Η πράσινη μετάβαση δεν αναδεικνύεται απλά ως ένα τεχνολογικό ή περιβαλλοντικό εγχείρημα αλλά αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες κοινωνικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις του 21^ου αιώνα.

Το επίτευγμα της μετάβασης σε ένα βιώσιμο, κλιματικό ουδέτερο μοντέλο ανάπτυξης δεν αφορά μόνο την τεχνολογία και την ενέργεια αλλά και τους ανθρώπους που καλούνται να τη διαμορφώσουν. Υπό το πρίσμα τούτο ο ρόλος των γυναικών είναι καθοριστικός αλλά ταυτόχρονα συχνά υποτιμημένος.

Γυναικεία συμμετοχή και κλιματική δράση

Οι γυναίκες συχνά βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της αντιμετώπισης των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής λόγω κοινωνικών ρόλων και ευθυνών, ιδιαίτερα στις κοινότητες που εξαρτώνται από φυσικούς πόρους.

Ωστόσο, αναδεικνύονται σημαντικές ανισορροπίες στις παγκόσμιες πολιτικές για το κλίμα, καθώς οι περισσότερες χώρες δεν ενσωματώνουν επαρκώς ζητήματα ισότητας των φύλων στα σχέδια δράσης τους για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Τούτο προκύπτει και από την δημοσίευση των πρώτων ευρημάτων του Gender Equality and Climate Policy Scorecard των Ηνωμένων Εθνών, ένα καινοτόμο εργαλείο που αξιολογεί τις τελευταίες Εθνικά Προσδιορισμένες Συνεισφορές (NDCs) –  τα κεντρικά εθνικά σχέδια για την υλοποίηση της Συμφωνίας του Παρισιού – σε σχέση με τη συνολική ενσωμάτωση της ισότητας των φύλων σε έξι βασικές διαστάσεις: οικονομική ασφάλεια, απλήρωτη φροντίδα και οικιακή εργασία, υγεία, έμφυλη βία, συμμετοχή και ηγεσία, οριζόντια ενσωμάτωση της διάστασης φύλου.

Σύμφωνα με τα ευρήματα της έκθεσης του ΟΗΕ, ενώ πολλές χώρες αναγνωρίζουν τη μοναδική ευάλωτη θέση των γυναικών στις επιπτώσεις του κλίματος, λιγότερες αναγνωρίζουν ή ενσωματώνουν την ενεργό συμμετοχή και τη συνεισφορά των γυναικών στις λύσεις και στην υλοποίηση των πολιτικών.

Μόνο ορισμένα κράτη ενσωματώνουν δεσμεύσεις σε πέντε ή έξι από τις έξι διαστάσεις, ενώ άλλα δεν περιλαμβάνουν καμία ουσιαστική δράση με στόχευση την ισότητα των φύλων στις εθνικές τους στρατηγικές. Μάλιστα, τομείς όπως η γυναικεία υγεία, η απλήρωτη φροντίδα και η έμφυλη βία μέσα στην κλιματική κρίση παραμένουν συχνά υποεκπροσωπούμενες στις τρέχουσες πολιτικές, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για μια πιο ολιστική και δίκαιη προσέγγιση.

Η έκθεση επισημαίνει επίσης ότι η ενσωμάτωση της ισότητας των φύλων στις πολιτικές για το κλίμα αυξάνει την αποτελεσματικότητα, την κοινωνική συνοχή και την ανθεκτικότητα των πολιτικών αυτών. Όταν οι πολιτικές λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες και τις συνεισφορές των γυναικών, γίνονται πιο πλήρεις και πιο βιώσιμες.

Γυναίκες και Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Η ισότητα στο επίκεντρο της ενεργειακής μετάβασης

Η παγκόσμια μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας όχι μόνο αλλάζει το ενεργειακό σύστημα αλλά αποτελεί και μια ευκαιρία για την επίτευξη της κοινωνικής ισότητας.

Σύμφωνα με τη έκθεση “Renewable Energy: A Gender Perspective” του IRENA (International Renewable Energy Agency), οι γυναίκες αποτελούν την κινητήρια δύναμη που μπορεί να επιταχύνει την πράσινη μετάβαση, αρκεί να αρθούν τα δομικά εμπόδια που παραμένουν στον κλάδο.

Η έκθεση αποκαλύπτει μια τάση: ο τομέας των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι πιο συμπεριληπτικός από τον παραδοσιακό κλάδο των ορυκτών καυσίμων:

• Συμμετοχή: Οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν περίπου το 32% του εργατικού δυναμικού στις ΑΠΕ, σε σύγκριση με το μόλις 22% στον τομέα του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.

• Ηλιακή Ενέργεια: Ο κλάδος των φωτοβολταϊκών αναδεικνύεται ως ο πιο «φιλικός» προς τις γυναίκες, με το ποσοστό συμμετοχής τους να αγγίζει το 40% σε ορισμένες περιοχές.

Πρόσθετα, οι γυναίκες εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται στις θέσεις υψηλής ευθύνης και στους τεχνικούς ρόλους:

• STEM & Τεχνικές Θέσεις: Κατέχουν κυρίως διοικητικές θέσεις (45%), ενώ η συμμετοχή σε θέσεις επιστήμης, τεχνολογίας, μηχανικής και μαθηματικών (STEM) ανέρχεται στο 28%.

• Ηγεσία: Σε ηγετικές και ανώτερες διοικητικές θέσεις, μόνο 19% είναι γυναίκες, γεγονός που υπογραμμίζει την επίμονη έλλειψη ισορροπίας στα κέντρα λήψης αποφάσεων και τον περιορισμό της γυναικείας οπτικής στη χάραξη στρατηγικής για το κλίμα

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της έκθεσης αφορά την αποκεντρωμένη ενέργεια (off-grid solutions). Σε αναπτυσσόμενες περιοχές και τοπικές κοινότητες, οι γυναίκες αναδεικνύονται σε κορυφαίες επιχειρηματίες:

• Διαχειρίζονται μικρο-δίκτυα, πωλούν ηλιακές οικιακές συσκευές και εκπαιδεύουν άλλες γυναίκες στη χρήση καθαρής ενέργειας.

• Η συμμετοχή τους σε αυτό το επίπεδο δεν βελτιώνει μόνο το περιβάλλον, αλλά ενισχύει την τοπική οικονομία και την κοινωνική συνοχή.

Ευρωπαϊκή Πράσινη Ατζέντα: Ο ρόλος των γυναικών στην πράσινη μετάβαση

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Ατζέντα (European Green Deal) αποτελεί τον κεντρικό στρατηγικό άξονα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050.

Η Ένωση αναγνωρίζει πλέον ότι οι πολιτικές για το κλίμα δεν μπορούν να είναι αποτελεσματικές αν δεν είναι και κοινωνικά δίκαιες. Μέσα από στρατηγικές όπως το Σχέδιο Δράσης για την Ισότητα των Φύλων, το πρόγραμμα EU4Health και τις πολιτικές για τις πράσινες δεξιότητες και την απασχόληση, επιδιώκει να ενισχύσει τη συμμετοχή των γυναικών στην πράσινη οικονομία. Η προώθηση ίσων ευκαιριών στην εκπαίδευση, στην κατάρτιση και στην πρόσβαση σε χρηματοδότηση θεωρείται κρίσιμη για τη δημιουργία μιας μετάβασης χωρίς αποκλεισμούς.

Οι πολιτικές για το κλίμα είναι πιο αποτελεσματικές όταν σχεδιάζονται με τη συμμετοχή των γυναικών, καθώς λαμβάνουν υπόψη ευρύτερες κοινωνικές παραμέτρους, όπως η φροντίδα, η υγεία, η τοπική ανθεκτικότητα και η κοινωνική συνοχή. Η πράσινη μετάβαση δεν αφορά μόνο την αλλαγή του ενεργειακού μοντέλου, αλλά και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών.

Γιατί έχει σημασία η συμμετοχή των γυναικών

Η ισότιμη ενεργοποίηση των γυναικών στην πράσινη μετάβαση είναι κρίσιμη για πολλούς λόγους:

• Κοινωνική συνοχή: Η συμπερίληψη διασφαλίζει ότι οι πολιτικές πράσινης ανάπτυξης ανταποκρίνονται στις ανάγκες όλων των κοινωνικών ομάδων.

• Καινοτομία και ανάπτυξη: Ο διαφορετικός τρόπος σκέψης και εμπειρίας των γυναικών ενισχύει τη δημιουργικότητα και την προσαρμοστικότητα σε νέες τεχνολογίες.

• Οικονομική απόδοση: Η αύξηση της συμμετοχής των γυναικών σε πράσινες θέσεις εργασίας μπορεί να οδηγήσει σε πιο ανθεκτικές και ανταγωνιστικές οικονομίες.

Προτάσεις Πολιτικής για την Συμμετοχή των Γυναικών στην Πράσινη Μετάβαση

Για την ενδυνάμωση των γυναικών και την ενίσχυση της συμμετοχής τους σε όλους τους τομείς της πράσινης μετάβασης προτείνονται από φορείς και οργανισμούς συγκεκριμένα μέτρα:

• Εκπαίδευση & κατάρτιση: Προγράμματα κατάρτισης με έμφαση σε STEM και πράσινες δεξιότητες, ειδικά για νεαρές γυναίκες και εργαζόμενες που επιδιώκουν επαγγελματική μετάβαση.

• Χρηματοδότηση & υποστήριξη επιχειρηματικότητας: Δημιουργία μηχανισμών πρόσβασης σε κεφάλαια για γυναίκες σε πράσινους κλάδους, και ενίσχυση επιχειρηματικών οικοσυστημάτων με έμφυλη διάσταση.

• Ευέλικτες μορφές εργασίας: Προγράμματα που ενσωματώνουν υποστήριξη φροντίδας και ευελιξία, ώστε οι γυναίκες να μπορούν να συνδυάσουν επαγγελματική και προσωπική ζωή στις νέες πράσινες θέσεις εργασίας.

• Άρση στερεοτύπων: Εκστρατείες ευαισθητοποίησης και πολιτικές που προωθούν θετικά πρότυπα για τις γυναίκες στην τεχνολογία, τη μηχανική και τις ενεργειακές επιστήμες

Εν κατακλείδι

Η ενδυνάμωση των γυναικών στην πράσινη οικονομία δεν αποτελεί ζήτημα μόνο ισότητας, αλλά και αποτελεσματικότητας. Από τις γυναίκες επιστήμονες και μηχανικούς στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έως τις ακτιβίστριες, τις αγρότισσες και τις επιχειρηματίες της βιωσιμότητας, οι γυναίκες συμβάλλουν στη μετάβαση με γνώση, καινοτομία και κοινωνική ευαισθησία.

Καθώς η Ευρώπη και ο κόσμος επιταχύνουν την πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα, η ισότιμη συμμετοχή των γυναικών αναδεικνύεται σε βασική προϋπόθεση επιτυχίας. Η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να είναι βιώσιμη αν δεν είναι και δίκαιη. Και αυτή η δικαιοσύνη περνά αναπόφευκτα μέσα από την αναγνώριση και την ενίσχυση του ρόλου των γυναικών.

Με πληροφορίες από: European Union, United Nations, International Renewable Energy Agency