Την 20η Φεβρουαρίου, η διεθνής κοινότητα τιμά την Παγκόσμια Ημέρα Κοινωνικής Δικαιοσύνης (World Day of Social Justice), μια ημέρα αφιερωμένη στην ενίσχυση της ισότητας, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων για όλους. Η πρωτοβουλία αυτή καθιερώθηκε από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών για να υπενθυμίζει ότι η κοινωνική δικαιοσύνη δεν είναι απλώς μια ηθική αρχή, αλλά θεμέλιο βιώσιμης ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής.

Αν και διανύουμε μια εποχή εντυπωσιακών τεχνολογικών εξελίξεων και ταχύτατων οικονομικών μετασχηματισμών, οι ανισότητες δυστυχώς εξακολουθούν να διαμορφώνουν την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων. Η φτώχεια, η περιορισμένη πρόσβαση στην εκπαίδευση και την υγεία, η επισφαλής εργασία και οι διακρίσεις λόγω φύλου, φυλής, θρησκείας ή κοινωνικής προέλευσης παραμένουν βαθιά ριζωμένες προκλήσεις.

Η Παγκόσμια Ημέρα Κοινωνικής Δικαιοσύνης υπογραμμίζει ότι η πρόοδος δεν μπορεί να μετριέται μόνο με οικονομικούς δείκτες. Μια κοινωνία θεωρείται πραγματικά ανεπτυγμένη όταν εξασφαλίζει ίσες ευκαιρίες, δίκαιη πρόσβαση σε πόρους και ενεργή συμμετοχή όλων στη δημόσια ζωή.

Ανανεωμένη Δέσμευση για Κοινωνική Ανάπτυξη και Κοινωνική Δικαιοσύνη

Το 2026, η Παγκόσμια Ημέρα Κοινωνικής Δικαιοσύνης τιμάται με κεντρικό θέμα “Ανανεωμένη Δέσμευση για Κοινωνική Ανάπτυξη και Κοινωνική Δικαιοσύνη”. Η φετινή θεματική αντικατοπτρίζει αφενός την αναγνώριση της προόδου που έχει επιτευχθεί – ιδίως στη μείωση της φτώχειας, στη διεύρυνση της πρόσβασης στην εκπαίδευση και στην ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας – και αφετέρου την παραδοχή ότι σημαντικές προκλήσεις παραμένουν.

Η φετινή επέτειος τιμάται σε μια κρίσιμη συγκυρία, μετά τη Δεύτερη Παγκόσμια Σύνοδο Κορυφής για την Κοινωνική Ανάπτυξη και την υιοθέτηση της Πολιτικής Διακήρυξης της Ντόχα, όπου επαναβεβαιώθηκαν οι δεσμεύσεις της Διακήρυξης της Κοπεγχάγης του 1995. Τα κράτη-μέλη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών υπογράμμισαν ότι η εξάλειψη της φτώχειας, η πλήρης και παραγωγική απασχόληση με αξιοπρεπή εργασία για όλους και η κοινωνική ένταξη αποτελούν τους αλληλένδετους πυλώνες της κοινωνικής ανάπτυξης.

Παράλληλα,  η Διακήρυξη της Ντόχα καλεί σε επείγουσα δράση για το κλίμα στο πλαίσιο της Σύμβασης – Πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή και της Συμφωνίας του Παρισιού, επαναβεβαιώνοντας τις Αρχές του Ρίο, συμπεριλαμβανομένης της αρχής των κοινών αλλά διαφοροποιημένων ευθυνών.

Γιατί η κοινωνική δικαιοσύνη παραμένει καίριο ζήτημα

Παρά τη σημαντική αύξηση του παγκόσμιου πλούτου τις τελευταίες δεκαετίες, οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες εξακολουθούν να παραμένουν έντονες:

• Περίπου 800 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν ακόμη με λιγότερα από 3 δολάρια την ημέρα.

• Το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού συγκεντρώνει περίπου το 20% του συνολικού εισοδήματος και το 38% του πλούτου, αποτυπώνοντας έντονες ανισότητες στη διανομή των πόρων.

• Η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας παραμένει χαμηλότερη σε σχέση με εκείνη των ανδρών, με το σχετικό χάσμα να έχει μειωθεί ελάχιστα από το 2005, ενώ η πλήρης εξάλειψη του μισθολογικού χάσματος παραμένει μακρινός στόχος.

• Η άτυπη εργασία εξακολουθεί να αφορά περίπου το 58% του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού, με περιορισμένη πρόοδο τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

• Η κοινωνική εμπιστοσύνη και η αίσθηση δίκαιης μεταχείρισης στον χώρο εργασίας παραμένουν χαμηλές, ακόμη και σε χώρες με ανεπτυγμένα νομικά πλαίσια προστασίας.

Τα δεδομένα αυτά αναδεικνύουν ότι η κοινωνική και εργασιακή δικαιοσύνη δεν εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο για όλους. Παράγοντες όπως το φύλο, το εισόδημα και το μορφωτικό επίπεδο συνεχίζουν να καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τις ευκαιρίες και την ποιότητα ζωής, καθιστώντας την κοινωνική δικαιοσύνη διαρκές ζητούμενο στον 21ο αιώνα.

Κρίσιμες εξελίξεις στην παγκόσμια απασχόληση

Τα τελευταία δεδομένα – ως αυτά έχουν καταγραφεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εργασίας – αποτυπώνουν μια σύνθετη εικόνα για την παγκόσμια αγορά εργασίας:

• Το παγκόσμιο ποσοστό ανεργίας εκτιμάται ότι θα διατηρηθεί στο 4,9% το 2026, ποσοστό που αντιστοιχεί σε περίπου 186 εκατομμύρια ανέργους παγκοσμίως. Ωστόσο, η φαινομενική αυτή σταθερότητα δεν αντανακλά απαραίτητα τη διαθεσιμότητα ποιοτικών και αξιοπρεπών θέσεων εργασίας.

• Παρά τη μείωση της ανεργίας σε ορισμένες περιοχές, μεγάλος αριθμός εργαζομένων εξακολουθεί να απασχολείται σε θέσεις με χαμηλές αποδοχές, περιορισμένη κοινωνική προστασία και ασταθείς συνθήκες εργασίας.

• Ιδιαίτερη πρόκληση αντιμετωπίζουν οι νέοι, καθώς η ταχεία εξάπλωση της Τεχνητής Νοημοσύνης και της αυτοματοποίησης μετασχηματίζει τα εργασιακά πρότυπα. Αν και δημιουργούνται νέες ευκαιρίες, δεν διασφαλίζεται πάντοτε ότι αυτές συνοδεύονται από αξιοπρεπείς όρους απασχόλησης και ίσες προοπτικές ένταξης στην αγορά εργασίας.

Η εικόνα αυτή υπογραμμίζει ότι η ποσοτική σταθερότητα δεν αρκεί· το ζητούμενο παραμένει η ποιότητα, η ασφάλεια και η δικαιοσύνη στην εργασία.

Ευρωπαϊκή Ένωση: Φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός το 2024

Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat αποτυπώνουν μια ανησυχητική εικόνα για την κοινωνική συνοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το 2024, περίπου 93,3 εκατομμύρια άνθρωποι – ήτοι το 21% του πληθυσμού της ΕΕ – βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.

Ο συγκεκριμένος δείκτης προκύπτει από τον συνδυασμό τριών παραγόντων:

• κίνδυνος φτώχειας (εισόδημα κάτω από το 60% του εθνικού διάμεσου)
• σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση
• πολύ χαμηλή εργασιακή ένταση στα νοικοκυριά

Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα στοιχεία για τα παιδιά. Το 2024, περίπου 19,5 εκατομμύρια παιδιά στην ΕΕ – σχεδόν ένα στα τέσσερα – αντιμετώπιζαν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, με οριακή μόνο βελτίωση σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

Αντίστοιχα, οι νέοι ηλικίας 15–29 ετών εμφανίζουν ακόμη μεγαλύτερη ευαλωτότητα. Το 2024, το 24,1% των νέων στην ΕΕ βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, ποσοστό υψηλότερο από εκείνο του γενικού πληθυσμού (21%). Παράλληλα, το 5,8% των νέων αντιμετώπιζε σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση.

Τα δεδομένα αυτά καταδεικνύουν ότι η κοινωνική δικαιοσύνη στην Ευρώπη παραμένει ανοιχτό στοίχημα, με ιδιαίτερη έμφαση στις νεότερες γενιές και στα πιο ευάλωτα κοινωνικά στρώματα.

Οι θεμελιώδεις άξονες της κοινωνικής δικαιοσύνης

Η κοινωνική δικαιοσύνη υπερβαίνει τη στενή έννοια της εισοδηματικής αναδιανομής και αγγίζει το σύνολο των όρων που διαμορφώνουν μια δίκαιη και συνεκτική κοινωνία.

Στον πυρήνα της περιλαμβάνει:

• Διασφάλιση αξιοπρεπών και ποιοτικών θέσεων εργασίας
• Ίση πρόσβαση στην εκπαίδευση και στη δια βίου μάθηση
• Καθολικά και αποτελεσματικά συστήματα κοινωνικής προστασίας
• Ενεργή καταπολέμηση κάθε μορφής διάκρισης
• Ενεργή συμμετοχή στην πολιτική, οικονομική και κοινωνική ζωή
• Προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου

Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών συνδέει άμεσα την κοινωνική δικαιοσύνη με την υλοποίηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs), ιδίως εκείνων που αφορούν την εξάλειψη της φτώχειας, την αξιοπρεπή εργασία και τη μείωση των ανισοτήτων.

Το μεγάλο στοίχημα της επόμενης δεκαετίας

Η Παγκόσμια Ημέρα Κοινωνικής Δικαιοσύνης δεν αποτελεί απλά μια συμβολική αναφορά. Είναι μια σαφής υπενθύμιση ευθύνης και δράσης σε κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και πολίτες, καλώντας τους να επανεξετάσουν τις πολιτικές και τις πρακτικές τους.

Οι εμπλεκόμενοι οφείλουν να εργαστούν και να συνεργαστούν για:

• Ανάπτυξη στοχευμένων πολιτικών που περιορίζουν τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες
• Δημιουργία ενός μοντέλου ανάπτυξης που διαχέει τα οφέλη του σε ολόκληρη την κοινωνία
• Επίτευξη μιας δίκαιης και ισόρροπης μετάβασης προς την πράσινη και την ψηφιακή οικονομία

Η κοινωνική δικαιοσύνη δεν είναι περιφερειακό ζήτημα πολιτικής· είναι θεμέλιο της δημοκρατικής σταθερότητας και βασική προϋπόθεση βιώσιμης προόδου. Σε μια εποχή διαρκών και ταχύτατων τεχνολογικών, περιβαλλοντικών και γεωπολιτικών αλλαγών, η διασφάλιση ότι “κανείς δεν μένει πίσω” δεν αποτελεί μόνο ηθική δέσμευση, αλλά στρατηγική αναγκαιότητα για μακροπρόθεσμη ευημερία.

Το άρθρο βασίστηκε σε τεκμήρια από: International Labour Organization, United Nations, European Commision, Eurostat,