171 χρόνια. Και όμως δεν είναι ένα απλό στατιστικό στοιχείο αλλά ο χρόνος που θα χρειαστεί, με τον σημερινό ρυθμό προόδου, για να φτάσει ο κόσμος στην πλήρη ισότητα των φύλων. Και το πιο ανησυχητικό είναι ότι κανένας από τους δείκτες του 5ου Στόχου Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ, που αφορά την ισότητα, δεν βρίσκεται σήμερα σε τροχιά επίτευξης έως το 2030.

Η καθόλα ανησυχητική διαπίστωση περιλαμβάνεται στην ετήσια έκθεση Gender Snapshot 2026, την οποία δημοσίευσαν η UN Women και το Τμήμα Οικονομικών και Κοινωνικών Υποθέσεων του ΟΗΕ (UN DESA),  υπό το πρίσμα της 81ης Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης. Τα στοιχεία σκιαγραφούν μια παγκόσμια πραγματικότητα στην οποία η πρόοδος προς την ισότητα δεν έχει απλώς επιβραδυνθεί· σε κρίσιμους τομείς παραμένει ανεπαρκής, την ώρα που οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες εξακολουθούν να περιορίζουν τις ευκαιρίες εκατομμυρίων γυναικών και κοριτσιών.

Ωστόσο, η εικόνα που σκιαγραφείται δεν είναι μόνο μια καταγραφή αποτυχίας. Η έκθεση, βασισμένη σε δεδομένα από περισσότερες από 100 πηγές και εξετάζοντας την πρόοδο και στους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης, αναδεικνύει και μια  εξαιρετικά κρίσιμη παράμετρο: η ισότητα των φύλων δεν είναι ένα απομονωμένο κοινωνικό ζήτημα, αλλά παράγοντας που επηρεάζει συνολικά την πορεία των κοινωνιών.

Όπου οι γυναίκες έχουν ουσιαστική συμμετοχή στην εξουσία και στη λήψη αποφάσεων, τα αποτελέσματα είναι καλύτερα σε πολλαπλά επίπεδα. Η ενδυνάμωσή τους συνδέεται με πρόοδο στην ειρήνη, την εκπαίδευση, την αντιμετώπιση της φτώχειας και την κλιματική δράση. Με άλλα λόγια, η ισότητα δεν αποτελεί απλώς έναν στόχο που αφορά τις ίδιες τις γυναίκες. Αποτελεί προϋπόθεση για την επίτευξη μιας σειράς από τους ευρύτερους στόχους που έχει θέσει η διεθνής κοινότητα για το 2030.

Κι όμως, παρά τις δεσμεύσεις, τις διεθνείς συμφωνίες και τις δεκαετίες πολιτικών για την ισότητα, η απόσταση από τον στόχο παραμένει τεράστια. Οι αριθμοί θέτουν έτσι ένα δύσκολο ερώτημα: τι είναι αυτό που εξακολουθεί να κρατά τις γυναίκες πίσω; Είναι οι οικονομικές ανισότητες, η άνιση πρόσβαση στην εξουσία, η βία και οι διακρίσεις, οι κοινωνικές αντιλήψεις που αναπαράγονται από γενιά σε γενιά ή ένας συνδυασμός όλων αυτών; Το βέβαιο είναι ότι η ισότητα δεν μπορεί να μετριέται μόνο με νόμους και διακηρύξεις. Κρίνεται στην καθημερινή ζωή: στο ποιος έχει πρόσβαση στην εκπαίδευση, ποιος αμείβεται δίκαια, ποιος αποφασίζει, ποιος προστατεύεται από τη βία και ποιος έχει τη δυνατότητα να καθορίσει ο ίδιος το μέλλον του. Και αν χρειάζονται ακόμη 171 χρόνια για να φτάσουμε εκεί, το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόσο μακριά βρίσκεται ο στόχος. Είναι γιατί εξακολουθεί να βρίσκεται τόσο μακριά.

Η “σιωπηλή” αποδυνάμωση των θεσμών για την ισότητα

Το πιο ανησυχητικό μήνυμα της έκθεσης δεν βρίσκεται μόνο στους αριθμούς που αποτυπώνουν τη συμμετοχή των γυναικών. Βρίσκεται πίσω από αυτούς: στην αποδυνάμωση των ίδιων των θεσμών που δημιουργήθηκαν για να προωθούν και να προστατεύουν την ισότητα των φύλων.

Τα στοιχεία της έρευνας που πραγματοποιήθηκε το 2026 σε εθνικούς μηχανισμούς ισότητας σε 54 χώρες είναι αποκαλυπτικά. Σχεδόν ένας στους τρεις (32%) δήλωσε ότι η θεσμική του ισχύς έχει διαβρωθεί μέσα σε μόλις δύο χρόνια. Οι λόγοι ποικίλλουν: περικοπές προσωπικού, περιορισμένη επιρροή στη λήψη αποφάσεων, κατάργηση βασικών μονάδων ή ακόμη και υποβάθμιση του θεσμικού τους καθεστώτος. Την ίδια περίοδο, το 23% ανέφερε περικοπή του λειτουργικού του προϋπολογισμού, ενώ το 9% έχασε εντελώς τον αυτόνομο προϋπολογισμό του.

Η υποχώρηση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ιδωθεί μέσα από μια βασική διαπίστωση της UN Women. Όπως επισημαίνει η Εκτελεστική Διευθύντρια της Sima Bahous: “Η ισότητα δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς ίση πρόσβαση στην εξουσία γιατί ισότητα χωρίς εξουσία δεν είναι καθόλου ισότητα”.

Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται στους κρατικούς θεσμούς. Η χρηματοδότηση για την ισότητα των φύλων βρίσκεται πλέον στο χαμηλότερο επίπεδό της από το 2021, με τις οργανώσεις που υπερασπίζονται τα δικαιώματα των γυναικών να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των περικοπών. Μόνο μέσα σε έναν χρόνο, από το 2023 έως το 2024, η χρηματοδότησή τους μειώθηκε κατά 28%, ενώ ιστορικά λάμβαναν ήδη λιγότερο από το 1% της συνολικής αναπτυξιακής βοήθειας που κατευθύνεται σε ζητήματα φύλου.

Οι συνέπειες είναι ιδιαίτερα ορατές στις χώρες που βρίσκονται σε κρίση. Σε έρευνα του 2026, στην οποία συμμετείχαν 855 γυναικείες οργανώσεις σε 52 χώρες, σχεδόν οι μισές δήλωσαν ότι διαθέτουν χρηματοδότηση για έξι μήνες ή λιγότερο. Ακόμη πιο ανησυχητικό, δύο στις πέντε θεωρούν πιθανό να αναστείλουν τη λειτουργία τους ή να κλείσουν μέσα στον επόμενο χρόνο.

Την ίδια στιγμή, η πίεση φαίνεται να αγγίζει και το ίδιο το σύστημα των Ηνωμένων Εθνών: το 42% των φορέων του ΟΗΕ αναφέρει ήδη αποδυνάμωση της δράσης του για την ισότητα των φύλων.

Και εδώ βρίσκεται ίσως η πιο σιωπηλή διάσταση του προβλήματος: δεν υποχωρούν μόνο οι δείκτες της ισότητας· αποδυναμώνονται και οι μηχανισμοί που θα έπρεπε να εμποδίσουν αυτή την υποχώρηση. Όταν μειώνονται οι πόροι, περιορίζεται η θεσμική επιρροή και κλείνουν οργανώσεις που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της υπεράσπισης των δικαιωμάτων, η ισότητα κινδυνεύει να παραμείνει μια πολιτική δέσμευση στα χαρτιά χωρίς τα εργαλεία και τη χρηματοδότηση που απαιτούνται για να γίνει πραγματικότητα.

Ίσως, λοιπόν, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν προχωρά η ισότητα. Είναι αν απομένουν ακόμη αρκετοί ισχυροί θεσμοί για να τη διεκδικήσουν.

Πολιτική εξουσία: περισσότερη παρουσία, άνιση πρόσβαση στην εξουσία

Οι γυναίκες μπαίνουν στην πολιτική, αλλά η πολιτική εξουσία δεν αλλάζει με τον ίδιο ρυθμό. Παρά τη σταδιακή αύξηση της γυναικείας εκπροσώπησης στους θεσμούς, η κορυφή της πολιτικής πυραμίδας εξακολουθεί να είναι σε μεγάλο βαθμό ανδρική. Η πρόοδος υπάρχει, όμως παραμένει αργή, άνιση και σε ορισμένες περιπτώσεις εύθραυστη.

Οι αριθμοί το επιβεβαιώνουν. Στα εθνικά κοινοβούλια, το ποσοστό των γυναικών αυξήθηκε από 22,3% το 2015 σε 27,4% το 2026, ενώ η παρουσία τους στα υπουργικά συμβούλια παραμένει λίγο πάνω από το ένα πέμπτο. Στην κορυφή της εκτελεστικής εξουσίας, μόλις 28 χώρες είχαν γυναίκα αρχηγό κράτους ή κυβέρνησης την 1η Ιανουαρίου 2026.

Η πρόοδος, μάλιστα, δεν εξελίσσεται με σταθερό ρυθμό. Η αύξηση της κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης ήταν μόλις 0,2 ποσοστιαία μονάδα μέσα σε έναν χρόνο, ενώ σε 54 χώρες καταγράφηκε μείωση της γυναικείας συμμετοχής μεταξύ 2020 και 2026. Με τους σημερινούς ρυθμούς, η ισοτιμία στα κοινοβούλια παραμένει δεκαετίες μακριά.

Αλλά ακόμη και αυτός ο δείκτης δεν αρκεί για να περιγράψει την πραγματική κατανομή της πολιτικής ισχύος.

Δεν αρκεί να είσαι στο τραπέζι, σημασία έχει ποιος αποφασίζει

Η εκπροσώπηση είναι το πρώτο επίπεδο. Το δεύτερο είναι η πρόσβαση στις θέσεις όπου συγκεντρώνεται η μεγαλύτερη εξουσία.

Εδώ το χάσμα γίνεται πιο εμφανές. Τα υπουργεία και οι κοινοβουλευτικές επιτροπές που συνδέονται με την άμυνα και την οικονομία εξακολουθούν να αποτελούν σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό ανδρικό πεδίο, ενώ οι γυναίκες έχουν πολύ ισχυρότερη παρουσία σε χαρτοφυλάκια και επιτροπές που συνδέονται με την ισότητα, την υγεία, το περιβάλλον και την κοινωνική πολιτική.

Η διαφορά δεν είναι μόνο ποσοτική. Αφορά το είδος της πολιτικής επιρροής που αποκτούν οι γυναίκες όταν εισέρχονται στους θεσμούς. Μια γυναίκα μπορεί να καταλαμβάνει υπουργική ή κοινοβουλευτική θέση και παρ’ όλα αυτά να βρίσκεται μακριά από τα πεδία όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις για την οικονομική πολιτική, την εθνική ασφάλεια ή την άμυνα.

Η έκθεση επισημαίνει ότι αυτό το μοτίβο δεν μπορεί να αποδοθεί σε μικρότερο ενδιαφέρον των γυναικών για τα συγκεκριμένα ζητήματα. Στη Γενική Συζήτηση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ το 2025, οι γυναίκες ηγέτες αναφέρθηκαν σε θέματα ασφάλειας, άμυνας και οικονομίας εξίσου συχνά με τους άνδρες συναδέλφους τους.

Η παρουσία, λοιπόν, δεν είναι το ίδιο πράγμα με την εξουσία. Το πρώτο μπορεί να μετρηθεί με έδρες και ποσοστά. Το δεύτερο αποτυπώνεται στο ποιος καθορίζει τις προτεραιότητες και ποιος συμμετέχει στις αποφάσεις με τη μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα.

Οι ποσοστώσεις ανοίγουν την πόρτα

Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι θεσμικές παρεμβάσεις μπορούν να επιταχύνουν τη συμμετοχή των γυναικών. Οι χώρες που εφαρμόζουν φιλόδοξες και καλά σχεδιασμένες ποσοστώσεις καταγράφουν υψηλότερη γυναικεία εκπροσώπηση τόσο στα κοινοβούλια όσο και στην τοπική αυτοδιοίκηση. Τον Ιανουάριο του 2026, νομοθετημένες ποσοστώσεις για τα εθνικά κοινοβούλια υπήρχαν σε 93 χώρες και για την τοπική αυτοδιοίκηση σε 83 χώρες. Οι διαφορές στην εκπροσώπηση είναι σημαντικές, γεγονός που δείχνει ότι οι θεσμικοί κανόνες μπορούν να επηρεάσουν το ποιος τελικά φτάνει στους πολιτικούς θεσμούς

Όμως η είσοδος στην πολιτική δεν σημαίνει ότι το περιβάλλον γίνεται αυτομάτως ασφαλές ή ισότιμο. Η βία κατά των γυναικών στην πολιτική παραμένει ένα από τα σοβαρότερα εμπόδια. Σε στοιχεία από 13 χώρες, η μεγάλη πλειονότητα των γυναικών που συμμετείχαν ως υποψήφιες σε εθνικές ή τοπικές εκλογές ανέφερε περιστατικά ψυχολογικής, σεξουαλικής, οικονομικής ή σωματικής βίας κατά την προεκλογική περίοδο.

Έτσι, το ζήτημα δεν είναι μόνο ποιοι νόμοι επιτρέπουν στις γυναίκες να συμμετέχουν. Είναι και τι κόστος έχει για μια γυναίκα η διεκδίκηση και η άσκηση πολιτικής εξουσίας.

Ένα παγκόσμιο χάσμα με διαφορετικές ταχύτητες

Η εικόνα διαφοροποιείται σημαντικά ανά περιοχή. Στα τοπικά αντιπροσωπευτικά όργανα, η συμμετοχή των γυναικών κυμαίνεται από 41% στην Κεντρική και Νότια Ασία έως 19% στη Δυτική Ασία και τη Βόρεια Αφρική. Ανάμεσα στα δύο άκρα παρεμβάλλονται σημαντικές διαφορές, με την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική στο 37%, την Ωκεανία στο 35%, την Ανατολική και Νοτιοανατολική Ασία και τη Λατινική Αμερική και Καραϊβική στο 31% και την Υποσαχάρια Αφρική στο 26%.

Οι αποκλίσεις αυτές δείχνουν ότι η πορεία προς την πολιτική ισότητα δεν ακολουθεί μία κοινή παγκόσμια διαδρομή. Οι θεσμικές ρυθμίσεις, οι ποσοστώσεις και οι διαφορετικές κοινωνικές συνθήκες διαμορφώνουν διαφορετικές ταχύτητες προόδου.

Το βασικό συμπέρασμα, ωστόσο, παραμένει κοινό: η αύξηση της γυναικείας παρουσίας στους πολιτικούς θεσμούς είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκεί. Η ουσιαστική αλλαγή κρίνεται στο επόμενο βήμα, όταν η παρουσία μετατρέπεται σε πραγματική επιρροή και η εκπροσώπηση σε πρόσβαση στην εξουσία.

Το “διπλό γυάλινο ταβάνι” των επιχειρήσεων

Αν στην πολιτική το πρόβλημα είναι ότι οι γυναίκες μπαίνουν στους θεσμούς χωρίς να αποκτούν πάντα αντίστοιχη επιρροή, στον επιχειρηματικό κόσμο το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται με ακόμη μεγαλύτερη ένταση. Το πρώτο εμπόδιο είναι να φτάσουν στην κορυφή. Το δεύτερο είναι να αποκτήσουν, όταν φτάσουν εκεί, πραγματική δύναμη και ισότιμη αμοιβή.

Τα στοιχεία της έκθεσης, που βασίζονται σε σχεδόν 88.000 ενεργά μέλη διοικητικών συμβουλίων σε περισσότερες από 9.600 εισηγμένες εταιρείες σε 62 χώρες, αποτυπώνουν ένα επίμονο χάσμα. Οι γυναίκες καταλαμβάνουν μόλις 5,8% των θέσεων διευθύνοντος συμβούλου και 25,1% των θέσεων στα διοικητικά συμβούλια, παρότι αντιπροσωπεύουν περίπου το 40% του εργατικού δυναμικού των επιχειρήσεων.

Η ανισότητα δεν περιορίζεται όμως στην πρόσβαση στις θέσεις. Παρότι οι γυναίκες στα διοικητικά συμβούλια διαθέτουν συχνότερα μεταπτυχιακό τίτλο από τους άνδρες συναδέλφους τους (40,5% έναντι 33,5%), οι μέσες αποδοχές τους είναι κατά 67,6% χαμηλότερες.

Όταν η θέση δεν σημαίνει και επιρροή

Η έκθεση χρησιμοποιεί τον όρο “στοιβαγμένο γυάλινο ταβάνι” (stacked glass ceiling) για να περιγράψει ένα δεύτερο επίπεδο ανισότητας. Η είσοδος μιας γυναίκας σε ένα διοικητικό συμβούλιο δεν συνεπάγεται αυτομάτως και αντίστοιχη επιρροή στις αποφάσεις.

Αντιθέτως, η  ουσιαστική ισχύς μπορεί να παραμένει συγκεντρωμένη σε λίγες θέσεις, τις οποίες καταλαμβάνουν κυρίως άνδρες με πολυετή εμπειρία σε μεγάλες εταιρείες του ίδιου κλάδου. Έτσι, η τυπική εκπροσώπηση και η πραγματική επιρροή δεν συμβαδίζουν.

Σύμφωνα με την έκθεση, στο 71,8% των εισηγμένων εταιρειών παγκοσμίως η αποφασιστική επιρροή των γυναικών στα διοικητικά συμβούλια είναι μικρότερη από την τυπική εκπροσώπησή τους. Το χάσμα είναι ακόμη μεγαλύτερο στις μεγαλύτερες επιχειρήσεις, όπου φτάνει το 82,8%, έναντι 70% στις μικρότερες.

Το εύρημα μετατοπίζει τη συζήτηση από το “πόσες γυναίκες βρίσκονται στην κορυφή” στο πιο ουσιαστικό ερώτημα: πόσες από αυτές συμμετέχουν πραγματικά στις αποφάσεις που καθορίζουν την πορεία μιας εταιρείας;

Η ανισότητα ξεκινά πριν από την κορυφή

Το ίδιο πρόβλημα εμφανίζεται ήδη από το στάδιο της χρηματοδότησης μιας νέας επιχειρηματικής προσπάθειας. Το 2024, μόλις 2,3% της παγκόσμιας χρηματοδότησης venture capital κατευθύνθηκε σε ομάδες ιδρυτών αποτελούμενες αποκλειστικά από γυναίκες, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για ομάδες αποκλειστικά ανδρών ήταν 83,6%.

Η εικόνα αποτυπώνει ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο το ποιος φτάνει στην κορυφή των υφιστάμενων επιχειρήσεων. Αφορά και το ποιος αποκτά πρόσβαση στους οικονομικούς πόρους για να δημιουργήσει την επόμενη.

Από το διοικητικό συμβούλιο έως τη χρηματοδότηση μιας νέας εταιρείας, το χάσμα δεν είναι μόνο ποσοτικό. Αφορά την πρόσβαση στην ίδια την οικονομική ισχύ: ποιος βρίσκεται στη θέση να αποφασίζει, ποιος αμείβεται και ποιος διαθέτει τα κεφάλαια για να δημιουργήσει.

Το “γυάλινο ταβάνι”, επομένως, δεν βρίσκεται μόνο πάνω από τις γυναίκες. Σε πολλές περιπτώσεις βρίσκεται και μέσα στην ίδια την κορυφή, εκεί όπου η παρουσία δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε επιρροή.

Δικαιοσύνη, διοίκηση και τεχνολογία: η ανισότητα αλλάζει πεδίο, όχι μοτίβο

Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται και πέρα από την πολιτική και τις επιχειρήσεις. Στη δικαιοσύνη, τη δημόσια διοίκηση και την τεχνολογία, οι γυναίκες έχουν πλέον ισχυρή παρουσία σε αρκετά επίπεδα, όμως η συμμετοχή τους μειώνεται όσο πλησιάζουμε στα κέντρα της μεγαλύτερης θεσμικής και επαγγελματικής ισχύος.

Στη δικαιοσύνη, για παράδειγμα, οι γυναίκες αποτελούν το 51,2% των δικαστών παγκοσμίως, αλλά μόλις το 19,6% των ανώτατων δικαστών. Από τους 175 προέδρους ανωτάτων δικαστηρίων διεθνώς, μόνο 31 είναι γυναίκες. Η απόσταση αποτυπώνεται ακόμη πιο χαρακτηριστικά στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης: στα 78 χρόνια ιστορίας του, έχουν υπηρετήσει ως δικαστές μόλις έξι γυναίκες, έναντι 109 ανδρών.

Ανάλογη εικόνα καταγράφεται στη δημόσια διοίκηση. Στο 62,1% των χωρών για τις οποίες υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία, οι γυναίκες υποεκπροσωπούνται σε σχέση με το ποσοστό τους στον εθνικό πληθυσμό. Και η διαφορά γίνεται πολύ μεγαλύτερη στην κορυφή της διοικητικής πυραμίδας: υποεκπροσώπηση των γυναικών στα ανώτατα κλιμάκια καταγράφεται στο 71,1% των χωρών, έναντι 13,8% στα χαμηλότερα επίπεδα.

Η νέα ανισότητα χτίζεται και στην τεχνολογία

Αν η δικαιοσύνη και η δημόσια διοίκηση αποτυπώνουν ένα παλιότερο θεσμικό μοτίβο, η τεχνητή νοημοσύνη δείχνει ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στους παραδοσιακούς χώρους εξουσίας. Αναπαράγεται και στα πεδία που διαμορφώνουν την επόμενη ημέρα.

Οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν μόλις 22% των επαγγελματιών τεχνητής νοημοσύνης παγκοσμίως και λιγότερο από 14% των ανώτερων ηγετικών θέσεων στον κλάδο. Παράλληλα, είναι περίπου 20% λιγότερο πιθανό να χρησιμοποιούν εργαλεία γενετικής τεχνητής νοημοσύνης σε σχέση με τους άνδρες.

Το χάσμα ξεκινά ακόμη νωρίτερα, από την εκπαίδευση που τροφοδοτεί αυτούς τους κλάδους. Μόνο σε 8 από τις 118 χώρες οι γυναίκες είναι περισσότερες από τους άνδρες μεταξύ των αποφοίτων τριτοβάθμιων προγραμμάτων STEM.

Από τα ανώτατα δικαστήρια και τη δημόσια διοίκηση έως την τεχνητή νοημοσύνη, η εικόνα επαναλαμβάνεται με διαφορετικές μορφές: οι γυναίκες δεν απουσιάζουν από τους θεσμούς και τις νέες τεχνολογίες· παραμένουν όμως πολύ λιγότερες εκεί όπου συγκεντρώνεται η μεγαλύτερη εξουσία και διαμορφώνονται οι αποφάσεις του αύριο.

Μελέτες περίπτωσης: όταν οι γυναίκες αποκτούν ουσιαστικό ρόλο, αλλάζουν και οι πολιτικές

Η έκθεση δεν περιορίζεται στην καταγραφή των ανισοτήτων. Περιλαμβάνει και παραδείγματα που δείχνουν τι μπορεί να αλλάξει όταν οι γυναίκες αποκτούν ουσιαστική συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων.

Από την εκπαίδευση και τη διαχείριση των φυσικών πόρων έως την τοπική ασφάλεια και την οικοδόμηση της ειρήνης, η γυναικεία παρουσία μπορεί να μεταφραστεί σε διαφορετικές πολιτικές προτεραιότητες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε μετρήσιμα αποτελέσματα.

Ρουάντα: όταν η πολιτική εκπροσώπηση περνά στην εκπαίδευση

Η Ρουάντα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Το 2026 οι γυναίκες καταλαμβάνουν το 64% των κοινοβουλευτικών εδρών, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά παγκοσμίως. Στη χώρα, η ισότητα των φύλων έχει ενσωματωθεί στην εκπαιδευτική πολιτική, στα προγράμματα σπουδών και στα σχολικά εγχειρίδια.

Η έκθεση καταγράφει, σε διεθνές επίπεδο, σύνδεση ανάμεσα στην υψηλότερη γυναικεία εκπροσώπηση στα κοινοβούλια και σε μεγαλύτερες δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση, υψηλότερα ποσοστά ολοκλήρωσης της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και πρόοδο στην ισότητα των εγγραφών αγοριών και κοριτσιών.

Δυτική Βεγγάλη: οι ποσοστώσεις και η αλλαγή στην τοπική πολιτική

Στην Ινδία, η έκθεση συνδέει την πολιτική εκπροσώπηση των γυναικών με καλύτερα εκπαιδευτικά αποτελέσματα, μεταξύ αυτών τα υψηλότερα ποσοστά ολοκλήρωσης της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στις αστικές περιοχές.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση της Δυτικής Βεγγάλης, όπου οι ποσοστώσεις για γυναίκες επικεφαλής σε τοπικές κοινότητες συνέβαλαν στη μείωση του χάσματος φύλου στην εκπαιδευτική επίδοση των εφήβων. Εδώ, η ποσόστωση δεν εμφανίζεται απλώς ως εργαλείο αύξησης της εκπροσώπησης, αλλά ως μηχανισμός που μπορεί να επηρεάσει τις προτεραιότητες της τοπικής διακυβέρνησης.

Λεκάνη του Βόλτα: η ισότητα γίνεται κανόνας διακυβέρνησης

Ένα διαφορετικό παράδειγμα έρχεται από τη Δυτική Αφρική. Η λεκάνη του ποταμού Βόλτα, που μοιράζονται το Μπενίν, η Μπουρκίνα Φάσο, η Ακτή Ελεφαντοστού, η Γκάνα, το Μάλι και το Τόγκο, έχει ενσωματώσει την ισότητα των φύλων στον Χάρτη Υδάτων της, προβλέποντας ισότιμη εκπροσώπηση στα όργανά της.

Το 2023 οι γυναίκες κατείχαν το 43,8% των θέσεων στη Γραμματεία της Αρχής της Λεκάνης του Βόλτα. Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός πεδίου που συνήθως θεωρείται τεχνικό και ουδέτερο – τη διαχείριση των υδάτινων πόρων – όπου όμως η συμμετοχή των γυναικών αποτελεί πλέον θεσμική αρχή.

Γυναίκες δήμαρχοι: η τοπική εξουσία και η αντιμετώπιση της έμφυλης βίας

Η επίδραση της γυναικείας ηγεσίας καταγράφεται και σε ζητήματα ασφάλειας. Στις ΗΠΑ, η εκλογή γυναίκας δημάρχου συνδέεται με 6% υψηλότερη πιθανότητα σύλληψης δραστών βίας κατά γυναικών και με αύξηση περίπου 13 ποσοστιαίων μονάδων στην αναφορά περιστατικών από γυναίκες θύματα.

Αντίστοιχα ευρήματα από τη Χιλή δείχνουν ότι γυναίκες δήμαρχοι έδωσαν μεγαλύτερη προτεραιότητα στην καταγραφή εγκλημάτων κατά γυναικών και κατεύθυναν πρόσθετους πόρους σε κοινοτικές οργανώσεις.

Τα παραδείγματα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι η γυναικεία παρουσία στην τοπική ηγεσία παραμένει περιορισμένη: τόσο στη Λατινική Αμερική όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το ποσοστό των γυναικών δημάρχων βρίσκεται περίπου στο μισό του αντίστοιχου ποσοστού γυναικών στα τοπικά συμβούλια.

Ειρήνη: οι γυναίκες μπορεί να λείπουν από το τραπέζι, όχι όμως από την προσπάθεια

Η πιο έντονη αντίθεση εμφανίζεται στις ειρηνευτικές διαδικασίες. Το 2025, σχεδόν οκτώ στις δέκα διαδικασίες παγκοσμίως δεν περιλάμβαναν καμία γυναίκα διαπραγματεύτρια ή διαμεσολαβήτρια. Μόλις δύο ειρηνευτικές συμφωνίες υπογράφηκαν από γυναίκες, στην Κολομβία και τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό.

Η απουσία τους, ωστόσο, από τις επίσημες διαπραγματεύσεις δεν σημαίνει απουσία από τις προσπάθειες ειρήνευσης. Γυναικείες οργανώσεις έχουν αναλάβει σημαντικό ρόλο σε τοπικό επίπεδο: στη Λιβερία, συνέβαλαν στην επαναφορά των συστάσεων της Επιτροπής Αλήθειας και Συμφιλίωσης του 2009· στην Υεμένη, διαπραγματεύτηκαν πρόσβαση αμάχων σε κρίσιμους πόρους, όπως το νερό, εν μέσω πολέμου· και στο Σουδάν, συνασπισμός γυναικών ειρηνευτριών υποστήριξε την έμμεση συμμετοχή γυναικών στις ειρηνευτικές συνομιλίες της Γενεύης το 2024.

Οι περιπτώσεις αυτές δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη ότι η γυναικεία ηγεσία οδηγεί πάντοτε σε συγκεκριμένα αποτελέσματα. Δείχνουν, όμως, κάτι που διατρέχει ολόκληρη την έκθεση: η συμμετοχή των γυναικών στην εξουσία δεν αφορά μόνο την εκπροσώπηση. Αφορά και το ποιες προτεραιότητες φτάνουν στο τραπέζι, ποια προβλήματα αποκτούν πολιτικό βάρος και ποιες λύσεις αποκτούν χώρο να εφαρμοστούν.

Η εικόνα στην Ελλάδα

Η παγκόσμια εικόνα της έκθεσης βρίσκει αντίκρισμα και στην Ελλάδα: η συμμετοχή των γυναικών έχει αυξηθεί, θεσμικά βήματα έχουν γίνει, όμως η πρόοδος παραμένει άνιση και η πρόσβαση στις θέσεις μεγαλύτερης ισχύος εξακολουθεί να είναι περιορισμένη.

Στην πολιτική, στις εκλογές του Μαΐου 2023 εξελέγησαν 71 γυναίκες στη Βουλή, καταλαμβάνοντας το 23,6% των 300 εδρών, έναντι 20,7% το 2019. Η αύξηση είναι σαφής, αλλά το ποσοστό παραμένει χαμηλότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο του 27,4% που καταγράφει το Gender Snapshot 2026.

Στον επιχειρηματικό κόσμο, η Ελλάδα έκανε ένα σημαντικό θεσμικό βήμα με τον νόμο 5178/2025, που ενσωματώνει την ευρωπαϊκή Οδηγία 2022/2381 και προβλέπει τουλάχιστον 40% γυναίκες στα διοικητικά συμβούλια εισηγμένων εταιρειών, μη εισηγμένων ανωνύμων εταιρειών και δημόσιων επιχειρήσεων. Η πλήρης εφαρμογή του ξεκίνησε στις 30 Ιουνίου 2026, ενώ προβλέπονται και κυρώσεις για τη μη συμμόρφωση. Το επόμενο ερώτημα είναι αν η θεσμική αυτή αλλαγή θα μεταφραστεί σε ευρύτερη πρόσβαση των γυναικών στη διοίκηση, πέρα από τις εταιρείες που καλύπτονται από την ποσόστωση.

Υπάρχει, πάντως, και ένα ενδιαφέρον ελληνικό εύρημα στο πεδίο των αμοιβών. Το Gender Snapshot 2026 καταγράφει την Ελλάδα ανάμεσα στις λίγες χώρες όπου οι γυναίκες σε διευθυντικές θέσεις εμφανίζουν υψηλότερο μέσο ωριαίο μισθό από τους άνδρες, κατά περίπου 15,1%. Το στοιχείο αυτό, ωστόσο, συνυπάρχει με τη σημαντικά χαμηλότερη γυναικεία παρουσία στις ίδιες τις διευθυντικές θέσεις, υπενθυμίζοντας ότι η μισθολογική εικόνα και η πρόσβαση στην εξουσία είναι δύο διαφορετικές διαστάσεις της ανισότητας.

Το ίδιο χάσμα εμφανίζεται και έξω από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Στην ελληνική ύπαιθρο, οι γυναίκες αγρότισσες αντιμετωπίζουν εμπόδια στην πρόσβαση σε χρηματοδότηση, στη συμμετοχή σε συνεταιρισμούς και στην εκπροσώπηση στα κέντρα λήψης αποφάσεων. Η εικόνα αυτή παραπέμπει σε ένα ευρύτερο μοτίβο που καταγράφεται και διεθνώς: οι γυναίκες συμμετέχουν στην οικονομική δραστηριότητα, χωρίς να έχουν πάντα αντίστοιχη πρόσβαση στους πόρους και στις αποφάσεις που την καθορίζουν.

Στην εκπαίδευση, η Ελλάδα δεν παρουσιάζει τα μεγάλα χάσματα πρόσβασης που καταγράφονται σε άλλες περιοχές του κόσμου. Το ζήτημα μετατοπίζεται περισσότερο προς την εκπροσώπηση στις θέσεις ηγεσίας, από τη διεύθυνση των σχολικών μονάδων έως την ανώτατη εκπαίδευση.

Η ελληνική περίπτωση δείχνει έτσι ότι το ζήτημα της ισότητας δεν εξαντλείται στην ύπαρξη νόμων ή στη βελτίωση ορισμένων δεικτών. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η θεσμική πρόοδος μετατρέπεται τελικά σε ισότιμη πρόσβαση στην οικονομική, πολιτική και διοικητική εξουσία.

Ο δρόμος προς τα εμπρός

Από την καταγραφή των ανισοτήτων στο επόμενο κρίσιμο ερώτημα: τι μπορεί να αλλάξει στην πράξη; Η έκθεση δεν περιορίζεται στην αποτύπωση των εμποδίων που εξακολουθούν να κρατούν τις γυναίκες σε μειονεκτική θέση στην πολιτική, την οικονομία και τη δημόσια ζωή.

Προτείνει ένα πλέγμα παρεμβάσεων που ξεκινά από την ενίσχυση των θεσμών και την εφαρμογή της νομοθεσίας και φτάνει έως τη χρηματοδότηση, την πρόσβαση στη λήψη αποφάσεων, την προστασία από τη βία και την παραγωγή αξιόπιστων δεδομένων.

Κοινός στόχος είναι να μετατραπεί η δέσμευση για την ισότητα των φύλων από διακηρυκτική αρχή σε πολιτική με συγκεκριμένα εργαλεία, πόρους και μετρήσιμα αποτελέσματα.

Οι δέκα προτάσεις που καταθέτει η έκθεση κινούνται στους εξής βασικούς άξονες:

• Ισχυρότεροι θεσμοί για την ισότητα των φύλων. Εθνικοί μηχανισμοί με σαφείς αρμοδιότητες, επαρκές προσωπικό και σταθερή χρηματοδότηση μπορούν να διασφαλίσουν ότι οι πολιτικές για την ισότητα δεν θα εξαρτώνται από συγκυριακές πρωτοβουλίες.

• Κλείσιμο του χάσματος στα νομικά δικαιώματα. Η έκθεση θέτει ως προτεραιότητα την κάλυψη του παγκόσμιου χάσματος των 36 ποσοστιαίων μονάδων στα νομικά δικαιώματα των γυναικών, αλλά και τη δημιουργία αποτελεσματικών μηχανισμών ώστε τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται στη νομοθεσία να εφαρμόζονται και στην πράξη.

• Πόροι με έμφυλη διάσταση. Η ενίσχυση των σχετικών προϋπολογισμών, σε συνδυασμό με συστήματα παρακολούθησης, θα πρέπει να επιτρέπει την παρακολούθηση τόσο των χρηματοδοτήσεων όσο και της πραγματικής επίδρασης των πολιτικών για την ισότητα.

• Περισσότερες γυναίκες στα κέντρα λήψης αποφάσεων. Η επέκταση των νομοθετημένων ποσοστώσεων σε εκλεγμένα αξιώματα, τη δημόσια διοίκηση, το δικαστικό σώμα και την εταιρική διακυβέρνηση αποτελεί μία από τις προτεινόμενες παρεμβάσεις για την ενίσχυση της γυναικείας εκπροσώπησης.

• Μείωση του κόστους της πολιτικής συμμετοχής. Το οικονομικό βάρος μιας προεκλογικής υποψηφιότητας μπορεί να λειτουργήσει ως σημαντικό εμπόδιο. Η έκθεση ζητά μέτρα που θα περιορίζουν αυτό το φράγμα εισόδου για τις γυναίκες που επιδιώκουν να συμμετάσχουν στην εκλογική διαδικασία.

• Χώρος για όλες τις γυναίκες. Η ενίσχυση της συμμετοχής δεν αφορά μόνο τη συνολική εκπροσώπηση των γυναικών, αλλά και εκείνες που αντιμετωπίζουν πρόσθετα εμπόδια. Στο επίκεντρο βρίσκονται, μεταξύ άλλων, οι γυναίκες με αναπηρία και οι γυναίκες από μειονοτικές ομάδες, με στόχο την ουσιαστική παρουσία τους σε κάθε επίπεδο λήψης αποφάσεων.

• Μηδενικός χώρος για τη βία στην πολιτική και τη δημόσια ζωή. Η θέσπιση και η αποτελεσματική εφαρμογή νομοθεσίας κατά της βίας σε βάρος των γυναικών αποτελεί βασική προϋπόθεση για μια πολιτική και δημόσια σφαίρα στην οποία η συμμετοχή δεν θα συνεπάγεται έκθεση σε εκφοβισμό, παρενόχληση ή άλλες μορφές βίας.

• Στήριξη των οργανώσεων που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή. Η έκθεση καλεί σε αναστροφή της απότομης μείωσης της αναπτυξιακής βοήθειας για την ισότητα των φύλων και σε στροφή προς ευέλικτη, πολυετή χρηματοδότηση που θα φτάνει απευθείας στις τοπικές γυναικείες οργανώσεις, μεταξύ άλλων και σε ανθρωπιστικά περιβάλλοντα.

• Περισσότερα και καλύτερα δεδομένα. Η επένδυση στα εθνικά στατιστικά συστήματα, με έμφαση σε δεδομένα ανά φύλο και ηλικία, θεωρείται απαραίτητη για να μπορούν οι ανισότητες να αποτυπώνονται με ακρίβεια και οι πολιτικές να σχεδιάζονται στη βάση πραγματικών στοιχείων.

• Περισσότερα πρότυπα γυναικείας ηγεσίας. Η ανάδειξη γυναικών σε θέσεις ευθύνης και η δημιουργία συμμαχιών που θα στηρίζουν την ηγεσία τους μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτης για την αλλαγή αντιλήψεων και προσδοκιών, από το σχολείο και την κοινωνία έως τις επιχειρήσεις και τις κυβερνήσεις.

Το μήνυμα που διατρέχει τις προτάσεις είναι ότι η ισότητα δεν θα προκύψει μόνο από την αλλαγή των αριθμών. Χρειάζονται θεσμοί που λειτουργούν, νόμοι που εφαρμόζονται, πόροι που κατευθύνονται εκεί όπου υπάρχει ανάγκη και συνθήκες που επιτρέπουν στις γυναίκες να συμμετέχουν και να ηγούνται χωρίς τα εμπόδια που εξακολουθούν να καταγράφονται σήμερα.

Η πρόκληση, επομένως, δεν είναι πλέον μόνο να αναγνωριστεί το πρόβλημα, αλλά να μετατραπούν οι δεσμεύσεις σε σταθερές πολιτικές και απτά αποτελέσματα.

Γιατί έχει σημασία

Η εικόνα που αφήνει η έκθεση είναι δύσκολο να χωρέσει σε έναν ακόμη κατάλογο δεσμεύσεων για την ισότητα. Πίσω από τους αριθμούς αναδύεται ένα πιο ουσιαστικό πολιτικό ερώτημα: ποιος έχει πραγματικά τη δύναμη να αποφασίζει και ποιος εξακολουθεί να μένει έξω από το δωμάτιο όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις;

Οι ανισότητες που καταγράφονται δεν είναι ούτε τυχαίες ούτε αναπόφευκτες. Είναι το αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών, θεσμών και επιλογών που καθορίζουν ποιοι έχουν πρόσβαση σε πόρους, εκπροσώπηση και επιρροή. Και ακριβώς επειδή δεν είναι αναπόφευκτες, μπορούν να αλλάξουν. Όχι όμως με διακηρύξεις, αλλά με παρεμβάσεις που μεταβάλλουν τους όρους συμμετοχής και ανοίγουν πραγματικά τον δρόμο στις γυναίκες.

Το ζητούμενο δεν είναι η αποτύπωση μιας ακόμα διακήρυξης – το μοτίβο αυτό επαναλαμβάνεται εδώ και χιλιάδες χρόνια – αλλά εν έτη 2026 η αλλαγή των όρων με τους οποίους μοιράζονται η συμμετοχή, η εκπροσώπηση και η ισχύς. Γιατί το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι πόσες φορές θα επαναληφθεί η υπόσχεση της ισότητας, αλλά αν οι γυναίκες και τα κορίτσια θα αποκτήσουν επιτέλους ουσιαστικό λόγο στις αποφάσεις που διαμορφώνουν το μέλλον. Εκεί κρίνεται αν η ισότητα θα μείνει υπόσχεση ή θα γίνει πράξη.

Το άρθρο βασίστηκε σε τεκμήρια από: UN Women / UN DESA “Progress on the Sustainable Development Goals: The Gender Snapshot 2026”, United Nations “One in three institutions built to advance gender equality stripped of power in just two years”, UN Women – database of Women and Men Cabinet Members, World Bank “Tracking Gender Disparities in Global Poverty 2014-2024”, FP Analytics, McKinsey & Company – Founders Forum Group (στοιχεία επιχειρηματικότητας), CSRNews.gr, editorial.gr, gineanthropos.gr (νομοσχέδιο μισθολογικής ισότητας Ελλάδας,