Η απόφαση της κυβέρνησης να μεταφέρει την ευθύνη για την προστασία, συντήρηση και καθαριότητα του Μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτη στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας (ΥΠΕΘΑ), με τα μέτρα τάξης να παραμένουν στην Ελληνική Αστυνομία (ΕΛ.ΑΣ.), προκάλεσε έντονη πολιτική αντιπαράθεση και ποικίλες αντιδράσεις.

Σύμφωνα με τον Πρωθυπουργό στόχος της κυβέρνησης είναι η αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων για τη διασφάλιση του σεβασμού και της λειτουργίας του Μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτη, αποτρέποντας παρεμβάσεις και εκδηλώσεις που δεν σχετίζονται με την ιερότητά του. Ο κ. Μητσοτάκης δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «Το μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη δεν μπορεί να γίνεται πεδίο εκδηλώσεων άσχετων με την αποστολή του».

Θετικά Σημεία της Απόφασης

Η κυβέρνηση, δια στόματος του πρωθυπουργού και άλλων στελεχών αιτιολόγησε την απόφασή της παραθέτοντας τα επιχειρήματά της υπό το πρίσμα  των ακόλουθων βασικών αξόνων:

• Διασφάλιση της Ιερότητας και του Ιστορικού Χαρακτήρα

– Το κύριο επιχείρημα είναι ότι το μνημείο δημιουργήθηκε για να τιμά τους πεσόντες της πατρίδας και πρέπει να διατηρήσει τον χαρακτήρα του χώρου απόλυτου σεβασμού και ιστορικής μνήμης.

– Η ανάθεση στο Υπουργείο Άμυνας, στο οποίο υπάγεται και η Προεδρική Φρουρά, θεωρείται ότι κατοχυρώνει θεσμικά τον ρόλο του ως μνημείο απόλυτης προστασίας.

• Άρση Συναρμοδιοτήτων

Μέχρι πρότινος υπήρχαν πολλαπλές αρμοδιότητες (Βουλή, Προεδρική Φρουρά, Υπ. Πολιτισμού, Δήμος, ΕΛ.ΑΣ.), οι οποίες συχνά οδηγούσαν σε αδράνεια ή κενό αποφάσεων σε θέματα προστασίας και συντήρησης.

 Η συγκέντρωση των αρμοδιοτήτων σε έναν φορέα αναμένεται να επιλύσει αυτό το πρόβλημα.

• Οριοθέτηση Χώρου και Λειτουργίας

Στόχος είναι η αποτροπή της μετατροπής του μνημείου σε χώρο εκδηλώσεων διαμαρτυρίας «άσχετων με την αποστολή του», διαχωρίζοντάς το σαφώς από τον χώρο δημόσιων συγκεντρώσεων.

Οι Αντιδράσεις της Αντιπολίτευσης

Στον απότοκο της ανακοίνωσης του Πρωθυπουργού τα κόμματα της αντιπολίτευσης άσκησαν σκληρή κριτική, κατηγορώντας την κυβέρνηση για αυταρχισμό και εργαλειοποίηση του μνημείου.

ΣΥΡΙΖΑ και ΚΚΕ έκαναν λόγο για «αυταρχισμό» και «μνημείο κυνισμού», χαρακτηρίζοντας την απόφαση ως «ρεβάνς» μετά την εξέλιξη της υπόθεσης Ρούτσι και ως προσπάθεια «καταστολής» της λαϊκής διαμαρτυρίας. Ο ΣΥΡΙΖΑ χαρακτήρισε «απαράδεκτη» την εμπλοκή του Στρατού πάνω από την πλατεία Συντάγματος, ενώ το ΚΚΕ υπογράμμισε ότι το πραγματικό πρόβλημα της κυβέρνησης είναι η λαϊκή διαμαρτυρία και όχι η διαφύλαξη του μνημείου.

Το ΠΑΣΟΚ χαρακτήρισε τον Πρωθυπουργό «βαριά εκτεθειμένο» για τη στάση της κυβέρνησης στην υπόθεση Ρούτσι και την προσπάθεια στοχοποίησης των γονέων. Στελέχη του κόμματος διερωτήθηκαν τι σημαίνει η μεταφορά της «προστασίας» στο ΥΠΕΘΑ και ποιες προεκτάσεις έχει.

Εκπρόσωποι της αντιπολίτευσης υποστήριξαν, πρόσθετα, ότι ο χώρος του μνημείου και η Πλατεία Συντάγματος είναι χώρος «του λαού» και τόπος όπου ο ελληνικός λαός κέρδισε το Σύνταγμα, συνεπώς δεν μπορεί να αποκλειστεί από τη λαϊκή διαμαρτυρία.

Προβληματισμοί που «ανοίγουν» τον διάλογο

Η απόφαση της κυβέρνησης για το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη «καλλιέργησε» τ ο πεδίο όχι μόνο για δριμεία κριτική από την πλευρά της αντιπολίτευσης αλλά και για ανάπτυξη θέσεων και προβληματισμών.

Τα κυριότερα θέματα προς συζήτηση είναι:

1. Η Σχέση Πολιτικής και Στρατιωτικής Αρμοδιότητας

• Ο Ρόλος των Ενόπλων Δυνάμεων στην Εσωτερική Τάξη: Η ανάθεση αρμοδιοτήτων, ακόμη και μόνο για την «προστασία» ενός μνημείου, σε στρατιωτικό φορέα σε κεντρικό σημείο της πρωτεύουσας, εγείρει ερωτήματα για τη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων του ΥΠΕΘΑ σε θέματα που παραδοσιακά ανήκουν στο Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη (ΕΛ.ΑΣ.)
• Η «Γκρίζα Ζώνη» της Προστασίας: Πώς διαχωρίζεται στην πράξη η προστασία του μνημείου από τα μέτρα τάξης; Ποια θα είναι η αντίδραση της Προεδρικής Φρουράς ή του ΥΠΕΘΑ σε περίπτωση διαμαρτυρίας ή «προσβολής» του μνημείου;

2. Το Δικαίωμα της Συνάθροισης και η Ελευθερία της Διαμαρτυρίας

• Ο Περιορισμός της Διαμαρτυρίας σε Συμβολικούς Χώρους: Η απόφαση, παρότι δεν απαγορεύει τις διαδηλώσεις στην Πλατεία Συντάγματος συνολικά, θέτει το ίδιο το μνημείο ως χώρο «απόλυτης προστασίας και σεβασμού», αποκλείοντας τη δυνατότητα άσκησης διαμαρτυρίας εκεί.
• Η «Εργαλειοποίηση» του Μνημείου: Η αντιπολίτευση υποστηρίζει ότι η  κυβέρνηση «εργαλειοποιεί» τον ιερό χαρακτήρα του μνημείου με στόχο τον περιορισμό και την καταστολή των κινητοποιήσεων. Στο πλαίσιο αυτό προκύπτει το ερώτημα αν η προστασία της «ιερότητας» υπερτερεί του συνταγματικά κατοχυρωμένου δικαιώματος του συνέρχεσθαι.

3. Ο Συμβολισμός του Μνημείου και η Ιστορική Μνήμη

• Ο Χαρακτήρας του Αγνώστου Στρατιώτη: Τι ακριβώς τιμά ο Άγνωστος Στρατιώτης, μόνο τη θυσία για την πατρίδα ή και τους αγώνες για τη δημοκρατία και τη δικαιοσύνη, που συχνά εκφράστηκαν σε αυτόν τον χώρο; Υπάρχει διαφωνία για το αν η διαμαρτυρία προσβάλλει ή συνδέει τη μνήμη με τη ζωή και τον συνεχή αγώνα για ένα καλύτερο αύριο.
• Διατήρηση του Δημόσιου και Ανοιχτού Χώρου: Το μνημείο είναι ένας χώρος ανοιχτός σε όλους τους Έλληνες και τους επισκέπτες. Τίθεται το θέμα της πρόσβασης και του κατά πόσο η αυστηροποίηση της φύλαξης και η ανάληψη της ευθύνης από στρατιωτικό φορέα μπορεί να οδηγήσει σε απομάκρυνση των πολιτών από τον χώρο και αλλοίωση του δημόσιου χαρακτήρα του.

4. Διαδικαστικά και Πολιτικά Κίνητρα

• Η Χρονική Συγκυρία: Η απόφαση ελήφθη και ανακοινώθηκε αμέσως μετά το τέλος της απεργίας πείνας του Πάνου Ρούτσι, γεγονός που την καθιστά «σωστή σκέψη σε λάθος στιγμή» κατά ορισμένους ή απλώς μια «βεβιασμένη απόρροια» και πολιτική «ρεβάνς στον αυταρχισμό» κατά άλλους.
• Πολιτική Σκόπιμότητα: Γίνεται συζήτηση για το αν η απόφαση εξυπηρετεί πολιτικές σκοπιμότητες εντός της Νέας Δημοκρατίας ή αποσκοπεί στον «θωράκισμα» της κυβέρνησης έναντι δυσαρεστημένων ψηφοφόρων που ζητούν σκληρή στάση σε θέματα τάξης και συμβολισμών

Εν κατακλείδι, η στοχεύει ορθά στην αναβάθμιση της προστασίας και την αποκατάσταση του συμβολισμού του μνημείου, ωστόσο την ίδια στιγμή πυροδοτεί αντιδράσεις για την ενδεχόμενη στρατιωτικοποίηση και τους περιορισμούς στη λαϊκή διαμαρτυρία, ως αυτά τίθενται ως επιχειρήματα από τις αντίθετες «φωνές».