“Αν θέλεις να γράψεις για τον κόσμο, πρέπει να μπεις μέσα στον κόσμο”. Για την Nellie Bly αυτό δεν ήταν σύνθημα αλλά πράξη. Σε μια εποχή που οι γυναίκες στη δημοσιογραφία είχαν προκαθορισμένα όρια, εκείνη τα ξεπέρασε επιλέγοντας την έρευνα πεδίου, τις αποκαλύψεις και την αμφισβήτηση του κατεστημένου.

Γεννημένη το 1864 στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Elizabeth Cochran – όπως ήταν το πραγματικό της όνομα – έγινε γνωστή μέσα από τη δημοσιογραφία έρευνας (investigative journalism), πολύ πριν ο όρος καθιερωθεί. Το πιο εμβληματικό της έργο ήταν η μυστική εισαγωγή της σε ψυχιατρικό άσυλο της Νέας Υόρκης το 1887, όπου αποκάλυψε απάνθρωπες συνθήκες, κακομεταχείριση και θεσμική αδιαφορία.

Στις 25 Ιανουαρίου 1890 καταγράφει ένα ακόμα ιστορικό επίτευγμα. Ολοκληρώνει τον γύρο του κόσμου σε 72 ημέρες, αφήνοντας πίσω της το φανταστικό ρεκόρ του Ιουλίου Βερν. Μια πράξη που αμφισβήτησε ανοιχτά τα στερεότυπα του 19ου αιώνα αποδεικνύοντας ότι και οι γυναίκες μπορούν να επιτύχουν εξίσου – αλλά και καλύτερα – τα επιτεύγματα που θεωρούντο προνόμιο των ανδρών.

10 Ημέρες στο Ψυχιατρείο: Η γέννηση του Undercover Reporting

Το 1887, η Nellie Bly, σε ηλικία μόλις 23 ετών, θα αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα στη δημοσιογραφία πραγματοποιώντας μία από τις πιο τολμηρές undercover έρευνες του 19ου αιώνα.

Η Bly, προσποιούμενη την ψυχικά ασθενή επιτυγχάνει να εισαχθεί στο γυναικείο ψυχιατρικό άσυλο του Blackwell’s Island στη Νέα Υόρκη. Για δέκα ημέρες έζησε ως τρόφιμος, καταγράφοντας από πρώτο χέρι τις απάνθρωπες συνθήκες κράτησης: σωματική και ψυχολογική κακοποίηση, ελλιπή ιατρική φροντίδα, παγωμένα λουτρά, πείνα και πλήρη περιφρόνηση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Οι αποκαλύψεις της δημοσιεύτηκαν σε σειρά άρθρων στην εφημερίδα New York World και αργότερα στο βιβλίο “Ten Days in a Mad-House”, προκαλώντας σοκ στην κοινή γνώμη. Το ρεπορτάζ της οδήγησε σε επίσημη έρευνα των αρχών, αύξηση της χρηματοδότησης για τα ψυχιατρικά ιδρύματα και ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στη φροντίδα των ασθενών.

Η συγκεκριμένη αποστολή καθιέρωσε τη Nellie Bly ως πρωτοπόρο της ερευνητικής και undercover δημοσιογραφίας, αποδεικνύοντας ότι η δημοσιογραφία μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός κοινωνικής αλλαγής. Κυρίως, όμως, ανέδειξε το προσωπικό της θάρρος: μια νεαρή γυναίκα που ρίσκαρε την ελευθερία και την ασφάλειά της για να δώσει φωνή σε όσους δεν είχαν.

Το “τρελό” στοίχημα ενάντια στα στερεότυπα – Ο γύρος του κόσμου

Το ανήσυχο πνεύμα της Νelly Bly δεν σταμάτησε στην ερευνητική δημοσιογραφία. “Προκάλεσε” τον φανταστικό ήρωα του Ιουλίου Βερν, Φιλέα Φογκ, πραγματοποιώντας μόνη της τον γύρο του κόσμου σε μόλις 72 ημέρες, σπάζοντας το παγκόσμιο ρεκόρ.

Όταν πρότεινε στον εκδότη της να κάνει τον γύρο του κόσμου για να δει αν το “Σε 80 ημέρες” ήταν εφικτό, η απάντηση ήταν: “Μόνο ένας άνδρας μπορεί να το κάνει”. Η απάντησή της; “Πολύ καλά. Στείλτε τον άνδρα και εγώ θα ξεκινήσω την ίδια μέρα για μια άλλη εφημερίδα και θα τον κερδίσω”. Φυσικά, έστειλαν εκείνη.

Στις 14 Νοεμβρίου 1889 αναχώρησε από τη Νέα Υόρκη με ένα μικρό σακίδιο που περιείχε μόνο τα απολύτως απαραίτητα. Το ταξίδι της περιλάμβανε Ευρώπη, Ασία και επιστροφή μέσω Ειρηνικού, σε μια εποχή χωρίς αεροπλάνα, GPS ή άμεση επικοινωνία.

Όταν επέστρεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες, στις 25 Ιανουαρίου 1890, είχε καταρρίψει το φανταστικό ρεκόρ του Βερν και είχε αποδείξει ότι μια γυναίκα μπορούσε όχι μόνο να ταξιδεύει μόνη, αλλά και να πρωτοπορεί δημοσιογραφικά. Ήταν η πρώτη “influencer” της δράσης, αποδεικνύοντας ότι τα γεωγραφικά και κοινωνικά όρια υπάρχουν μόνο για να καταρρίπτονται.

Πρωτοπόρος, γυναίκα, δημοσιογράφος

Σε έναν κόσμο όπου οι γυναίκες αντιμετωπίζονταν ως “θέμα” και όχι ως δημιουργοί περιεχομένου, η Nelly Bly άλλαξε το αφήγημα. Έφερε στο φως τις ζωές των αόρατων, έδωσε φωνή σε όσους δεν είχαν, και απέδειξε ότι η δημοσιογραφία δύναται – και οφείλει να το πράττει – να υπηρετεί την κοινωνία.

Η Bly συγκαταλεγόταν σε μια ευρύτερη ομάδα ακτιβιστών δημοσιογράφων στα τέλη του 19ου αιώνα, γνωστών ως muckrakers, οι οποίοι διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στα μεταρρυθμιστικά κινήματα της εποχής.

Οι έρευνές της ανέδειξαν κοινωνικές ανισότητες και συχνά κινητοποίησαν την κοινή γνώμη. Αποκάλυψε την κακοποίηση γυναικών από άνδρες αστυνομικούς, εντόπισε γραφείο εύρεσης εργασίας που εξαπατούσε μετανάστες και έφερε στο φως τη διαφθορά πολιτικών προσώπων.

Το 1911 – μετά τον θάνατο του συζυγού της – επέστρεψε ενεργά στη δημοσιογραφία ως ρεπόρτερ της εφημερίδας New York Evening Journal. Κάλυψε σημαντικά εθνικά γεγονότα, μεταξύ των οποίων την πορεία υπέρ του δικαιώματος ψήφου των γυναικών το 1913 στην Ουάσιγκτον. Στα άρθρα της αναφερόταν συχνά στο κίνημα της γυναικείας ψήφου, υποστηρίζοντας με συνέπεια ότι οι γυναίκες είναι εξίσου ικανές με τους άνδρες σε κάθε τομέα.

Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ταξίδεψε στην Ευρώπη και έγραψε ιστορία ως η πρώτη γυναίκα δημοσιογράφος που μετέδωσε ανταποκρίσεις από τα χαρακώματα της πρώτης γραμμής του μετώπου.

Η μακρόχρονη πορεία της άνοιξε τον δρόμο για τις επόμενες γενιές τολμηρών γυναικών δημοσιογράφων.

Η κληρονομιά της Nellie Bly

Η Nellie Bly δεν άλλαξε μόνο τον τρόπο που ταξιδεύουν οι δημοσιογράφοι· άλλαξε τον τρόπο που αφηγούνται τον κόσμο. Συνδύασε ρεπορτάζ, αφήγηση και προσωπική εμπειρία, ανοίγοντας τον δρόμο για το σύγχρονο immersive journalism.

Σήμερα, περισσότερο από έναν αιώνα μετά, το ταξίδι της εξακολουθεί να εμπνέει. Όχι επειδή έγινε γρήγορα, αλλά επειδή έγινε ενάντια στις προσδοκίες.

Σε μια εποχή υπερπληροφόρησης, fake news και πίεσης για γρήγορα clicks, η κληρονομιά της Nelly Bly παραμένει εξαιρετικά επίκαιρη. Υπενθυμίζει ότι η αληθινή δημοσιογραφία απαιτεί  θάρρος χρόνο, έρευνα, προσωπικό ρίσκο και ηθική πυξίδα.

Ειδικά για τις γυναίκες δημοσιογράφους η Bly δεν καταγράφεται απλά ως ένα ιστορικό πρόσωπο, αλλά ως ένα πρότυπο και διαρκές σημείο αναφοράς. Δεν ανέμενε να της δοθεί το δικαίωμα της φωνής· το πήρε μόνη της. Με τα επιτεύγματά της απέδειξε ότι η γυναίκα διαθέτει την ικανότητα και το σθένος να πετύχει εκεί όπου στερεοτυπικά θεωρείται αποκλειστικό προνόμιο των ανδρών.

Η ιστορία της Nelly Bly δεν αφορά μόνο το παρελθόν της δημοσιογραφίας. Αφορά το παρόν και το μέλλον της. Το 2026, καλείται να επιστρέψει στις ρίζες της: στην τόλμη, την επιτόπια έρευνα και την ακλόνητη δέσμευση στην αλήθεια, όσο “ενοχλητική” κι αν είναι.

Πηγή: National Women’s History Museum, The New York Historical, Smithsonian National Museum of American History