Η ψηφιακή ζωή των παιδιών και των εφήβων μεταβάλλεται και η Ευρωπαϊκή Ένωση ακολουθεί τον ταχύ βηματισμό με νέα εργαλεία και ρυθμίσεις. Στις 14 Ιουλίου η Επιτροπή δημοσίευσε τις κατευθυντήριες γραμμές για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο, υπό το πρίσμα και της υλοποίησης του Άρθρου 28(1) του Νόμου για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA).

Οι οδηγίες – πρότυπο συμμόρφωσης – καλύπτουν όλα τα online μέσα που είναι προσβάσιμα σε ανηλίκους και περιγράφουν με ακρίβεια τα μέτρα που οι πλατφόρμες πρέπει να λάβουν για να διασφαλίσουν ένα υψηλό επίπεδο ασφάλειας, ιδιωτικότητας και σεβασμού στα δικαιώματα των παιδιών.

Βασικοί Κίνδυνοι και Απαιτούμενα Μέτρα

Οι κατευθυντήριες γραμμές υιοθετούν μια προσέγγιση βασισμένη στον κίνδυνο, υπό το πρίσμα της παραδοχής ότι οι διαδικτυακές πλατφόρμες συνεπάγονται διαφορετικούς κινδύνους για τους ανηλίκους, ανάλογα με τη φύση, το μέγεθος και το σκοπό τους. Στους αναγνωρισμένους κινδύνους περιλαμβάνονται: το grooming, το επιβλαβές περιεχόμενο, ο εκφοβισμός, οι εθιστικές συμπεριφορές και οι χειραγωγικές εμπορικές πρακτικές.

Ως προς τα μέτρα που προτείνονται για υιοθέτηση από τις πλατφόρμες, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για την προστασία των ανηλίκων, συγκαταλέγονται μεταξύ άλλων τα ακόλουθα:

• Ρύθμιση λογαριασμών ανηλίκων ως ιδιωτικών εξ ορισμού:  μείωση του κινδύνου ανεπιθύμητης επαφής με αγνώστους (grooming)

• Τροποποίηση των συστημάτων συστάσεων (αλγορίθμων): μείωση του κινδύνου έκθεσης σε επιβλαβές περιεχόμενο ή εθιστικές «λακκούβες» περιεχομένου, με προτεραιότητα στις ρητές προτιμήσεις των χρηστών

• Μείωση της έκθεσης σε πρακτικές που μπορούν να τονώσουν την εθιστική συμπεριφορά:  Π.χ. απενεργοποίηση λειτουργιών όπως οι “διαδρομές” μηνυμάτων (streaks) και οι “αποδείξεις ανάγνωσης” (read receipts) για ανηλίκους

• Παροχή της δυνατότητας στους ανηλίκους να αποκλείουν ή να σιγούν (mute) χρήστες, και διασφάλιση ότι δεν μπορούν να προστεθούν σε ομάδες χωρίς τη συγκατάθεσή τους (για την αντιμετώπιση του κυβερνοεκφοβισμού)

• Απαγόρευση της αποθήκευσης ή λήψης στιγμιότυπων οθόνης (screenshotting) περιεχομένου που δημοσιεύεται από ανηλίκους, για την αποτροπή της ανεπιθύμητης διάδοσης σεξουαλικού ή ιδιωτικού περιεχομένου

• Χρήση αποτελεσματικών μεθόδων διασφάλισης ή εκτίμησης της ηλικίας: όταν απαιτείται για τον περιορισμό πρόσβασης σε ακατάλληλο περιεχόμενο ή υπηρεσίες

• Διασφάλιση ότι τα μέτρα που λαμβάνονται είναι κατάλληλα και αναλογικά και δεν περιορίζουν αδικαιολόγητα τα δικαιώματα των παιδιών

Η Φιλοσοφία του «Safety by Design»

Οι κατευθυντήριες γραμμές ενσωματώνουν τη φιλοσοφία της «ασφάλειας και ιδιωτικότητας εκ σχεδιασμού» (safety and privacy by design), το οποίο σημαίνει ότι τα μέτρα προστασίας πρέπει να ενσωματώνονται από το στάδιο σχεδιασμού μιας υπηρεσίας και όχι να προστίθενται εκ των υστέρων.

Οι πλατφόρμες οφείλουν να πραγματοποιούν τακτικές αξιολογήσεις κινδύνου και επιπτώσεων στα δικαιώματα των παιδιών, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία και την ωριμότητά τους.

Η ΕΕ ενθαρρύνει τη συμμετοχή των ίδιων των παιδιών και των γονέων στον σχεδιασμό των εργαλείων ασφαλείας, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι τα μέτρα αυτά δεν περιορίζουν δυσανάλογα θεμελιώδη δικαιώματα, όπως την ελευθερία έκφρασης και την πρόσβαση στην πληροφόρηση.

Γιατί έχουν σημασία οι οδηγίες

Υπό το πρίσμα των ραγδαίων αλλαγών στην ψηφιακή καθημερινότητα (αυξημένη χρήση social media, εφαρμογές συνομιλίας κ.λ.π.), τα παιδιά εκτίθενται σε νέα είδη κινδύνων όπως η διαδικτυακή παρενόχληση (cyber-bullying), εθισμός, στοχευμένες διαφημίσεις, ανεξέλεγκτη διάδοση προσωπικού περιεχομένου.

Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές θέτουν όρους για να αντιστραφεί η διαμορφούμενη αυτή τάση. Εφαρμόζονται σε όλες τις πλατφόρμες  (όπως μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ηλεκτρονικές αγορές, καταστήματα εφαρμογών) που είναι προσβάσιμες σε ανηλίκους, με εξαίρεση τις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις.

Η δημοσίευσή των οδηγιών αποτελεί μέρος της ευρύτερης στρατηγικής της ΕΕ «Better Internet for Children (BIK+)» για ένα ασφαλέστερο ψηφιακό περιβάλλον για τα παιδιά.

Εφαρμογή και επόμενα βήματα

Οι κατευθυντήριες γραμμές θα λειτουργήσουν ως πλαίσιο αξιολόγησης για την εφαρμογή του άρθρου 28(1) του Digital Services Act, σχετικά με την προστασία των ανηλίκων.

Οι εθνικές και ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές θα παρακολουθούν τη συμμόρφωση των πλατφορμών και, σε περίπτωση παραβάσεων, θα μπορούν να επιβάλουν κυρώσεις.

Στα επόμενα βήματα περιλαμβάνεται η ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής «Digital Identity Wallet», ενός ενιαίου ψηφιακού εργαλείου που θα επιτρέπει αξιόπιστη και ασφαλή επαλήθευση ηλικίας, με σεβασμό στην ιδιωτικότητα των χρηστών.