Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες, η πλήρης οικονομική ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών – στην εργασία και την επιχειρηματικότητα –  παραμένει ζητούμενο σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτό επισημαίνει η νέα έκθεση “Women, Business and the Law 2026” της Παγκόσμιας Τράπεζας, η οποία εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι νομοθεσίες και οι πολιτικές διαμορφώνουν τις οικονομικές ευκαιρίες των γυναικών σε 190 χώρες.

Σύμφωνα με τα ευρήματα της έκθεσης, οι γυναίκες απολαμβάνουν κατά μέσο όρο μόλις τα δύο τρίτα των νομικών δικαιωμάτων που έχουν οι άνδρες σε ζητήματα εργασίας, επιχειρηματικότητας και οικονομικής δραστηριότητας. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι η εφαρμογή των σχετικών νόμων συχνά υπολείπεται σημαντικά των προβλέψεων της νομοθεσίας.

Η έκθεση αποτελεί ένα από τα βασικότερα διεθνή εργαλεία αποτίμησης της ισότητας των φύλων στην οικονομία, καθώς αξιολογεί όχι μόνο το θεσμικό και νομικό πλαίσιο, αλλά και το κατά πόσο εφαρμόζονται στην πράξη οι σχετικές πολιτικές.

Το χάσμα ανάμεσα στη νομοθεσία και την πράξη

Η έκθεση αναδεικνύει τη σημαντική απόσταση που συχνά υπάρχει μεταξύ της τυπικής ισότητας που κατοχυρώνεται στους νόμους και της πραγματικής εφαρμογής τους στην καθημερινότητα.

Σε παγκόσμιο επίπεδο:

• 67/100 είναι ο μέσος δείκτης ισότητας σε επίπεδο νομοθεσίας

• 47/100 είναι ο μέσος δείκτης πολιτικών και θεσμών που στηρίζουν την εφαρμογή των νόμων

• 53/100 είναι ο μέσος δείκτης που αποτυπώνει το κατά πόσο οι νόμοι εφαρμόζονται στην πράξη

Υπό το πρίσμα των ανωτέρω ευρημάτων, σκιαγραφείται το γεγονός ότι ενώ πολλές χώρες έχουν υιοθετήσει νόμους που προωθούν την ισότητα των φύλων, συχνά απουσιάζουν οι απαραίτητοι μηχανισμοί, οι δημόσιες πολιτικές και τα εργαλεία που θα διασφαλίσουν την ουσιαστική εφαρμογή τους.

Παράλληλα, η έκθεση υπογραμμίζει ότι καμία χώρα στον κόσμο δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα να επιτύχει πλήρη νομική ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών σε όλους τους τομείς που αξιολογούνται.

Τομείς με τα μεγαλύτερα εμπόδια για τις γυναίκες

Ένα εξαιρετικά ανησυχητικό στοιχείο, ως αυτό αναδεικνύεται από την έκθεση, αποτελεί το γεγονός ότι λιγότερο από το 5% των γυναικών παγκοσμίως ζουν σε χώρες όπου η νομική ισότητα στην οικονομική ζωή πλησιάζει την πλήρη εφαρμογή.

Μάλιστα, η έκθεση εντοπίζει σημαντικά κενά σε κρίσιμους τομείς που επηρεάζουν την οικονομική ζωή των γυναικών, όπως:

• η ασφάλεια και η προστασία από την βία

• η δυνατότητα μετακίνησης και εργασίας

• η δυνατότητα για ίση αμοιβή

• ο γάμος και η γονεϊκότητα

• η πρόσβαση στην επιχειρηματικότητα και την χρηματοδότηση

• τα περιουσιακά δικαιώματα και οι συντάξεις

Τα μεγαλύτερα κενά εντοπίζονται στους τομείς της ασφάλειας, της επιχειρηματικότητας και της φροντίδας των παιδιών, όπου οι υφιστάμενες πολιτικές και υποδομές συχνά δεν επαρκούν για να υποστηρίξουν την πλήρη συμμετοχή των γυναικών στην οικονομία.

Η οικονομική ισότητα ως μοχλός ανάπτυξης

Η Παγκόσμια Τράπεζα υπογραμμίζει ότι η ενίσχυση των δικαιωμάτων των γυναικών δεν αποτελεί μόνο ζήτημα δικαιοσύνης, αλλά και εξέχουσα στρατηγική για την οικονομική ανάπτυξη.

Έρευνες δείχνουν ότι χώρες με ισχυρότερα νομικά συστήματα για την ισότητα, καταγράφουν υψηλότερη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας (έως και 28 ποσοστιαίες μονάδες), περισσότερες γυναίκες επιχειρηματίες αλλά και μικρότερο χάσμα απασχόλησης μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Σήμερα, τα δεδομένα αναδεικνύουν ότι μόλις το 58% των γυναικών συμμετέχει στο εργατικό δυναμικό, σε σύγκριση με το 76% των ανδρών. Η πραγματικότητα αυτή αντανακλά το μέγεθος της ανισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών.

Ταυτόχρονα, σύμφωνα με εκτιμήσεις, η αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στην οικονομία μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την παγκόσμια ανάπτυξη, καθώς η αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού οδηγεί σε μεγαλύτερη παραγωγικότητα και καινοτομία.

Μεταρρυθμίσεις σε εξέλιξη

Παρά τις υπάρχουσες προκλήσεις, η έκθεση καταγράφει και θετικά βήματα προόδου. Μεταξύ 2023 και 2025, 68 χώρες υιοθέτησαν 113 μεταρρυθμίσεις με στόχο την ενίσχυση της ισότητας των φύλων.

Στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων περιλαμβάνονται μέτρα για την καταπολέμηση της διαδικτυακής παρενόχλησης, την υποστήριξη της γυναικείας επιχειρηματικότητας, την υιοθέτηση πολιτικών φροντίδας των παιδιών, την χορήγηση ίσης αμοιβής και την επέκταση της γονικής άδειας.

Ταυτόχρονα, σε αρκετές χώρες θεσπίστηκαν ποσοστώσεις για τη συμμετοχή των γυναικών στα διοικητικά συμβούλια και βελτιώθηκαν οι πολιτικές που στηρίζουν την επιχειρηματική δραστηριότητα των γυναικών.

Η εικόνα της Ελλάδας – Αισιόδοξα μηνύματα για την ισότητα

Η Ελλάδα – αξιολογούμενη στους τρεις βασικούς δείκτες που διερευνά η μελέτη της Παγκόσμιας Τράπεζας – εμφανίζει υψηλή επίδοση όσον αφορά το νομικό πλαίσιο για την ισότητα των φύλων αλλά και αισιόδοξες επιδόσεις στους άλλους δύο δείκτες.

Ειδικότερα,  σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, η Ελλάδα παρουσιάζει επίδοση:

• 91,25 /100 ως προς τον δείκτη για το Νομικό Πλαίσιο (Legal Frameworks Index)

• 65,47/ 100 ως προς τον δείκτη για τις Υποστηρικτικές Πολιτικές (Supportive Frameworks)

• 74,33 / 100 ως προς τον δείκτη για την Αντίληψη Εφαρμογής των Νόμων

Τα δεδομένα αυτά καταδεικνύουν ότι η χώρα έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στη θέσπιση νομοθεσίας για την ισότητα των φύλων, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης όσον αφορά τις δημόσιες πολιτικές και την εφαρμογή των νόμων.

Το στοίχημα της επόμενης δεκαετίας

Τα επόμενα χρόνια, περίπου 1,2 δισεκατομμύρια νέοι θα εισέλθουν στην παγκόσμια αγορά εργασίας,  οι μισοί εκ των οποίων γυναίκες.

Η έκθεση προειδοποιεί ότι χωρίς ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις, εκατομμύρια γυναίκες κινδυνεύουν να μείνουν εκτός οικονομικής δραστηριότητας. Αντίθετα, η ενίσχυση των δικαιωμάτων τους μπορεί να δημιουργήσει περισσότερες θέσεις εργασίας, υψηλότερη παραγωγικότητα και πιο βιώσιμη ανάπτυξη.

Η πρόκληση για τις κυβερνήσεις δεν περιορίζεται πλέον στη θέσπιση νόμων υπέρ της ισότητας, αλλά κυρίως στο να διασφαλίσουν την ουσιαστική εφαρμογή τους στην πράξη.

Κάλεσμα για δράση: Οι οικονομίες παγκοσμίως πρέπει να μετατρέψουν τη νομική ισότητα σε πραγματικότητα

Η έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα: η νομική ισότητα είναι μόνο το πρώτο βήμα. Για να γίνει πραγματικότητα, απαιτούνται στοχευμένες πολιτικές, εφαρμογή νόμων και αλλαγή κοινωνικών κανόνων.

Ως προς τούτο:

• Οι κυβερνήσεις πρέπει να ολοκληρώσουν τις εκκρεμείς μεταρρυθμίσεις, να καταργήσουν διακριτικούς κανόνες και να επενδύσουν σε πολιτικές, θεσμούς, δεδομένα και εφαρμογή νόμων, ώστε τα νομικά δικαιώματα των γυναικών να μεταφράζονται σε πραγματικές ευκαιρίες.

• Η οικονομική ευκαιρία των γυναικών διαμορφώνεται από όλες τις πτυχές της ζωής τους: η ασφάλεια από τη βία, η πρόσβαση σε υπηρεσίες φροντίδας παιδιών, οι δυνατότητες επιχειρηματικότητας, οι πολιτικές αδειών και η δημιουργία θέσεων εργασίας επηρεάζουν από κοινού τις οικονομικές τους πορείες.

• Οι νόμοι που θεσπίζονται για να διασφαλίσουν τα ίσα δικαιώματα των γυναικών χρειάζονται υποστηρικτικές πολιτικές και αποτελεσματική εφαρμογή, σε συνδυασμό με συνεχή προσπάθεια αλλαγής κοινωνικών αντιλήψεων, για να αποδώσουν ουσιαστικά αποτελέσματα.

Μόνο όταν τα δικαιώματα των γυναικών γίνουν ζωντανή πραγματικότητα, θα μπορέσει η οικονομία να αξιοποιήσει πλήρως το ανθρώπινο δυναμικό και να προοδεύσει βιώσιμα.

Πηγή: World Bank