Παρά τις ραγδαίες επιστημονικές εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών, η γυναικεία υγεία εξακολουθεί το 2025 να αναδεικνύεται ένα υποχρηματοδοτούμενο και συχνά υποεκπροσωπούμενο πεδίο στα συστήματα υγείας παγκοσμίως.

Αν και η γυναικεία υγεία έχει τεθεί στο επίκεντρο ενός παγκόσμιου δημόσιου διαλόγου, νεότερα στοιχεία και εκθέσεις παρουσιάζουν μια ανησυχητική πραγματικότητα. Επιβεβαιώνουν την ύπαρξη ενός σημαντικού «χάσματος υγείας» (health gap), το οποίο εξακολουθεί να επηρεάζει εκατομμύρια γυναίκες στην Ευρώπη και σε παγκόσμιο επίπεδο.

Το χάσμα αυτό αποτυπώνεται τόσο στην περιορισμένη εκπροσώπηση των γυναικών στην ιατρική έρευνα όσο και στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, με άμεσες συνέπειες στη διάγνωση και στην ποιότητα της φροντίδας.

Το Χάσμα στην Έρευνα: Μόνο το 7% της Χρηματοδότησης

Η ιατρική έρευνα, που ιστορικά βασιζόταν στο ανδρικό πρότυπο, εξακολουθεί να εμφανίζει κενά ως προς την υγεία των γυναικών, με αποτέλεσμα πολλές ασθένειες που επηρεάζουν αποκλειστικά ή κυρίως εκείνες να παραμένουν στο σκοτάδι.

• Υποχρηματοδότηση: Μόλις το 7% της παγκόσμιας χρηματοδότησης για βιοϊατρική έρευνα κατευθύνεται σε παθήσεις που αφορούν αποκλειστικά τις γυναίκες

• Καθυστερημένη Διάγνωση: Οι γυναίκες διαγιγνώσκονται με καρκίνο κατά μέσο όρο 2,5 χρόνια αργότερα από τους άνδρες, ενώ για μεταβολικές νόσους όπως ο διαβήτης, η καθυστέρηση φτάνει τα 4,5 χρόνια

Μια νέα διεθνής ιδιωτική πρωτοβουλία αναμένεται να προσφέρει σημαντική ώθηση και να θέσει πρότυπα για την ενίσχυση της υγείας των γυναικών. Το Gates Foundation θα πραγματοποιήσει επένδυση ύψους 2,5 δις δολαρίων έως το 2030 για έρευνα και ανάπτυξη λύσεων για περιοχές που παραμένουν βαθιά υποεκπροσωπούμενες, επηρεάζοντας εκατοντάδες εκατομμύρια γυναίκες τόσο σε χώρες υψηλού όσο και χαμηλού εισοδήματος. Οι τομείς που θα μελετηθούν περιλαμβάνουν προεκλαμψία και διαβήτη κύησης, βαριά εμμηνορρυσία, ενδομητρίωση και εμμηνόπαυση.

Η επένδυση θα επικεντρωθεί σε πέντε βασικούς άξονες:

• Μαιευτική φροντίδα και εμβολιασμός κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης
• Υγεία και διατροφή της μητέρας
• Γυναικολογική και εμμηνορροϊκή υγεία
• Καινοτομία στα αντισυλληπτικά μέσα
• Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα

Η πρωτοβουλία στοχεύει να καλύψει κενά στην επιστημονική γνώση και στην παροχή φροντίδας, ενισχύοντας την υγεία και την ποιότητα ζωής των γυναικών παγκοσμίως.

Global Health Index– Βήματα πίσω στην Παγκόσμια Υγεία των Γυναικών

Εξαιρετικά ανησυχητικά είναι τα ευρήματα της έκθεσης Hologic Global Women’s Health Index – Year 4 Report, η οποία περιλαμβάνει δεδομένα από σχεδόν 146.000 συμμετέχοντες σε 142 χώρες. Όπως αποκαλύπτει η έκθεση, η κατάσταση της υγείας των γυναικών παραμένει σε κρίση και σε ορισμένες περιπτώσεις επιδεινώθηκε τα τελευταία χρόνια.

Κύριες διαπιστώσεις της έκθεσης:

• Μείωση στα προληπτικά τεστ για καρκίνο: Για πρώτη φορά από την έναρξη του δείκτη, η αναφορά για τεστ καρκίνου μειώθηκε, μόνο 10 % των γυναικών δήλωσε ότι υποβλήθηκε σε κάποιο τεστ καρκίνου τον τελευταίο χρόνο, ποσοστό που υποδηλώνει περίπου 60 εκατομμύρια λιγότερες εξετάσεις σε παγκόσμια κλίμακα σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη.

• Δυσκολίες στην κάλυψη βασικών αναγκών: Το 38 % των γυναικών ανέφερε ότι δεν μπορούσε να αγοράσει επαρκές φαγητό κατά το παρελθόν έτος, σημειώνοντας ένα από τα υψηλότερα επίπεδα ακραίας επισιτιστικής ανασφάλειας σε σχεδόν δύο δεκαετίες. Παράλληλα, το 32% δήλωσε ότι αντιμετώπισε δυσκολίες στην πρόσβαση σε κατάλληλη στέγαση.

• Υψηλά επίπεδα συναισθηματικού στρες και πόνου: Περισσότερες γυναίκες αναφέρουν ότι αισθάνονται θλίψη, άγχος και ανησυχία, με περίπου 1 δισεκατομμύριο γυναίκες να δηλώνουν ότι βίωσαν έντονο σωματικό πόνο ή προβλήματα υγείας που επηρεάζουν την καθημερινότητά τους, αριθμοί που παραμένουν υψηλοί σε σχέση με προηγούμενες χρονιές.

• Ασφάλεια και ικανοποίηση από υπηρεσίες υγείας: Ένα σημαντικό ποσοστό των γυναικών ανέφερε ότι αισθάνεται λιγότερο ασφαλής στον χώρο που ζει και λιγότερο ικανοποιημένη από την ποιότητα των διαθέσιμων υπηρεσιών υγείας, δείχνοντας ότι η εμπιστοσύνη στα συστήματα υγείας παραμένει περιορισμένη.

Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η παγκόσμια προσέγγιση στην υγεία των γυναικών δεν επαρκεί για να ανταποκριθεί στις ανάγκες τους, και ότι απαιτούνται συστηματικές, στοχευμένες πολιτικές, αύξηση των προληπτικών εξετάσεων, ενίσχυση των υπηρεσιών υγείας και αντιμετώπιση των δομικών ανισοτήτων που εμποδίζουν την πρόσβαση σε ποιοτική περίθαλψη.

ΠΟΥ: Το σύστημα υγείας δεν στηρίζει 1 στους 3 επιζώντες έμφυλης βίας στην Ευρώπη

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε πρόσφατα στην δημοσιότητα ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, τα συστήματα υγείας στην Ευρώπη δεν παρέχουν επαρκή φροντίδα σε σχεδόν έναν στους τρεις επιζώντες έμφυλης βίας, παρά το γεγονός ότι η βία κατά των γυναικών και κοριτσιών παραμένει εξαιρετικά διαδεδομένη.

Η έκθεση υπογραμμίζει ότι 1 στις 3 γυναίκες στην Ευρώπη θα υποστεί σωματική ή σεξουαλική βία τουλάχιστον μία φορά στη ζωή της. Ωστόσο, πολλές χώρες αδυνατούν να προσφέρουν βασικές και άμεσες υγειονομικές υπηρεσίες, όπως προβλέπεται από τις διεθνείς συστάσεις.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι μόνο:

• το 13% των χωρών παρέχει ασφαλείς υπηρεσίες άμβλωσης σε επιζώσες σεξουαλικής βίας

• το 32% διαθέτει επείγουσα αντισύλληψη

• το 32% προσφέρει προφύλαξη από τον HIV μετά από έκθεση

• το 38% διασφαλίζει βασική ψυχολογική αξιολόγηση

Η απουσία αυτών των υπηρεσιών μπορεί να έχει μακροχρόνιες επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική υγεία των επιζώντων, για αυτό ο ΠΟΥ καλεί τα κράτη να επεκτείνουν άμεσα τις βασικές υπηρεσίες υγείας, να καταργήσουν πρακτικές που παραβιάζουν την αυτονομία και τη συναίνεση και να επενδύσουν στην ουσιαστική εφαρμογή των υφιστάμενων πολιτικών.

Στην κατακλείδα της η έκθεση επισημαίνει ότι η έμφυλη βία αποτελεί ζήτημα δημόσιας υγείας και ότι η αποτυχία των συστημάτων υγείας να ανταποκριθούν επαρκώς διαιωνίζει τον κύκλο της βίας και της σιωπής.

Γυναικεία Υγεία στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Κενά, διακρίσεις & προτεραιότητες

Νέα μελέτη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου παρουσιάζει τα αποτελέσματα της δημόσιας διαβούλευσης που πραγματοποιήθηκε την άνοιξη του 2025 σχετικά με τη γυναικεία υγεία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με την οποία καταγράφονται σημαντικά κενά, διακρίσεις και προτεραιότητες πολιτικής που χρήζουν άμεσης προσοχής.

Η μελέτη καταγράφει σημαντικά ζητήματα που αφορούν την πρόσβαση και ποιότητα της υγειονομικής φροντίδας:

• Διακρίσεις και ανισότητες: Πολλές γυναίκες ανέφεραν ότι αντιμετωπίζουν διαφορετική και συχνά δυσμενέστερη αντιμετώπιση στις υπηρεσίες υγείας σε σύγκριση με τους άνδρες, με μεγαλύτερους χρόνους αναμονής και διαφορές στη διάγνωση και θεραπεία.

• Υψηλή βαθμολογία για συγκεκριμένα πεδία, χαμηλή για άλλα: Η φροντίδα που σχετίζεται με την εγκυμοσύνη βαθμολογήθηκε σχετικά θετικά, ενώ υπηρεσίες που αφορούν την πρόσβαση στη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία ή την αντιμετώπιση καταστάσεων όπως το (peri)εμμηνόπαυση έλαβαν πολύ χαμηλές αξιολογήσεις.

• Εμπειρίες της LGBTIQ κοινότητας: Η υγειονομική φροντίδα για άτομα της LGBTIQ κοινότητας, ειδικά όσον αφορά εξειδικευμένη γνώση και κατάρτιση παρόχων,  αξιολογήθηκε ιδιαίτερα χαμηλά.

Οι συμμετέχοντες στην διαβούλευση θεωρούν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να ενισχύσει:

• την πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας ειδικά για γυναίκες

• την ενσωμάτωση των παραμέτρων φύλου στη σχεδίαση και εφαρμογή πολιτικών υγείας

• την ενδυνάμωση της έρευνας για θεραπείες και παθολογίες που επηρεάζουν δυσανάλογα τις γυναίκες

• και την καθιέρωση στοχευμένης εκπαίδευσης και ενημέρωσης για επαγγελματίες και κοινό.

Το μήνυμα του 2025

Η ανάδειξη της γυναικείας υγείας ως προτεραιότητας δεν αφορά μόνο τις γυναίκες, αλλά την ποιότητα ζωής ολόκληρης της κοινωνίας. Η κάλυψη των κενών στην έρευνα, την πρόληψη και τη φροντίδα αποτελεί αναγκαίο βήμα προς ένα πιο δίκαιο και αποτελεσματικό σύστημα υγείας για όλους.

Υπογραμμίζεται δε ότι η επένδυση στη γυναικεία υγεία δεν είναι μόνο ζήτημα ισότητας, αλλά και οικονομικής ανθεκτικότητας. Η μείωση του χάσματος υγείας μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη συμμετοχή των γυναικών στην εργασία και σε δραστική μείωση των δαπανών υγείας μακροπρόθεσμα.

Πηγή: Hologic Global Women’s Health Index, World Health Organization, European Parliament, Gates Foundation