Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών αναταράξεων, οι Ευρωπαίοι πολίτες στέλνουν ένα σαφές και ηχηρό μήνυμα στις Βρυξέλλες: η ασφάλεια και η αμυντική θωράκιση της Ένωσης δεν αποτελούν πλέον μια προαιρετική πολιτική επιλογή, αλλά μια επιτακτική υπαρξιακή ανάγκη.

Η νέα έρευνα του Ευρωβαρόμετρου, που δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα ως “προάγγελος” της Διάσκεψης του Μονάχου για την Ασφάλεια, καταγράφει μια πρωτοφανή ενίσχυση του αισθήματος ανασφάλειας των πολιτών απέναντι στις σύγχρονες απειλές, υπογραμμίζοντας το κλίμα μέσα στο οποίο καλούνται οι ηγέτες της Γηραιάς Ηπείρου να λάβουν αποφάσεις για την αμυντική και στρατηγική θωράκιση της Ένωσης.

Παράλληλα, η πλειονότητα των ερωτηθέντων εκτιμά ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην ενίσχυση της άμυνας, θεωρώντας αναγκαία την αύξηση των σχετικών επενδύσεων. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στα διαστημικά προγράμματα της ΕΕ, τα οποία αντιμετωπίζονται ως κρίσιμα εργαλεία τόσο για την ασφάλεια και την άμυνα όσο και για την προστασία του περιβάλλοντος, την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.

Διάχυτη ανησυχία για την ασφάλεια στην ΕΕ

Η πεποίθηση των πολιτών ότι η εθνική τους ασφάλεια βρίσκεται υπό απειλή είναι ευρέως διαδεδομένη σε όλη την Ευρώπη. Περισσότεροι από δύο στους τρεις Ευρωπαίους πολίτες (68%) συμφωνούν ότι η εθνική τους ασφάλεια βρίσκεται υπό απειλή στο σημερινό διεθνές περιβάλλον, ενώ το 27% δηλώνει ότι το πιστεύει αυτό έντονα.

Την υψηλότερη αίσθηση απειλής καταγράφουν η Γαλλία (80%), η Ολλανδία (77%), η Δανία (77%), η Κύπρος (75%) και η Γερμανία (75%). Στον αντίποδα, τα χαμηλότερα ποσοστά καταγράφονται στη Σλοβενία (50%), στην Κροατία (51%) και στην Τσεχία (52%). Ωστόσο, ακόμη και σε αυτές τις χώρες, περίπου οι μισοί πολίτες θεωρούν ότι η ασφάλεια της χώρας τους απειλείται.

Ως προς την ηλιακή διαστρωμάτωση των απόψεων, παρατηρούνται πολύ μικρές αποκλίσεις μεταξύ των επιμέρους κοινωνικών ομάδων, καθώς τα ποσοστά εμφανίζονται σχεδόν ταυτόσημα: 65% στους άνδρες και 70% στις γυναίκες, ενώ ανάλογη εικόνα καταγράφεται και ως προς την ηλικία, από 66% στους πολίτες άνω των 55 ετών έως 71% στους νέους 15–24 ετών.

Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι φαίνεται να διακρίνουν καθαρά την απειλή που αφορά τη χώρα τους από εκείνη που αγγίζει τους ίδιους σε προσωπικό επίπεδο. Στο ερώτημα αν αισθάνονται ότι απειλείται η δική τους ασφάλεια, το 42% απαντά καταφατικά, ενώ το 51% εκφράζει αντίθετη άποψη. Η διαφορά των 26 ποσοστιαίων μονάδων σε σύγκριση με την αντίληψη περί απειλής σε εθνικό επίπεδο δείχνει ότι οι σύγχρονες προκλήσεις ασφάλειας γίνονται αντιληπτές κυρίως υπό ένα συλλογικό και γεωπολιτικό πρίσμα και λιγότερο ως άμεσος κίνδυνος για την καθημερινότητα των πολιτών.

Ασφάλεια και άμυνα: πώς αποτυπώνεται η εμπιστοσύνη προς την ΕΕ

Περισσότεροι από τους μισούς Ευρωπαίους δηλώνουν ότι εμπιστεύονται την ικανότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ενισχύσει την ασφάλεια και την άμυνα. Συνολικά, το 52% εκφράζει θετική στάση, με το 12% να δηλώνει απόλυτη εμπιστοσύνη και το 40% να τείνει να την εμπιστεύεται. Στον αντίποδα, το 43% εμφανίζεται επιφυλακτικό ή αρνητικό (27% μάλλον δεν την εμπιστεύεται και 16% δεν την εμπιστεύεται καθόλου).

Η στήριξη είναι αισθητά ισχυρότερη στις νεότερες γενιές. Στους πολίτες ηλικίας 15-24 ετών, το ποσοστό εμπιστοσύνης φτάνει το 61%, ενώ περιορίζεται στο 49% μεταξύ των ατόμων 55 ετών και άνω. Οι διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών παραμένουν μικρές, καθώς το 54% των ανδρών και το 50% των γυναικών αξιολογούν θετικά τον ρόλο της ΕΕ στον τομέα αυτό.

Σε εθνικό επίπεδο, ωστόσο, καταγράφονται σημαντικές αποκλίσεις. Τα ποσοστά εμπιστοσύνης κυμαίνονται από 76% στο Λουξεμβούργο έως 40% στη Γαλλία και την Ελλάδα. Με εξαίρεση την Ισπανία (64%), οι μικρότερες και μεσαίου μεγέθους χώρες τείνουν να εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα εμπιστοσύνης. Αντίθετα, τα τρία μεγαλύτερα κράτη-μέλη της Ένωσης κινούνται κάτω από το όριο του 50%: Γερμανία και Ιταλία στο 47%, Γαλλία στο 40%.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η αντίληψη απειλής δεν συνδέεται γραμμικά με την εμπιστοσύνη στην ΕΕ. Η Γαλλία, για παράδειγμα, συνδυάζει το υψηλότερο ποσοστό αίσθησης απειλής (80%) με το χαμηλότερο επίπεδο εμπιστοσύνης (40%), παρουσιάζοντας χάσμα 40 ποσοστιαίων μονάδων. Αντιθέτως, στα κράτη της Βαλτικής παρατηρείται ταυτόχρονα υψηλή αντίληψη κινδύνου και υψηλή εμπιστοσύνη προς την Ένωση.

Η εικόνα αυτή υποδηλώνει ότι η αξιολόγηση της ευρωπαϊκής αμυντικής δράσης επηρεάζεται λιγότερο από το μέγεθος της εξωτερικής απειλής και περισσότερο από την εκτίμηση των πολιτών για τις εθνικές δυνατότητες αυτόνομης αντίδρασης.

Επενδύσεις στην άμυνα: ευρεία αποδοχή και ισχυρή στήριξη για περαιτέρω ενίσχυση

Στο πλαίσιο της υλοποίησης σειράς πρωτοβουλιών τον τελευταίο χρόνο, σχεδόν τρεις στους τέσσερις Ευρωπαίους (74%) είτε εγκρίνουν το τρέχον επίπεδο επενδύσεων της ΕΕ στην άμυνα είτε θεωρούν ότι οι δαπάνες θα πρέπει να αυξηθούν, με έμφαση στην ανάπτυξη αμυντικών τεχνολογιών και τον συντονισμό των εξοπλιστικών προγραμμάτων. Το εύρημα αυτό καταδεικνύει μια ευρεία συναίνεση υπέρ της ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αμυντικής πολιτικής (77%), σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών προκλήσεων.

Η στήριξη είναι ιδιαίτερα υψηλή σε ορισμένα κράτη-μέλη, όπως η Λιθουανία (80%), η Πορτογαλία (89%), η Φινλανδία (83%), η Ισπανία (80%) και η Δανία (78%), όπου η πλειονότητα των πολιτών τάσσεται υπέρ της διατήρησης ή αύξησης των σχετικών δαπανών.

Την ίδια στιγμή, ένα αξιοσημείωτο ποσοστό ερωτηθέντων δηλώνει αβεβαιότητα ως προς τα επίπεδα επενδύσεων στην άμυνα: το 10% αναφέρει ότι δεν γνωρίζει το ύψος των εθνικών δαπανών, ενώ το 12% δηλώνει άγνοια σχετικά με τις δαπάνες σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το στοιχείο αυτό υποδηλώνει ότι, παρά τη γενική αποδοχή, η ενημέρωση των πολιτών για τις αμυντικές πολιτικές και τα σχετικά κονδύλια παραμένει περιορισμένη.

Επιπρόσθετα, οι πολίτες εκφράζουν ανησυχία για τις κυβερνοεπιθέσεις και τις υβριδικές απειλές, θεωρώντας ότι η ευρωπαϊκή συνεργασία είναι η μόνη αποτελεσματική απάντηση.

Το διάστημα στο επίκεντρο της στρατηγικής ατζέντας

Το ευρωπαϊκό διαστημικό πρόγραμμα – με εμβληματικά συστήματα όπως το Galileo για δορυφορική πλοήγηση και το Copernicus για την παρατήρηση της Γης – αξιολογείται από τους πολίτες ως πυλώνας στρατηγικής σημασίας για την Ένωση. Το 53% εκτιμά ότι η ευρωπαϊκή διαστημική πολιτική θα πρέπει να δίνει προτεραιότητα στην ασφάλεια και την άμυνα.

Παράλληλα, σημαντικό ποσοστό των πολιτών αναγνωρίζουν τη συμβολή των διαστημικών τεχνολογιών τόσο στην καθημερινή ζωή – από τις υπηρεσίες πλοήγησης έως τη διαχείριση φυσικών καταστροφών και την παρακολούθηση της κλιματικής αλλαγής – όσο και στην ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης, επιβεβαιώνοντας τον πολυδιάστατο ρόλο του διαστήματος στη σύγχρονη ευρωπαϊκή στρατηγική.

Επιπρόσθετα, καταγράφεται θετική στάση απέναντι στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής αυτονομίας στον τομέα του διαστήματος, με τους πολίτες να εμφανίζονται υποστηρικτικοί σε μια πιο αυτόνομη και ισχυρή παρουσία της ΕΕ σε έναν τομέα που συνδέεται άμεσα με την τεχνολογική υπεροχή, την ασφάλεια και την οικονομική ανταγωνιστικότητα.

Ελλάδα: Επιφυλακτικότητα με έντονη απαίτηση για ισχυρότερη δράση

Η ελληνική κοινή γνώμη εμφανίζεται πιο συγκρατημένη και πιο απαιτητική απέναντι στον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην άμυνα και την ασφάλεια, σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το 40% των Ελλήνων δηλώνει ότι εμπιστεύεται την ΕΕ ως προς την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασφάλειας και άμυνας, ενώ το 57% εκφράζει δυσπιστία. Εικόνα, η οποία αποτυπώνει ένα σαφές κλίμα επιφυλακτικότητας, το οποίο συνδέεται τόσο με τη γεωπολιτική θέση της χώρας όσο και με τη διαχρονική ευαισθησία της ελληνικής κοινωνίας σε ζητήματα εθνικής κυριαρχίας και ασφάλειας.

Την ίδια στιγμή, σημαντικό ποσοστό πολιτών θεωρεί ότι η ασφάλεια της χώρας απειλείται, στοιχείο που ενισχύει την προσδοκία για πιο ουσιαστικές και αποτελεσματικές ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες στον τομέα της κοινής άμυνας. Η αντίληψη αυξημένου κινδύνου λειτουργεί ως καθοριστικός παράγοντας στη διαμόρφωση στάσεων απέναντι στις ευρωπαϊκές πολιτικές.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η στάση των Ελλήνων απέναντι στο ύψος των επενδύσεων: το 35% εκτιμά ότι η ΕΕ δεν δαπανά επαρκώς για προγράμματα άμυνας και ασφάλειας, αναδεικνύοντας την απαίτηση για ενισχυμένη ευρωπαϊκή παρουσία και πιο αποφασιστική στρατηγική κατεύθυνση. Η ανάγκη για περισσότερες επενδύσεις συνδέεται όχι μόνο με την αποτροπή εξωτερικών απειλών, αλλά και με τη συνολική επιδίωξη στρατηγικής αυτονομίας της Ένωσης.

Σε ό,τι αφορά τη διαστημική πολιτική, οι Έλληνες αναγνωρίζουν τον ουσιαστικό ρόλο των ευρωπαϊκών προγραμμάτων τόσο στην οικονομία όσο και στην καθημερινότητα. Οι μελλοντικές προτεραιότητες που αναδεικνύονται επικεντρώνονται κυρίως στην ασφαλέστερη κινητικότητα και μεταφορές, στην ενίσχυση της ασφάλειας και άμυνας, καθώς και στη βελτίωση της συνδεσιμότητας και των ψηφιακών επικοινωνιών. Το εύρημα αυτό αποτυπώνει μια ώριμη αντίληψη του διαστήματος ως κρίσιμου εργαλείου στρατηγικής σημασίας και αναπτυξιακής προοπτικής.

Συνολικά, το ελληνικό αποτύπωμα στέλνει ένα σαφές μήνυμα: οι πολίτες αναγνωρίζουν τη σημασία της ευρωπαϊκής δράσης, αλλά ζητούν μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, αυξημένες επενδύσεις και απτά αποτελέσματα στους τομείς της άμυνας, της ασφάλειας και της στρατηγικής προστασίας.

Εν κατακλείδι

Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης διεθνούς αβεβαιότητας, οι Ευρωπαίοι δηλώνουν εμφατικά ότι υποστηρίζουν μια πιο ισχυρή και αυτοδύναμη Ευρωπαϊκή Ένωση στους τομείς της άμυνας και του διαστήματος. Η ευρωπαϊκή συνεργασία κρίνεται πιο αποτελεσματική από μεμονωμένες εθνικές πρωτοβουλίες, ιδιαίτερα σε ένα γεωπολιτικό πλαίσιο όπου η σταθερότητα τίθεται συνεχώς υπό δοκιμή.

Τα ευρήματα της έρευνας καταδεικνύουν ότι η ενίσχυση της κοινής άμυνας, η αύξηση των επενδύσεων και οι διαστημικές πολιτικές δεν θεωρούνται πλέον αποκλειστικά τεχνοκρατικές επιλογές· αντιθέτως, αποτελούν πεδία ευρείας κοινωνικής συναίνεσης.

Οι Ευρωπαίοι πολίτες στέλνουν ένα ξεκάθαρο μήνυμα στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής: επιθυμούν μια Ευρώπη πιο αποφασιστική, ενωμένη και στρατηγικά αυτόνομη, όχι μόνο στους τομείς της οικονομίας και του εμπορίου, αλλά και στην ασφάλεια και το μέλλον στο διάστημα.

Πηγή: European Commission