Όταν την 1η Φεβρουαρίου 1865 ο Αβραάμ Λίνκολν υπέγραφε το Κοινό Ψήφισμα του Κογκρέσου με το οποίο έδινε το “πράσινο“ φως για την επικύρωση της 13ης Τροπολογίας του Συντάγματος που προέβλεπε την κατάργηση της δουλείας, η Harriet Tubman είχε ήδη νικήσει τον φόβο. Μια γυναίκα που δεν περίμενε τον νόμο για να ελευθερώσει την ψυχή της.

Πίσω από τη μελάνη της υπογραφής του ψηφίσματος, κρύβονταν οι σταγόνες του ιδρώτα και το αδιανόητο θάρρος γυναικών που αγωνίστηκαν μακριά από τα έδρανα της εξουσίας για να διεκδικήσουν την ελευθερία τους. Στην κορυφή αυτών των γυναικών, η Harriet Tubman, η γυναίκα που έγινε ο “Μωυσής” του λαού της. Που μετέτρεψε τη δική της απόδραση από τη σκλαβιά σε συλλογικό αγώνα ελευθερίας.

Η Harriet Tubman ήταν αποφασισμένη να πετύχει αυτό που πρόσταζε η καρδιά και η ψυχή της. Όπως χαρακτηριστικά εκμυστηρεύτηκε η ίδια το 1888  “Το είχα σκεφτεί καλά στο μυαλό μου· υπήρχαν δύο πράγματα στα οποία είχα το δικαίωμα: η ελευθερία ή ο θάνατος· αν δεν μπορούσα να έχω το ένα, θα έπαιρνα το άλλο.”

Η γυναίκα που γεννήθηκε σκλάβα και έγινε σύμβολο ελευθερίας

Γεννημένη περίπου το 1822 στο Μέριλαντ, η Harriet Tubman μεγάλωσε σε συνθήκες απίστευτης σκληρότητας. Δούλα από τη γέννησή της, εξαναγκάστηκε σε εξαντλητική εργασία και υπέστη σοβαρή σωματική κακοποίηση. Η παιδική της ηλικία σημαδεύτηκε από πείνα, φόβο και βία, εμπειρίες που θα διαμόρφωναν τη δύναμη και την αφοσίωσή της για τη ζωή που αργότερα θα αφιέρωνε στην απελευθέρωση των σκλάβων.

Ένα τραυματικό γεγονός αλλάζει τη ζωή της για πάντα: ένας επόπτης πετάει ένα βαρύ σιδερένιο αντικείμενο προς έναν άλλον δούλο, αλλά χτυπάει την Tubman. Ο τραυματισμός της προκαλεί επιληπτικές κρίσεις, πονοκεφάλους και ξαφνικές λιποθυμίες, που θα την συνόδευαν για όλη της τη ζωή. Παράλληλα, η εμπειρία αυτή φαίνεται ότι πυροδότησε τις θεϊκές οράσεις και τα όνειρα που η ίδια θεώρησε οδηγούς της αποστολής της.

Το 1849, παίρνει την επικίνδυνη απόφαση να δραπετεύσει στην Πενσυλβάνια, ακολουθώντας τον Υπόγειο Σιδηρόδρομο, ένα μυστικό δίκτυο ασφαλών σπιτιών, ακτιβιστών και απελευθερωμένων μαύρων που βοήθησαν σκλάβους να δραπετεύσουν.

Παρότι εξασφάλισε την προσωπική της ελευθερία – γεγονός που θα της επέτρεπε να ζήσει ήσυχα και ασφαλής – για εκείνη αυτό δεν ήταν αρκετό. Η αποστολή της μόλις τώρα ξεκινούσε για την σωτηρία ανθρώπων που βίωναν τις ίδιες απάνθρωπες συνθήκες της σκλαβιάς.

Οδηγός στον Υπόγειο Σιδηρόδρομο και Πρωταγωνίστρια στον Εμφύλιο Πόλεμο

Η Tubman επέστρεψε επανειλημμένα στο Νότο – περισσότερες από δώδεκα φορές – οδηγώντας δεκάδες σκλάβους προς την ελευθερία μέσω του λεγόμενου Υπόγειου Σιδηροδρόμου, ενός μυστικού δικτύου διαδρομών, καταφυγίων και ανθρώπων που αψήφησαν τον νόμο για να σώσουν ζωές. Υπολογίζεται ότι βοήθησε τουλάχιστον 70 ανθρώπους να αποδράσουν προσωπικά και συνέβαλε έμμεσα στη διάσωση εκατοντάδων ακόμη.

Χρησιμοποιώντας τη γνώση της γης, το θάρρος και την αποφασιστικότητα, κατάφερε να αποφύγει τους κυνηγούς σκλάβων και να οδηγήσει εκατοντάδες ανθρώπους σε ελεύθερα εδάφη. Η δράση της ήταν τόσο θαρραλέα που κέρδισε το παρατσούκλι “Μονοπάτι στην Ελευθερία”.

Ωστόσο, η ηγετική ικανότητα της Tubman δεν περιορίστηκε μόνο στη σωτηρία των δούλων. Συμμετείχε ενεργά στον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο, υποστηρίζοντας τη στρατιωτική επιχείρηση της Ένωσης, μεταφέροντας πληροφορίες, καταστέλλοντας στα στρατόπεδα και βοηθώντας στην απελευθέρωση σκλάβων. Ήταν μία από τις πρώτες γυναίκες που ανέλαβαν τέτοιες στρατιωτικές αποστολές στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η Tubman δεν αγωνίστηκε μόνο ενάντια στη δουλεία· αγωνίστηκε για την αξιοπρέπεια, την ανθρώπινη υπόσταση και την ισότητα, πολύ πριν αυτά κατοχυρωθούν θεσμικά.

Αγώνας για Δικαιώματα και Κοινωνική Δικαιοσύνη

Μετά τον πόλεμο, η Harriet Tubman αφιέρωσε τη ζωή της στην υποστήριξη απελευθερωμένων σκλάβων, την εκπαίδευση παιδιών και την προώθηση των δικαιωμάτων των γυναικών.

Υποστήριξε τη φεμινιστική κίνηση και συνεργάστηκε με ακτιβίστριες όπως η Susan B. Anthony, ενώ συνέχισε να αγωνίζεται για ισότητα και κοινωνική δικαιοσύνη μέχρι το τέλος της ζωής της.

Η Tubman πέθανε το 1913, αλλά η κληρονομιά της παραμένει ζωντανή: σύμβολο θάρρους, θυσίας και της αδιαπραγμάτευτης επιδίωξης της ελευθερίας. Ο αγώνας της συνεχίζει να εμπνέει όσους αγωνίζονται ενάντια στην αδικία και υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε όλο τον κόσμο.

13η Τροπολογία: όταν η Ιστορία γίνεται Νόμος

Η 13η Τροπολογία του Συντάγματος των ΗΠΑ εγκρίθηκε από το Κογκρέσο τον Ιανουάριο του 1865, υπογράφηκε από τον Αβραάμ Λίνκολν την 1^η Φεβρουαρίου 1865 και επικυρώθηκε από τις Πολιτείες στις 6 Δεκεμβρίου 1865, καταργώντας επίσημα τη δουλεία στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η τροπολογία αυτή δεν γεννήθηκε στο κενό. Ήταν το αποτέλεσμα δεκαετιών αγώνων, εξεγέρσεων, ακτιβισμού και προσωπικών θυσιών, όπως εκείνων της Harriet Tubman και χιλιάδων ανώνυμων γυναικών και ανδρών που αντιστάθηκαν στο σύστημα της δουλείας.

Όταν η Ιστορία γράφεται από εκείνους που δεν είχαν φωνή

Η κατάργηση της δουλείας δεν εξάλειψε αυτομάτως τις ανισότητες. Ακολούθησαν δεκαετίες φυλετικών διακρίσεων, κοινωνικών αποκλεισμών και αγώνων για πολιτικά δικαιώματα.

Μέσα από την ιστορία της η Harriet Tubman μας υπενθυμίζει ότι οι μεγάλες αλλαγές δεν ξεκινούν πάντα από τα κέντρα εξουσίας. Συχνά γεννιούνται στις σκιές, από ανθρώπους που δεν είχαν δικαίωμα λόγου αλλά τόλμησαν να δράσουν.

Η 13η Τροπολογία κατήργησε τη δουλεία ως θεσμό. Η Harriet Tubman είχε ήδη καταργήσει τον φόβο.

Το άρθρο βασίζεται σε αρχειακές πηγές των National Path Service, Library of Congress, Smithsonian National Museum of African American History and Culture, U.S. National Archives, National Women’s History Museum