Η 3η Δεκεμβρίου καθιερώθηκε από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών ως η Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία. Μια ημέρα που δεν είναι απλώς μια «γιορτή», αλλά μια κρίσιμη στιγμή για άσκηση κοινωνικού ελέγχου, λογοδοσίας και επαναβεβαίωσης της δέσμευσης υπέρ των δικαιωμάτων, της αξιοπρέπειας και της ευημερίας των 1,3 δισεκατομμυρίων ατόμων με αναπηρία παγκοσμίως.

Για το 2025, το θέμα της Παγκόσμιας Ημέρας είναι «Fostering disability–inclusive societies for advancing social progress», μια πρόσκληση για δράση, αναγνώριση και ουσιαστική αλλαγή. Η πλήρης συμμετοχή και η ηγεσία των ΑμεΑ σε όλες τις πτυχές της ζωής – πολιτικής, κοινωνικής, οικονομικής και πολιτιστικής – δεν είναι απλώς ένα ζήτημα δικαιοσύνης, αλλά απαραίτητη προϋπόθεση για την επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης για όλους.

Η φετινή θεματική βασίζεται στις αποφάσεις ηγετών που συμμετείχαν στη Δεύτερη Παγκόσμια Διάσκεψη για την Κοινωνική Ανάπτυξη, που επαναβεβαίωσαν ότι α) καμία κοινωνική πρόοδος δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς προσβασιμότητα και ισότητα, β) η ανάπτυξη πρέπει να αφορά όλους, γ) η συμπερίληψη των ατόμων με αναπηρία αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για την επίτευξη ενός δικαιότερου, βιώσιμου και ευημερούντος κόσμου.

Οι πραγματικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία

Παρά τις διεθνείς δεσμεύσεις και τις νομοθετικές πρωτοβουλίες των τελευταίων δεκαετιών, τα άτομα με αναπηρία συνεχίζουν να βιώνουν ανισότητες σε όλους τους τομείς της ζωής:

• Υψηλότερα ποσοστά φτώχειας

Άτομα με αναπηρία και οι οικογένειές τους είναι πιο πιθανό να ζουν σε συνθήκες φτώχειας, εξαιτίας των περιορισμένων επαγγελματικών ευκαιριών και του αυξημένου κόστους ζωής που συνδέεται με την αναπηρία.

• Διακρίσεις στην εργασία και μειωμένες αμοιβές

Οι εργαζόμενοι με αναπηρία συχνά λαμβάνουν χαμηλότερους μισθούς, ενώ είναι υπερ-εκπροσωπημένοι στην άτυπη αγορά εργασίας, όπου η προστασία των δικαιωμάτων είναι ελλιπής.

• Ανεπαρκή και άνισα συστήματα κοινωνικής προστασίας

Τα κοινωνικά επιδόματα και οι υπηρεσίες υποστήριξης, σε πολλές χώρες, δεν καλύπτουν τις επιπλέον οικονομικές ανάγκες που συνδέονται με την αναπηρία. Επιπλέον, όσοι εργάζονται στην άτυπη οικονομία συχνά αποκλείονται πλήρως από αυτά τα συστήματα.

• Παραβίαση της αξιοπρέπειας και της αυτονομίας

Πολλά άτομα με αναπηρία εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν περιορισμούς στην αυτονομία τους, με συστήματα φροντίδας που δεν σέβονται πάντα την αξιοπρέπεια, τον προσωπικό έλεγχο ή το δικαίωμα λήψης αποφάσεων.

Τα τρία θεμέλια της κοινωνικής ανάπτυξης

Το μήνυμα του ΟΗΕ για το 2025 υπενθυμίζει ότι η κοινωνική ανάπτυξη βασίζεται σε τρεις άξονες, οι οποίοι είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι μεταξύ τους:

• Εξάλειψη της φτώχειας

• Προώθηση πλήρους και αξιοπρεπούς εργασίας για όλους

• Κοινωνική ένταξη και συμμετοχή

Η ατζέντα των Ηνωμένων Εθνών καλεί τα κράτη να αναγνωρίσουν ότι η συμπερίληψη των ατόμων με αναπηρία δεν είναι απλώς φιλανθρωπία, αλλά ένας καταλυτικός παράγοντας για την επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs).

Στρατηγικές Δράσεις για ένα Συμπεριληπτικό Μέλλον

Ο ΟΗΕ και παγκόσμιοι οργανισμοί όπως ο ΠΟΥ (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας) απευθύνουν κάλεσμα για εντατικοποίηση των συλλογικών προσπαθειών για:

• Εξάλειψη Εμποδίων: Άρση των φυσικών, τεχνολογικών και συμπεριφορικών εμποδίων που εμποδίζουν την πρόσβαση σε υποδομές, μεταφορές και ψηφιακές πληροφορίες.

• Πρόσβαση στην Υγεία: Διασφάλιση ότι τα ΑμεΑ μπορούν να ασκήσουν το δικαίωμά τους στην υγεία και να έχουν πρόσβαση σε προσιτές και ολοκληρωμένες υπηρεσίες.

• Συμπεριληπτική Εκπαίδευση & Απασχόληση: Δημιουργία περιβαλλόντων εργασίας και μάθησης που αναγνωρίζουν και αξιοποιούν το ταλέντο και την ποικιλομορφία των ατόμων με αναπηρία.

Η Ευρώπη κάνει βήματα μπροστά με υιοθέτηση πολιτικών

Η Ευρωπαϊκή Ένωση τα τελευταία χρόνια ενισχύει το νομοθετικό πλαίσιο για:

• καθολική προσβασιμότητα

• ίσα εργασιακά δικαιώματα

• ψηφιακή ένταξη

• υποστήριξη της ανεξάρτητης διαβίωσης

Η Στρατηγική για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες 2021–2030 επιδιώκει μια «Ευρώπη χωρίς εμπόδια», ωστόσο η εφαρμογή σε εθνικό επίπεδο παρουσιάζει σημαντικές διαφοροποιήσεις.

Το μήνυμα της ημέρας: Η αναπηρία δεν είναι περιορισμός, τα εμπόδια είναι κοινωνικά

Ο ΟΗΕ υπογραμμίζει ότι η αναπηρία δεν ορίζει τη δυνατότητα, αλλά το περιβάλλον είναι αυτό που συχνά δημιουργεί περιορισμούς.

Γι’ αυτό, η κοινωνία οφείλει να:

• εξαλείψει τα εμπόδια – φυσικά, κοινωνικά, ψηφιακά

• στηρίξει την αυτοδιάθεση και την ανεξάρτητη διαβίωση

• ενισχύσει τις πολιτικές κατά των διακρίσεων

• καλλιεργήσει κουλτούρα σεβασμού και συμπερίληψης

Η Παγκόσμια Ημέρα αποτελεί μια υπενθύμιση ότι η αλλαγή έρχεται μέσα από τη δέσμευση και την πρωτοβουλία των πολιτών.

Ζητούμενο είναι να αντικατασταθεί ο επιφανειακός θαυμασμός με τον αυθεντικό σεβασμό, επιτρέποντας στα άτομα με αναπηρία να διαμορφώσουν τα δικά τους αφηγήματα και να πρωτοστατήσουν στις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους.

Πηγή: United Nations