Η Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου (World Cancer Day), που τιμάται κάθε χρόνο στις 4 Φεβρουαρίου, αποτελεί μια παγκόσμια πρωτοβουλία με στόχο την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση γύρω από τον καρκίνο, τη μείωση των παραγόντων κινδύνου, καθώς και την ενίσχυση της πρόληψης και της ισότιμης πρόσβασης σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας σε όλο τον κόσμο.

Για την τριετία 2025–2027, η εκστρατεία υλοποιείται υπό το σύνθημα “United by Unique” (Ενωμένοι μέσα στη μοναδικότητα), αναδεικνύοντας τη σημασία της ανθρωποκεντρικής φροντίδας. Η προσέγγιση αυτή δίνει έμφαση στον άνθρωπο πίσω από τη διάγνωση, λαμβάνοντας υπόψη τη μοναδικότητα, τις προσωπικές ανάγκες, τις εμπειρίες και τις αξίες κάθε ατόμου.

Διεθνής εικόνα: έκταση της νόσου και παράγοντες κινδύνου

Ο καρκίνος εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις βασικές αιτίες θανάτου παγκοσμίως, με τα περιστατικά να αυξάνονται λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, των περιβαλλοντικών παραγόντων και των ανισοτήτων στην πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη. Πρόσφατες εκτιμήσεις δείχνουν ότι καταγράφονται διεθνώς περίπου 20 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις καρκίνου και πάνω από 10 εκατομμύρια θάνατοι, ενώ ο αριθμός αυτός αναμένεται να αυξηθεί αισθητά τις επόμενες δεκαετίες.

Νέα μελέτη της Διεθνούς Υπηρεσίας Έρευνας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας αναδεικνύει ότι έως και το 37% των νέων περιπτώσεων καρκίνου παγκοσμίως μπορούσε να είχε αποφευχθεί, εξετάζοντας γνωστούς τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου. Τούτο οδηγεί στην διαπίστωση ότι περίπου 7,1 εκατομμύρια από τα νέα περιστατικά καρκίνου που καταγράφηκαν το 2022 συνδέονται με αίτια που μπορούν να προληφθούν.

Η μελέτη – καλύπτει δεδομένα από 185 χώρες και 36 διαφορετικούς τύπους καρκίνου – εξετάζει 30 παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, ο υψηλός δείκτης σωματικής μάζας, η σωματική αδράνεια, η ρύπανση του αέρα και η υπεριώδης ακτινοβολία. Παράλληλα  για πρώτη φορά ενσωματώνονται στην μελέτη και εννέα τύποι λοιμώξεων που συνδέονται με την εμφάνιση καρκίνου.

Τα ποσοστά των καρκίνων που θα μπορούσαν να είχαν προληφθεί παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις. Στους άνδρες, εκτιμάται ότι περίπου το 45% των νέων περιστατικών καρκίνου θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί, ενώ στις γυναίκες το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται σε περίπου 30%. Παράλληλα, το φορτίο των αποτρεπόμενων καρκίνων διαφέρει αισθητά από περιοχή σε περιοχή, αντανακλώντας διαφοροποιήσεις στην έκθεση σε περιβαλλοντικούς, συμπεριφορικούς και λοιμώδεις παράγοντες, καθώς και στις πολιτικές και τα μέτρα πρόληψης που εφαρμόζονται σε εθνικό επίπεδο.

Τα δεδομένα για την επάρατο νόσο στην ευρωπαική ήπειρο

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Πληροφοριακού Συστήματος για τον Καρκίνο, το 2024 εκτιμάται ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση καταγράφηκαν περίπου 2,7 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις καρκίνου, ενώ η θνησιμότητα παρουσίασε μείωση κατά 2% σε σύγκριση με το 2022.  Η νόσος εμφανίζεται συχνότερα στους άνδρες, οι οποίοι αντιστοιχούν στο 54% των νέων διαγνώσεων και στο 56% των θανάτων από καρκίνο.

Ο καρκίνος του μαστού εξακολουθεί να αποτελεί την πιο συχνή μορφή καρκίνου (29%) για τις γυναίκες, με περίπου 360.000 να διαγιγνώσκονται το 2024. Ακολουθούν, σε διάγνωση, ο καρκίνος του παχέος εντέρου, του πνεύμονα, του ενδομητρίου και το μελάνωμα. Στους άνδρες, αντίστοιχα, η πιο συχνή διάγνωση αφορά τον καρκίνο του προστάτη (22,3%), ενώ ακολουθούν οι διαγνώσεις για τον καρκίνο του πνεύμονα, του παχέος εντέρου, της ουροδόχου κύστης και των νεφρών.

Ως προς την θνησιμότητα, οι κυριότερες αιτίες θανάτου από καρκίνο – τόσο για τις γυναίκες όσο και για τους άνδρες – είναι ο καρκίνος του πνεύμονα (19,7%), ο καρκίνος του παχέος εντέρου (12,2%), ο καρκίνος του παγκρέατος (7,5%) και ο καρκίνος του μαστού (7,3%).

Η σημασία της πρόληψης και της έγκαιρης διάγνωσης

Ένα από τα βασικά μηνύματα της Παγκόσμιας Ημέρας κατά του Καρκίνου είναι ότι η πρόληψη σώζει ζωές. Έρευνες δείχνουν ότι έως και το ένα τρίτο των περιστατικών καρκίνου μπορεί να προληφθεί με απλές αλλά ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως:

• αποφυγή του καπνίσματος και του παθητικού καπνίσματος

• ισορροπημένη διατροφή και σωματική άσκηση

• περιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ

• προστασία από την υπερβολική έκθεση στον ήλιο

• εμβολιασμός κατά ιών που σχετίζονται με καρκίνο, όπως ο HPV

Παράλληλα, ο τακτικός προληπτικός έλεγχος (μαστογραφία, τεστ Παπανικολάου, κολονοσκόπηση κ.ά.) επιτρέπει τη διάγνωση σε πρώιμο στάδιο, όταν οι πιθανότητες ίασης είναι σημαντικά υψηλότερες.

Την ίδια στιγμή τεχνολογικές εξελίξεις και νέα δεδομένα στην ογκολογία συμβάλλουν στην καλύτερη αντιμετώπιση πολλών μορφών καρκίνου, βελτιώνοντας τα ποσοστά επιβίωσης και την ποιότητα ζωής των ασθενών.

Ο άνθρωπος στο επίκεντρο της φροντίδας

Ο φετινός εορτασμός της Παγκόσμιας Ημέρας κατά του Καρκίνου 2026 υπογραμμίζει και την ανάγκη για μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση στη φροντίδα. Η επάρατος νόσος δεν επηρεάζει μόνο το σώμα, αλλά και την ψυχική υγεία, την οικογένεια, την εργασία και την κοινωνική ζωή του ασθενούς. Προς τούτο η ψυχολογική υποστήριξη, η σωστή ενημέρωση, η καταπολέμηση του κοινωνικού στίγματος και η στήριξη των φροντιστών αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ολιστικής αντιμετώπισης της νόσου.

Η εκστρατεία “United by Unique” αναδεικνύει ότι:

• κάθε εμπειρία με τον καρκίνο είναι μοναδική, με διαφορετικές διαδρομές, προκλήσεις, συναισθήματα και ανάγκες από τον ίδιο τον ασθενή έως τους φροντιστές και τις οικογένειες του

• η φροντίδα πρέπει να είναι ανθρώπινη, ολιστική και συμπονετική, όχι απλώς ιατρική αντιμετώπιση μιας νόσου

• η αλλαγή προς ένα σύστημα υγειονομικής περίθαλψης που ενσωματώνει τις απόψεις και ανάγκες των ίδιων των ανθρώπων είναι απαραίτητη για καλύτερα αποτελέσματα και πιο δίκαιη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας

Οι προσπάθειες πρέπει να σχεδιάζονται συλλογικά αλλά να εφαρμόζονται τοπικά, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες και συνθήκες κάθε πληθυσμού.

Ένα μήνυμα ελπίδας και ευθύνης

Η Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου 2026 δεν είναι απλώς μια ημέρα ευαισθητοποίησης. Είναι μια πρόσκληση για δράση, ενημέρωση και αλληλεγγύη.

Με γνώση, πρόληψη και ισότιμη πρόσβαση στη φροντίδα, ο καρκίνος μπορεί να αντιμετωπιστεί πιο αποτελεσματικά, προσφέροντας ελπίδα και ποιότητα ζωής σε εκατομμύρια ανθρώπους.

Ο φετινός εορτασμός δίδει το έναυσμα για συλλογική προσπάθεια και ανάληψη δράσης από κυβερνήσεις, επαγγελματίες υγείας, οργανώσεων και πολίτες για την αντιμετώπιση της νόσου και την στήριξη των ευάλωτων ομάδων. Όχι μόνο σήμερα αλλά κάθε μέρα του χρόνου.

Το άρθρο βασίζεται σε τεκμήρια από: World Health Organization, European Cancer Information System, American Association for Cancer, World Cancer Day -United by Unique.