Από το YouTube και τα tablets έως τα smartphones και, πιο πρόσφατα, τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης όπως τα chatbots, η τεχνολογία προσδιορίζει πλέον την προσωπικότητα των παιδιών και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας τους. Η ορθή και συνετή χρήση της είναι το στοίχημα της εποχής. Έχει κερδηθεί όμως ή ο κίνδυνος είναι εδώ και καλεί σε μεγαλύτερη δραστηριοποίηση?

Δυστυχώς, παρά τις προσπάθειες που καταβάλλουν οι γονείς για να θέσουν όρια και να διαχειριστούν τον χρόνο χρήσης της οθόνης, το 42% δηλώνει ότι δεν τα καταφέρνει όσο θα ήθελε. Η συνεχής επέκταση της ψηφιακής παρουσίας των παιδιών θέτει νέα ερωτήματα για την καθοδήγηση, την ασφάλεια και τον ρόλο των γονιών στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή.

Υπό το πρίσμα της ανωτέρω παραδοχής νέα έρευνα του Pew Research Center αποκαλύπτει πόσο βαθιά έχει διεισδύσει η τεχνολογία στην καθημερινότητα των παιδιών έως 12 ετών στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι γονείς στην προσπάθεια να διαχειριστούν τον χρόνο που περνούν τα παιδιά τους μπροστά σε οθόνες. Παρά την ύπαρξη κανόνων και ψηφιακών εργαλείων, ο αποτελεσματικός περιορισμός της χρήσης αποδεικνύεται ιδιαίτερα απαιτητικός.

Η μελέτη υπογραμμίζει ότι το πρόβλημα δεν έγκειται αποκλειστικά στην τεχνολογία, αλλά στην έλλειψη καθοδήγησης και ενεργής συμμετοχής των γονέων, οι οποίοι καλούνται να παίξουν καθοριστικό ρόλο στην καλλιέργεια ισορροπημένων και υγιών ψηφιακών συνηθειών.

Οθόνες παντού – Η τηλεόραση πρώτη στις προτιμήσεις

Η τεχνολογία βρίσκεται παντού στην καθημερινότητα των παιδιών, με την τηλεόραση να διατηρεί σταθερά τον πρωταγωνιστικό ρόλο.

Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας:

• 9 στους 10 γονείς δηλώνουν ότι τα παιδιά τους παρακολουθούν τηλεόραση
• Το 68% των παιδιών χρησιμοποιεί tablet
• Το 61% έχει πρόσβαση σε smartphone
• Το 50% χρησιμοποιεί κονσόλες βιντεοπαιχνιδιών
• Περίπου 4 στα 10 παιδιά κάνουν χρήση σταθερών ή φορητών υπολογιστών

Τα στοιχεία αποτυπώνουν μια πραγματικότητα στην οποία η ψηφιακή έκθεση ξεκινά από πολύ νωρίς και περιλαμβάνει ποικιλία συσκευών, με τους γονείς να προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στις δυνατότητες της τεχνολογίας και τις ανάγκες των παιδιών για οριοθέτηση και καθοδήγηση.

Χρήση Smartphone – Από Πρώιμες Ηλικίες με Αυξανόμενη Κατοχή

Η χρήση smartphone από τα παιδιά ξεκινά από μικρές ηλικίες, με τα ποσοστά να διαφοροποιούνται ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα:

• Παιδιά 11-12 ετών: Περισσότεροι από 7 στους 10 γονείς δηλώνουν ότι τα παιδιά τους χρησιμοποιούν smartphone.
• Ηλικίες 8-10 ετών: Περίπου 2 στους 3 γονείς αναφέρουν χρήση.
• Παιδιά 5-7 ετών: Η πλειοψηφία των γονέων αναφέρει ότι υπάρχει επαφή με smartphone.
• Κάτω των 2 ετών: Ένα σημαντικό ποσοστό —σχεδόν 4 στους 10— δηλώνουν ότι το παιδί τους έχει χρησιμοποιήσει ή αλληλεπιδράσει με smartphone.

Αντίστοιχα η χρήση συσκευής παρουσιάζει διακυμάνσεις ανάλογα και με το οικογενειακό υπόβαθρο.  Το 25% των γονέων λέει ότι το παιδί τους διαθέτει δικό του smartphone, ένα ποσοστό που αυξάνεται κατακόρυφα με την ηλικία:

1. 11-12 ετών: 6 στους 10 γονείς λένε ότι το παιδί έχει τηλέφωνο
2. 8-10 ετών: Το 29% αναφέρει κατοχή
3. Κάτω των 8 ετών: Περίπου 1 στα 10 παιδιά έχει δική του συσκευή

Η οικονομική κατάσταση επηρεάζει επίσης την ιδιοκτησία:

• 31% των γονέων με χαμηλό εισόδημα δηλώνουν ότι το παιδί τους έχει smartphone
• 20% σε μεσαία εισοδηματικά στρώματα
• 16% σε οικογένειες υψηλότερου εισοδήματος

Το 68 % των γονέων θεωρεί ότι η κατάλληλη ηλικία για να έχει ένα παιδί δικό του smartphone είναι τουλάχιστον 12 ετών.

YouTube – Η Καθημερινή Συνήθεια Που Ξεκινά Από Την Κούνια

Η πλατφόρμα YouTube φαίνεται να έχει εδραιωθεί πλήρως στην καθημεριότητα των παιδιών, ανεξαρτήτως ηλικίας, σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας:

• 85 % των γονέων δηλώνουν ότι το παιδί τους παρακολουθεί βίντεο στο YouTube
• Σχεδόν 1 στους 2 αναφέρει ότι η παρακολούθηση γίνεται σε καθημερινή βάση

Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η χρήση δεν περιορίζεται στα μεγαλύτερα παιδιά. Αντιθέτως:

• 60 % των γονέων παιδιών κάτω των 2 ετών δηλώνουν ότι τα παιδιά τους βλέπουν YouTube
• 84 % στις ηλικίες 2 έως 4 ετών
• Πάνω από 90 % για παιδιά 5 ετών και άνω

Μεταξύ 2020 και 2025, η συνολική χρήση YouTube από παιδιά ηλικίας έως 11 ετών αυξήθηκε από 80% σε 85%, με τη μεγαλύτερη άνοδο να παρατηρείται στα βρέφη και νήπια όπου το ποσοστό για παιδιά κάτω των 2 ετών από 45% αυξήθηκε σε 62%.

Παράλληλα, η καθημερινή χρήση ενισχύθηκε από 43% σε 51%, με τις μικρότερες ηλικίες να οδηγούν την αύξηση. Στα παιδιά κάτω των 2 ετών από 24% το 2020 αυξήθηκε σε 35% το 2025, ενώ αντίστοιχα στις ηλικίες 2-4 ετών από 38% σε 51%.

Η ευκολία πρόσβασης, ο οπτικός χαρακτήρας της πλατφόρμας και η αίσθηση “ασφαλούς απασχόλησης” για τα μικρά παιδιά, φαίνεται να καθιστούν το YouTube βασικό μέσο ψυχαγωγίας και μάθησης αλλά ταυτόχρονα και πηγή ανησυχίας για γονείς και ειδικούς.

Παιδιά στα Social Media – Οι Πλατφόρμες, οι Αντιστάσεις και οι Ανησυχίες των Γονέων

Παρά τους ηλικιακούς περιορισμούς που έχουν θεσπίσει οι ίδιες οι πλατφόρμες, αρκετοί γονείς δηλώνουν ότι τα παιδιά τους χρησιμοποιούν μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με το TikTok να ξεχωρίζει:

1. 15% των γονέων λένε ότι, όσο γνωρίζουν, το παιδί τους χρησιμοποιεί TikTok
2. 8% αναφέρουν χρήση Snapchat
3. 5% δηλώνουν χρήση Instagram ή Facebook

Οι πλατφόρμες αυτές είναι πιο διαδεδομένες στους μεγαλύτερους ηλικιακά χρήστες:

• 37% των γονέων παιδιών 11–12 ετών λένε ότι χρησιμοποιούν TikTok
• 16% για την ομάδα 8–10 ετών
• 10% για παιδιά 5–7 ετών
• 6% ακόμη και για παιδιά κάτω των 5 ετών

Έντονοι Προβληματισμοί από τους Γονείς για τα Ψηφιακά Μέσα

Παρότι η χρήση των social media και των έξυπνων συσκευών έχει καταστεί σχεδόν αναπόσπαστο μέρος της παιδικής καθημερινότητας, οι ανησυχίες των γονέων παραμένουν έντονες και εκφράζονται με σαφήνεια:

• 8 στους 10 γονείς εκτιμούν ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν περισσότερες αρνητικές επιπτώσεις παρά οφέλη για τα παιδιά τους.
  Σχεδόν οι μισοί (48%) βλέπουν τα smartphones με τον ίδιο τρόπο, θεωρώντας τα περισσότερο επιβλαβή.
• Ακόμη και τα tablets, που συχνά θεωρούνται πιο “αθώα” ως προς τη χρήση τους, αντιμετωπίζονται με σκεπτικισμό από περίπου 3 στους 10 γονείς.

Οι κύριοι άξονες ανησυχίας αφορούν:

• Την ψυχική υγεία και την ευαλωτότητα των παιδιών σε διαδικτυακές πιέσεις
• Την έλλειψη ελέγχου στο περιεχόμενο που προβάλλεται
• Τη διαχείριση προσωπικών δεδομένων από τις τεχνολογικές πλατφόρμες

Οι Γονείς Ζητούν Ρυθμιστικά Μέτρα για την Προστασία των Παιδιών στο Διαδίκτυο

Πολλές εταιρείες τεχνολογίας έχουν δεχθεί σφοδρή κριτική ότι δεν λαμβάνουν επαρκή μέτρα προστασίας των παιδιών στο διαδίκτυο, παρά τους περιορισμούς ηλικίας και τις υποσχέσεις για ασφαλέστερο περιβάλλον.

Καθώς η τεχνολογία γίνεται αναπόσπαστο κομμάτι της παιδικής καθημερινότητας, οι γονείς εμφανίζονται ξεκάθαροι: θέλουν πιο αυστηρούς κανόνες και μεγαλύτερη ευθύνη από τις τεχνολογικές εταιρείες και τους νομοθέτες.

Σύμφωνα με την έρευνα:

• 67% των γονέων δηλώνουν ότι οι τεχνολογικές εταιρείες θα έπρεπε να κάνουν περισσότερα για να καθορίσουν τι επιτρέπεται να βλέπουν ή να κάνουν τα παιδιά online
• 55% πιστεύουν ότι και οι νομοθέτες θα πρέπει να αναλάβουν πιο ενεργό ρόλο στη ρύθμιση και την προστασία των ανηλίκων στον ψηφιακό χώρο

Το μήνυμα είναι σαφές: οι γονείς δεν αισθάνονται ότι αρκεί η ατομική ευθύνη ή οι υπάρχοντες γονικοί έλεγχοι. Ζητούν συστημικές παρεμβάσεις που θα εγγυώνται ένα ασφαλές και υγιές ψηφιακό περιβάλλον για τα παιδιά τους.

Πηγή: Pew Research