Παρά τις μακροχρόνιες παρεμβάσεις και τα θεσμικά εργαλεία που έχουν υιοθετηθεί, η έμφυλη βία στην Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να αποτελεί βαθιά ριζωμένο και ανθεκτικό κοινωνικό φαινόμενο. Η νέα έρευνα του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ και του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων, με τίτλο “EU Gender-based Violence Survey – Evidence for Policy and Practice”, αποκαλύπτει ανησυχητικά ευρήματα και επαναφέρει στο προσκήνιο τις ευθύνες των κρατών – μελών απέναντι στα θύματα και την πρόληψη του φαινομένου.

Η σκληρή πραγματικότητα της έμφυλης βίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι εξαιρετικά ανησυχητική: σχεδόν μία στις τρεις γυναίκες δηλώνει ότι έχει υποστεί σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση. Την ίδια ώρα, τα περισσότερα περιστατικά μένουν εκτός επίσημων καταγραφών, αποκαλύπτοντας όχι μόνο το εύρος του προβλήματος αλλά και τα σοβαρά εμπόδια που εξακολουθούν να υπάρχουν στην πρόσβαση των θυμάτων σε προστασία και δικαιοσύνη.

Στοιχεία που σοκάρουν για την έμφυλη βία στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Τα βασικά ευρήματα της νέας έρευνας για την έμφυλη βία στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτυπώνουν με σαφήνεια την έκταση και τη σοβαρότητα του φαινομένου, φωτίζοντας τις μορφές βίας που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στην καθημερινότητά τους.

• Σχεδόν μία στις τρεις γυναίκες (30,7%) έχει υποστεί σωματική βία (συμπεριλαμβανομένων απειλών) και/ή σεξουαλική βία κατά την ενήλικη ζωή της (από 15 ετών και μετά). Τα ποσοστά διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των κρατών-μελών, από 57,1% στη Φινλανδία έως 11,9% στη Βουλγαρία.

• Περίπου μία στις πέντε γυναίκες έχει βιώσει σωματική βία είτε από σύντροφο (19,3%) είτε από άτομο εκτός σχέσης (20,2%).

• Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι δράστες της βίας από άτομα εκτός συντροφικής σχέσης ήταν άνδρες, ενώ τα περιστατικά συνέβησαν κατά κύριο λόγο σε ιδιωτικούς χώρους. Ενδεικτικά, το 54,9% των γυναικών που βιάστηκαν από μη σύντροφο αναφέρουν ότι το περιστατικό σημειώθηκε σε κατοικία (στο σπίτι τους ή σε άλλο ιδιωτικό χώρο).

• Το 8,4% των γυναικών δηλώνει ότι υπήρξε θύμα βιασμού χωρίς να μπορεί να αντισταθεί ή υπό εξαναγκασμό, ενώ το 4,8% αναφέρει ότι υπέστη βιασμό με χρήση βίας ή απειλών.

• Συνολικά, το 17,2% των γυναικών έχει βιώσει κάποια μορφή σεξουαλικής βίας στην ενήλικη ζωή του, συμπεριλαμβανομένου του βιασμού ή άλλης σεξουαλικής επίθεσης. Τα ποσοστά κυμαίνονται από 41,0% στη Σουηδία έως 3,4% στη Βουλγαρία.

Τα στοιχεία σκιαγραφούν μια πραγματικότητα εκτεταμένης και συχνά αθέατης βίας, αναδεικνύοντας την ανάγκη για ενίσχυση της πρόληψης, της προστασίας των θυμάτων και της ουσιαστικής εφαρμογής πολιτικών ισότητας σε όλα τα κράτη-μέλη.

Βία από Σύντροφο: Έκταση και Μορφές στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Η έμφυλη βία στο πλαίσιο των συντροφικών σχέσεων παραμένει σοβαρό και διαδεδομένο φαινόμενο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, επηρεάζοντας εκατομμύρια γυναίκες καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Τα στοιχεία αποτυπώνουν την έκταση και τις διαφορετικές μορφές βίας που υφίστανται οι γυναίκες από τους νυν ή πρώην συντρόφους τους.

• Σωματική βία

– Το 10,7% των γυναικών που έχουν ή είχαν σύντροφο έχουν υποστεί σωματική βία από τον σύντροφό τους κατά τη διάρκεια της ζωής τους.

– Η βίαια σεξουαλική επίθεση από σύντροφο αναφέρεται στο 6,9% των γυναικών, ποσοστό υψηλότερο από τη βίαια σεξουαλική επίθεση από μη συντρόφους (3,8%).

– Στις περισσότερες περιπτώσεις, η σωματική βία είναι επαναλαμβανόμενη: αφορά το 50,8% των θυμάτων όταν ο θύτης είναι ο τρέχων σύντροφος και το 60% όταν πρόκειται για πρώην σύντροφο.

• Ψυχολογική βία

– Το 29,9% των γυναικών που έχουν ή είχαν σύντροφο έχουν υποστεί ψυχολογική βία, η οποία περιλαμβάνει υποτίμηση, ταπείνωση, προσβολές (22,9%), κατηγορίες για απιστία (18,4%) ή εκφοβισμό μέσω φωνών ή καταστροφής αντικειμένων (12,8%).

– Η ψυχολογική βία αναδεικνύεται ως συχνά επαναλαμβανόμενο μοτίβο συμπεριφοράς, με το 22,9% των θυμάτων να βιώνουν τέτοια περιστατικά “συχνά ή πάντα”, ενώ το 40,4% τα βιώνει “μερικές φορές”

– Συνολικά, το 12,9% των γυναικών βιώνουν συχνή ψυχολογική βία, η οποία συχνά συνδυάζεται με σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση (34,5% των θυμάτων ψυχολογικής βίας).

• Οικονομική βία

Η βασική έρευνα καταγράφει οικονομική βία στο 8,3%, αλλά με τη χρήση εκτεταμένων ερωτήσεων σε οκτώ κράτη-μέλη, η συχνότητα φτάνει το 20,3%, υποδεικνύοντας ότι πρόκειται για ένα ευρέως διαδεδομένο φαινόμενο.

Η βία από σύντροφο δεν περιορίζεται σε μεμονωμένα περιστατικά, αλλά συχνά αποτελεί συνδυασμό σωματικών, ψυχολογικών και οικονομικών μορφών βίας.

Διαδικτυακή Βία κατά των Γυναικών στην ΕΕ

Η ψηφιακή εποχή έχει φέρει νέες μορφές βίας και παρενόχλησης, με ολοένα και περισσότερες γυναίκες να αντιμετωπίζουν επιθέσεις και παρακολούθηση μέσω διαδικτύου.

• Σεξουαλική διαδικτυακή παρενόχληση

– Στην εργασία: Το 7,0% των γυναικών που εργάζονται ή έχουν εργαστεί στην ΕΕ δηλώνει ότι έχει υποστεί σεξουαλική παρενόχληση μέσω online εργαλείων, όπως σεξουαλικά υπονοούμενα μέσω email ή κοινωνικών δικτύων.

– Εκτός εργασίας: Σε οκτώ κράτη-μέλη, το 11,7% των γυναικών αναφέρουν ότι έχουν βιώσει σεξουαλική διαδικτυακή παρενόχληση εκτός εργασιακού πλαισίου.

• Cyberstalking

Στις οκτώ χώρες που συμπεριλήφθηκαν στην επέκταση της έρευνας:

– το 8,5% των γυναικών έχει υποστεί παρακολούθηση ή παρενόχληση μέσω διαδικτύου.

– το 1,4% έχει παρακολουθηθεί ή εντοπιστεί μέσω GPS ή κινητού τηλεφώνου

• Ψυχολογική βία από σύντροφο μέσω διαδικτύου

Το 10,2% των γυναικών που είχαν ή έχουν σύντροφο δηλώνει ότι ο/η σύντροφός τους επιδίωξε να ελέγξει τις κινήσεις τους, χρησιμοποιώντας και διαδικτυακά εργαλεία, όπως εφαρμογές παρακολούθησης ή social media.

Η αναγνώριση και η αντιμετώπιση αυτών των φαινομένων είναι κρίσιμη για τη διασφάλιση της προστασίας των γυναικών στον ψηφιακό χώρο.

Έμφυλη Βία στο Οικογενειακό Περιβάλλον

Η έμφυλη βία εντός του οικογενειακού περιβάλλοντος παραμένει ένα διαδεδομένο πρόβλημα σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, επηρεάζοντας σημαντικό ποσοστό γυναικών κατά την ενήλικη ζωή τους.

Σύμφωνα με τα δεδομένα της έρευνας:

• Το 19,3% των γυναικών έχουν βιώσει σωματική και/ή σεξουαλική ενδοοικογενειακή βία κατά την ενήλικη ζωή τους, με τη σωματική βία (11,1%) να αναφέρεται συχνότερα από τη σεξουαλική (8,2%).

• Οι πρόσφατες εμπειρίες είναι λιγότερο συχνές: 2,1% των γυναικών δήλωσαν περιστατικά τον τελευταίο χρόνο και 5,9% τα τελευταία πέντε χρόνια.

• Η συντριπτική πλειονότητα της ενδοοικογενειακής βίας διαπράττεται από συντρόφους (97,4%), ενώ μόνο το 2,6% προέρχεται από άλλα άτομα του οικογενειακού ή ευρύτερου περιβάλλοντος.

• Οι δράστες είναι κυρίως άνδρες (82,5% κατά μέσο όρο στην ΕΕ), ενώ οι γυναίκες αποτελούν το 17,5% των περιπτώσεων.

• Ορισμένοι κοινωνικό – δημογραφικοί παράγοντες συνδέονται με υψηλότερο κίνδυνο: γυναίκες με αναπηρία, γυναίκες που ζουν σε πόλεις και γυναίκες που γεννήθηκαν σε άλλο κράτος-μέλος από αυτό που κατοικούν σήμερα.

Η ενδοοικογενειακή βία αποτελεί επαναλαμβανόμενο και συστημικό φαινόμενο που πλήττει τις γυναίκες σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ.

Η αθέατη πλευρά της βίας: τα περιστατικά που δεν καταγγέλλονται

Η έμφυλη βία παραμένει σε μεγάλο βαθμό αδήλωτη:

• Το 86,1% των γυναικών που υπέστησαν βία δεν απευθύνθηκαν στην αστυνομία

• Το 79,5% δεν ζήτησαν στήριξη από υπηρεσίες υγείας ή κοινωνικής φροντίδας

• Το 31,8% δεν μοιράστηκαν την εμπειρία τους ούτε με άτομα του στενού τους περιβάλλοντος

Ο φόβος, το κοινωνικό στίγμα και η περιορισμένη εμπιστοσύνη στους θεσμούς εξακολουθούν να λειτουργούν αποτρεπτικά για πολλές γυναίκες στο να αναζητήσουν βοήθεια και προστασία.

Συνέπειες στην υγεία και στην κοινωνική ζωή

Η έμφυλη βία αφήνει βαθύ και διαρκές αποτύπωμα στην υγεία και στην καθημερινότητα των γυναικών, πολύ πέρα από το αρχικό περιστατικό:

• Αυξημένα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης και μετατραυματικού στρες διακρίνονται ως οι συχνότερες ψυχολογικές επιπτώσεις.

• Πολλές γυναίκες αντιμετωπίζουν μακροχρόνια σωματικά προβλήματα ή και αναπηρία ως αποτέλεσμα της κακοποίησης.

• Η επαγγελματική ζωή συχνά διαταράσσεται, οδηγώντας σε απουσίες από την εργασία, απώλεια εισοδήματος και οικονομική επισφάλεια.

Οι επιπτώσεις αυτές δεν περιορίζονται μόνο στα θύματα, επεκτείνονται και στο οικογενειακό και κοινωνικό τους περιβάλλον, επηρεάζοντας τη συνολική ποιότητα ζωής και τη δημόσια υγεία.

Θεσμικό πλαίσιο και δημόσιες πολιτικές

Η έκθεση υπογραμμίζει την ανάγκη για ουσιαστική και συνεπή εφαρμογή, σε εθνικό επίπεδο, των θεσμικών εργαλείων που διαθέτει η Ευρώπη:

• Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης. Θέτει δεσμευτικά πρότυπα για τα κράτη-μέλη στους τομείς της πρόληψης, της προστασίας των θυμάτων και της ποινικής δίωξης των δραστών.

• Οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας. Ενισχύει το ευρωπαϊκό οπλοστάσιο, προβλέποντας μέτρα στήριξης των θυμάτων και αυστηρότερη αντιμετώπιση των μορφών βίας.

Παράλληλα προτείνονται συγκεκριμένες κατευθύνσεις για την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας, με έμφαση στην πρόληψη και στην ουσιαστική στήριξη των θυμάτων:

• Ανάπτυξη ολοκληρωμένων προγραμμάτων πρόληψης και ευαισθητοποίησης, από την εκπαίδευση μέχρι τον εργασιακό χώρο.

• Αναβάθμιση και ενίσχυση των δομών υποστήριξης, με εγγυημένη πρόσβαση σε νομική, ψυχολογική και ιατρική φροντίδα.

• Συστηματική επιμόρφωση επαγγελματιών στους τομείς της υγείας, της αστυνομίας και της δικαιοσύνης για τον έγκαιρο εντοπισμό και τη σωστή διαχείριση περιστατικών βίας.

• Συλλογή και ανάλυση στοιχείων σε τακτική βάση, ώστε οι παρεμβάσεις να βασίζονται σε πραγματικές ανάγκες και τεκμηριωμένα δεδομένα.

Το ηχηρό μήνυμα για το παρόν και το μέλλον

Παρά τις θεσμικές πρωτοβουλίες και τις αλλαγές στο νομοθετικό πλαίσιο, η έμφυλη βία εξακολουθεί να αποτελεί εκτεταμένο και συχνά αόρατο πρόβλημα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η μη καταγγελία των περιστατικών, η σιωπή και ο φόβος συντηρούν έναν κύκλο βίας με βαριές συνέπειες για την ψυχική υγεία, την κοινωνική ζωή και την οικονομική ασφάλεια των θυμάτων.

Η συστηματική καταγραφή και δημοσιοποίηση αυτών των δεδομένων προσφέρει ένα κρίσιμο εργαλείο για τη διαμόρφωση αποτελεσματικών πολιτικών πρόληψης και προστασίας, αλλά και για την ενίσχυση της εκπαίδευσης επαγγελματιών και πολιτών, ώστε η αναγνώριση και η αντιμετώπιση της βίας να μην παραμένουν υπόθεση της σιωπής, αλλά συλλογική ευθύνη.

Πηγή: European Union Agency for Fundamental Rights & European Institute for Gender Equality