρεμή αιτήματα πληρωμής συνολικής αξίας 17 δισ. ευρώ, τα οποία διεκπεραιώθηκαν στις αρχές του 2026. Παράλληλα, αυξήθηκε το ύψος των επιλέξιμων δαπανών που είχαν ήδη πραγματοποιηθεί από τους δικαιούχους, αλλά δεν είχαν ακόμη δηλωθεί στην ΕΕ για επιστροφή χρημάτων.

Η εκτιμώμενη αξία αυτών των δαπανών έφτασε τα 187,5 δισ. ευρώ, από 160,7 δισ. ευρώ το 2024. Η αύξηση αυτή δείχνει ότι σημαντικά ποσά έχουν ήδη δαπανηθεί, χωρίς να έχουν ακόμη υποβληθεί προς επιστροφή στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών προγραμμάτων.

Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο προειδοποιεί ότι οι εκκρεμείς πληρωμές ασκούν πρόσθετη πίεση στους διαθέσιμους πόρους των επόμενων ετών. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο να επιταχυνθεί η απορρόφηση των κονδυλίων, αλλά και να διασφαλιστεί ότι οι πληρωμές και οι επιστροφές δαπανών θα διεκπεραιώνονται εγκαίρως, ώστε να περιοριστεί η συσσώρευση εκκρεμοτήτων όσο πλησιάζει η ολοκλήρωση της περιόδου 2021-2027.

Λογαριασμοί και έσοδα: θετική εικόνα, με μια επιφύλαξη για το νέο σύστημα

Σε αντίθεση με την αρνητική αξιολόγηση των δαπανών, η εικόνα για τους λογαριασμούς και τα έσοδα της ΕΕ είναι θετική. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο κρίνει ότι οι λογαριασμοί του 2025 αποτυπώνουν εύλογα την οικονομική κατάσταση της Ένωσης, ενώ δεν εντοπίζει ουσιώδη σφάλματα στα έσοδα, τα οποία ανήλθαν σε 224,4 δισ. ευρώ. 

Η μεγαλύτερη πηγή χρηματοδότησης ήταν οι εισφορές των κρατών-μελών βάσει του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματός τους, που έφτασαν τα 101,7 δισ. ευρώ. Ακολούθησαν οι εισφορές βάσει του ΦΠΑ με 23,9 δισ. ευρώ, οι τελωνειακοί δασμοί με 23 δισ. ευρώ, και η εισφορά που συνδέεται με τα πλαστικά απορρίμματα συσκευασίας με 6,9 δισ. ευρώ. Στα έσοδα περιλαμβάνονταν επίσης 40,2 δισ. ευρώ από δανεισμό για τη χρηματοδότηση της μη επιστρεπτέας στήριξης του NextGenerationEU (NGEU).

Η πρώτη δοκιμασία του νέου συστήματος SUMMA

Η θετική γνώμη για τους λογαριασμούς συνοδεύεται, ωστόσο, από μια επισήμανση που αφορά το SUMMA, το νέο κεντρικό πληροφοριακό σύστημα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον προϋπολογισμό, τη λογιστική και τη διαχείριση των ταμειακών διαθεσίμων. Το σύστημα τέθηκε σε λειτουργία την 1η Ιανουαρίου 2025, και οι λογαριασμοί εκείνης της χρονιάς ήταν οι πρώτοι που καταρτίστηκαν με βάση αυτό.

Η μετάβαση δεν έγινε χωρίς προβλήματα. Προέκυψαν λογιστικά σφάλματα, τα οποία διορθώθηκαν μέσω μη αυτοματοποιημένων προσαρμογών και διαδικασιών διασταύρωσης και συμφωνίας των στοιχείων. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο έκρινε ότι, μετά τις διορθώσεις, η συνολική επίδραση των σφαλμάτων δεν ήταν ουσιώδης και δεν δικαιολογούσε αρνητική γνώμη για τους λογαριασμούς.

Οι ελεγκτές εντόπισαν, ωστόσο, ελλείψεις στους ελέγχους πρόσβασης των χρηστών και στη διαχείριση των αλλαγών στα πληροφοριακά συστήματα. Για τον λόγο αυτό, συνέστησαν στην Επιτροπή να αντιμετωπίσει τα εναπομείναντα προβλήματα έως το τέλος του 2026.

Η εικόνα, επομένως, είναι θετική ως προς την αξιοπιστία των λογαριασμών και την καταγραφή των εσόδων, αλλά η πρώτη χρονιά λειτουργίας του SUMMA ανέδειξε αδυναμίες που χρειάζονται διόρθωση. Το ζητούμενο είναι να διασφαλιστεί ότι το νέο σύστημα θα παρέχει σταθερά αξιόπιστα στοιχεία, με επαρκείς δικλίδες ασφαλείας και ελέγχου.

Η σκοπιά της Ελλάδας

Η έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου δεν επιτρέπει να καταταχθούν τα κράτη-μέλη με βάση τη νομιμότητα των δαπανών τους, καθώς τα έγγραφα που εξετάστηκαν δεν περιλαμβάνουν ποσοστά σφάλματος ανά χώρα.

Για την Ελλάδα, ωστόσο, καταγράφονται δύο συγκεκριμένα ευρήματα, που αφορούν την πορεία των πληρωμών του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) και τους ελέγχους στους τελωνειακούς δασμούς.

Η πορεία των πληρωμών του ΜΑΑ

Μέχρι το τέλος του 2025, η Ελλάδα είχε λάβει 12 δισ. ευρώ από τα 18,2 δισ. ευρώ των επιχορηγήσεων του ΜΑΑ που της αναλογούν, δηλαδή το 66,1%. Απομένουν, επομένως, 6,2 δισ. ευρώ προς εκταμίευση.

Το ποσοστό αυτό βρίσκεται ουσιαστικά στο ίδιο επίπεδο με τον μέσο όρο της ΕΕ, που διαμορφώνεται στο 66%. Είναι υψηλότερο από εκείνο της Γερμανίας (65,2%) και της Πορτογαλίας (63,8%), αλλά χαμηλότερο από της Ιταλίας (75,4%) και της Ισπανίας (69%).

Το περιθώριο για την ολοκλήρωση των εκκρεμοτήτων, πάντως, είναι περιορισμένο, καθώς ο μηχανισμός ολοκληρώνεται τον Δεκέμβριο του 2026. Για την Ελλάδα, όπως και για τα υπόλοιπα κράτη-μέλη, το ζητούμενο είναι να εκπληρωθούν εγκαίρως τα προβλεπόμενα ορόσημα και οι στόχοι, ώστε να ολοκληρωθεί η εκταμίευση των διαθέσιμων πόρων.

Οι έλεγχοι στους τελωνειακούς δασμούς

Ένα δεύτερο εύρημα αφορά τους παραδοσιακούς ίδιους πόρους της ΕΕ, δηλαδή κυρίως τους τελωνειακούς δασμούς. Στο πλαίσιο της αξιολόγησης των βασικών εσωτερικών δικλίδων ελέγχου σε τρία κράτη μέλη – το Βέλγιο, τη Γερμανία και την Ελλάδα – ορισμένα από τα στοιχεία που εξετάστηκαν κρίθηκαν μερικώς αποτελεσματικά.

Το εύρημα αφορά συγκεκριμένες διαδικασίες ελέγχου και δεν συνιστά συνολική αξιολόγηση της νομιμότητας των δαπανών της Ελλάδας.

Τι σημαίνουν οι ευρωπαϊκές εξελίξεις για την Ελλάδα

Πέρα από τα επιμέρους ευρήματα, η Ελλάδα επηρεάζεται άμεσα από τις ευρύτερες εξελίξεις που καταγράφει το ΕΕΣ. Η πορεία των κονδυλίων για τη γεωργία και την πολιτική συνοχής, οι αλλαγές στον τρόπο χρηματοδότησης των ευρωπαϊκών προγραμμάτων και οι αποφάσεις για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό θα επηρεάσουν και τις ελληνικές δημοσιονομικές επιλογές.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν η συζήτηση για τη σύνδεση των πληρωμών με ορόσημα και συγκεκριμένους στόχους, το ύψος των εθνικών συνεισφορών και το κόστος αποπληρωμής του NGEU. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν για την περίοδο 2028-2034 θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό το πλαίσιο μέσα στο οποίο η Ελλάδα θα διεκδικεί, θα διαχειρίζεται και θα αξιοποιεί τους ευρωπαϊκούς πόρους τα επόμενα χρόνια.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για το ΠΔΠ 2028-2034

Το κρίσιμο ερώτημα για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ δεν είναι μόνο πόσα χρήματα θα διατεθούν, αλλά με ποιους κανόνες θα καταβάλλονται, πώς θα ελέγχεται η αξιοποίησή τους και ποιος θα λογοδοτεί για τα αποτελέσματα.

Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο προειδοποιεί ότι, εάν το νέο χρηματοδοτικό μοντέλο βασιστεί περισσότερο στην επίτευξη ορόσημων και στόχων και λιγότερο στην επιστροφή πραγματικών δαπανών, θα χρειαστούν ισχυρότερες εγγυήσεις.

Συγκεκριμένα, ζητεί:

• Σαφή και αξιόπιστα ορόσημα και στόχους, με συγκεκριμένα κριτήρια που να περιορίζουν τα περιθώρια διαφορετικών ερμηνειών.

• Έμφαση στα πραγματικά αποτελέσματα, ώστε οι πληρωμές να μην εξαρτώνται μόνο από διαδικασίες ή προπαρασκευαστικές ενέργειες, αλλά από την επίτευξη όσων έχουν συμφωνηθεί.

• Αποτελεσματικότερο έλεγχο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με ουσιαστική επαλήθευση των στοιχείων και όχι υπερβολική εξάρτηση από τις πληροφορίες που παρέχουν τα κράτη-μέλη.

• Ισχυρές εθνικές δικλίδες ασφαλείας, που να καλύπτουν τις δημόσιες συμβάσεις, τις κρατικές ενισχύσεις, την αποτροπή της διπλής χρηματοδότησης και τις συγκρούσεις συμφερόντων.

• Περισσότερη διαφάνεια και λογοδοσία, μαζί με σαφή αποτύπωση του τρόπου με τον οποίο ο δανεισμός και το κόστος αποπληρωμής του επηρεάζουν τους μελλοντικούς προϋπολογισμούς.

Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο αναγνωρίζει ότι ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας σχεδιάστηκε ως προσωρινό εργαλείο για την ταχεία αντιμετώπιση μιας έκτακτης κρίσης. Οι αδυναμίες που εντοπίστηκαν στην αξιολόγηση των επιδόσεων, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία συνδέονται εν μέρει με αυτόν τον έκτακτο χαρακτήρα. Ωστόσο, αποκτούν μεγαλύτερη σημασία εάν ένα αντίστοιχο μοντέλο επεκταθεί στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό χωρίς ισχυρότερες εγγυήσεις.

Η συζήτηση για το ΠΔΠ 2028-2034 δεν αφορά, επομένως, μόνο το ύψος της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης ή τις προτεραιότητες που θα επιλεγούν. Αφορά και τους όρους υπό τους οποίους θα διατίθενται τα χρήματα των Ευρωπαίων φορολογουμένων.

Το ζητούμενο είναι ένα χρηματοδοτικό σύστημα που να συνδέει τις πληρωμές με μετρήσιμα αποτελέσματα, χωρίς να αποδυναμώνει τον έλεγχο, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία.

Πώς να διαβάσουμε την έκθεση: τρία σημεία που χρειάζονται προσοχή

Τα ευρήματα του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου αποτυπώνουν διαφορετικές πτυχές της διαχείρισης των ευρωπαϊκών πόρων. Για να ερμηνευθούν σωστά, χρειάζεται να διακρίνουμε τι ακριβώς μετρούν οι δείκτες, ποια είναι τα όρια των συγκρίσεων και πού εντοπίζονται τα σημαντικότερα προβλήματα.

Συγκεκριμένα θα πρέπει να ληφθούν υπόψιν τα ακόλουθα σημεία:

1. Το σφάλμα δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη απάτη

Το 3,8% δεν σημαίνει ότι χάθηκε ή σπαταλήθηκε αυτό το ποσοστό των χρημάτων της ΕΕ. Είναι η εκτίμηση του ΕΕΣ για τις δαπάνες που δεν πραγματοποιήθηκαν σύμφωνα με τους προβλεπόμενους κανόνες. Η απάτη αποτελεί ξεχωριστή κατηγορία υποθέσεων: το 2025 το ΕΕΣ εντόπισε 17 περιπτώσεις εικαζόμενης απάτης, τις οποίες διαβίβασε στις αρμόδιες αρχές για διερεύνηση.

2. Τα ποσοστά του προϋπολογισμού και του ΜΑΑ δεν είναι άμεσα συγκρίσιμα

Ο παραδοσιακός προϋπολογισμός της ΕΕ και ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας λειτουργούν με διαφορετικούς κανόνες χρηματοδότησης. Στην πρώτη περίπτωση, οι πληρωμές συνδέονται με την πραγματοποίηση επιλέξιμων δαπανών. Στον ΜΑΑ, συνδέονται με την εκπλήρωση συγκεκριμένων ορόσημων και στόχων. Επομένως, οι δύο μηχανισμοί αξιολογούνται διαφορετικά και τα ευρήματα δεν μπορούν να συγκριθούν σαν να μετρούν το ίδιο πράγμα.

3. Ο μέσος όρος δεν αποκαλύπτει όλη την εικόνα

Το συνολικό ποσοστό σφάλματος 3,8% κρύβει σημαντικές διαφορές μεταξύ των τομέων του προϋπολογισμού. Στη συνοχή, το εκτιμώμενο σφάλμα έφτασε το 6,6%, ενώ στους φυσικούς πόρους και το περιβάλλον διαμορφώθηκε στο 3,9%. Την ίδια στιγμή, το 42% των δαπανών που εξετάστηκαν βρισκόταν κάτω από το όριο του 2%. Για να γίνει κατανοητή η έκθεση, επομένως, χρειάζεται να εξετάζονται όχι μόνο ο συνολικός δείκτης, αλλά και το πού εντοπίζονται τα προβλήματα και πόσο εκτεταμένα είναι.

Οι διακρίσεις αυτές βοηθούν να διαβαστούν τα ευρήματα στις πραγματικές τους διαστάσεις: όχι ως μια απλή καταγραφή χρημάτων που χάθηκαν, αλλά ως αποτύπωση του κατά πόσο οι ευρωπαϊκοί πόροι διαχειρίζονται σύμφωνα με τους κανόνες και του πού χρειάζονται αποτελεσματικότεροι έλεγχοι και μεγαλύτερη λογοδοσία.

Περισσότερα χρήματα, ισχυρότερος έλεγχος

Η έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου για το 2025 αναδεικνύει μια κρίσιμη αντίφαση: η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει αξιόπιστους λογαριασμούς, αλλά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει επίμονα προβλήματα στη διαχείριση των δαπανών της.

Για έβδομη συνεχόμενη χρονιά, η γνώμη για τις δαπάνες είναι αρνητική, ενώ το εκτιμώμενο ποσοστό σφάλματος αυξήθηκε στο 3,8%. Την ίδια στιγμή, ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας πλησιάζει στη λήξη του, με εκκρεμότητες στους ελέγχους και στην εκπλήρωση των στόχων του, αλλά και με το ένα τρίτο περίπου των επιχορηγήσεων να μην έχει ακόμη καταβληθεί στο τέλος του 2025.

Η πρόκληση, ωστόσο, δεν περιορίζεται στο κλείσιμο των εκκρεμοτήτων του σημερινού προϋπολογισμού. Η αύξηση του ευρωπαϊκού δανεισμού και το κόστος αποπληρωμής του NGEU δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις για τα επόμενα χρόνια, ενώ οι διαπραγματεύσεις για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034 θα καθορίσουν πώς θα χρηματοδοτηθούν οι νέες προτεραιότητες της Ένωσης.

Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο πόσα χρήματα θα διαθέσει η Ευρώπη, αλλά πώς θα διασφαλίσει ότι αξιοποιούνται με διαφάνεια, σύμφωνα με τους κανόνες και με μετρήσιμα αποτελέσματα. Η επιλογή ανάμεσα σε νέες πηγές εσόδων, αυξημένες εθνικές συνεισφορές και περιορισμό των δημοσιονομικών φιλοδοξιών θα είναι δύσκολη. Εξίσου κρίσιμο, όμως, θα είναι να μην μεταφερθούν στον επόμενο προϋπολογισμό οι αδυναμίες που ανέδειξε ο ΜΑΑ.

Η ευθύνη βαρύνει πλέον το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο: να αποφασίσουν όχι μόνο για το ύψος και τις προτεραιότητες της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης, αλλά και για τις εγγυήσεις που θα διασφαλίζουν την ορθή διαχείρισή της.

Το άρθρο βασίστηκε στα ακόλουθα τεκμήρια: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο – Ετήσια έκθεση σχετικά με τα οικονομικά της ΕΕ: βασικά στοιχεία και αριθμοί για το 2025, Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο – Δελτίο Τύπου “Τροφή για σκέψη ενόψει του επόμενου μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ”, Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο – 2025 Ο έλεγχος της ΕΕ εν συντομία: Παρουσίαση των ετήσιων εκθέσεων του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου για το οικονομικό έτος 2025